Vastgoed Ontwikkeling 1
Hoofdstukken: 6, 7, 8, 14, 22, 23.
Leeruitkomsten:
• kan factoren benoemen die bepalen waar en welk vastgoed ontwikkeld wordt of
gerealiseerd werd.
• kent vastgoed ontwikkelingsprocessen en de taken van daarbij betrokken partijen en kan de
voor- en nadelen benoemen van de mogelijke variaties hierin.
• kent de principes waarmee met vastgoed geld verdiend wordt en kan eenvoudige (BAR,
residueel en stichtingskosten) berekeningen maken.
Inhoud
Vastgoed Ontwikkeling 1 ......................................................................................................................... 1
Tentamen ..................................................................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Leeruitkomsten: .................................................................................................................................. 1
College 1 .................................................................................................................................................. 4
Kenmerken projectontwikkeling: ........................................................................................................ 4
Vastgoed (her)ontwikkeling is: ............................................................................................................ 4
4 fasen van projectontwikkeling: ........................................................................................................ 4
Besliscriteria: ....................................................................................................................................... 4
Ontwikkelstrategieën: blz. 105 ............................................................................................................ 5
6 kernaspecten projectontwikkeling: .................................................................................................. 5
Zekerheids-, invloeds- en investeringscurve: ...................................................................................... 6
Marktonderzoek: ................................................................................................................................. 6
Waar zijn bedrijven gehuisvest?.......................................................................................................... 6
Ontwikkeling Nederland:..................................................................................................................... 6
Stedelijke ontwikkeling: ...................................................................................................................... 7
Verstedelijking of juist niet? ................................................................................................................ 7
Infrastructuur als driver: ..................................................................................................................... 7
Killersteden:......................................................................................................................................... 7
Nadelen: .......................................................................................................................................... 7
Wat doet stedelijke ontwikkeling met de waarde van vastgoed? ...................................................... 7
Nederland regels: ................................................................................................................................ 8
Wet- en regelgeving: ....................................................................................................................... 8
In de toekomst meer ontregelen?....................................................................................................... 8
Bestemmingsplan als leidraad:............................................................................................................ 8
Samenvatting:...................................................................................................................................... 9
1
,College 2 .................................................................................................................................................. 9
Verschillende doelen vastgoed: .......................................................................................................... 9
Vastgoed om te voorzien in menselijke behoeften: ....................................................................... 9
Vastgoed als productiemiddel voor het primaire proces: ............................................................... 9
Wie zijn allemaal betrokken bij nieuw te ontwikkelen vastgoed? ................................................ 11
Vastgoed als eindproduct:................................................................................................................. 12
Partijen en hun belangen: ............................................................................................................. 12
College 3 ................................................................................................................................................ 12
Verschillende vastgoedontwikkelaars: .............................................................................................. 12
Belangrijkste vastgoedeigenaren: ................................................................................................. 12
De vastgoedcyclus ............................................................................................................................. 14
College 4 ................................................................................................................................................ 14
Vastgoed(her)ontwikkeling: .............................................................................................................. 14
Banen in het vastgoed: ...................................................................................................................... 14
Omvang van de bouwproductie: ....................................................................................................... 14
Professionele partners van de ontwikkelaar: .................................................................................... 14
Als ontwikkelaar heb je te maken met verschillende partijen: blz. 175 ....................................... 14
Hoe selecteer je als ontwikkelaar de partijen? Blz. 178 ................................................................ 14
Samenwerken: ............................................................................................................................... 14
Relatiebeheer: ............................................................................................................................... 15
Duurzaamheid blz. 238:..................................................................................................................... 15
Beleggen en beheren: ....................................................................................................................... 15
Herontwikkelen of slopen ................................................................................................................. 15
Energietransitie: ................................................................................................................................ 15
Energietransitie: ................................................................................................................................ 17
Energieprestaties van gebouwen: blz. 240 ................................................................................... 17
Transitie: de overgang van lineair naar circulaire economie ........................................................ 17
College 5 ................................................................................................................................................ 18
Rekenen aan vastgoed: ..................................................................................................................... 18
Rekenmethodiek vastgoedrekenen: ................................................................................................. 18
Vastgoedontwikkelingsproces: ...................................................................................................... 18
Vastgoedrekenproces: ................................................................................................................... 18
Kasstroomschema overzicht: ............................................................................................................ 19
Opbouw grondexploitatie blz. 326 .................................................................................................... 19
Residuele grondwaarde:.................................................................................................................... 19
Grondquote: andere manier residuele waarde berekenen .............................................................. 19
2
,Opbouw ontwikkelexploitatie: .......................................................................................................... 20
Stichtingskosten (SKO)................................................................................................................... 20
Floor Space Index .............................................................................................................................. 20
Opbouw vastgoedexploitatie: ........................................................................................................... 21
3
, College 1
Hoofdstuk 6
Kenmerken projectontwikkeling:
• Uniek: geen twee projecten zijn het zelfde.
• Inflexibel: locatie gebonden.
• Langdurig: afhankelijk van de ontwikkeling, duurt het jaren.
• Kostbaar: grote voorinvesteringen, bij goede verkoop-/verhuur pas inkomsten.
• Illiquide: je krijgt je geld er niet snel uit.
• Belangen: veel verschillende stakeholders (en belangen).
• Onzeker: veranderende marktomstandigheden en regels.
Vastgoed (her)ontwikkeling is:
• Sloop en nieuwbouw;
• Renovatie, verbouw, upgraden pand (functie blijft gelijk);
• Transformatie, herbestemming, herontwikkeling (functie veranderd).
Vastgoedontwikkelaar is spin in het web, want hij zoekt alle partijen bij elkaar om uiteindelijk tot een
succesvol project te komen.
4 fasen van projectontwikkeling:
Go of No-go
Initiatieffase ↘ Go of No-go
Ontwikkelingsfase ↘ Go of No-go
Realisatiefase ↘
Exploitatiefase
• Initiatieffase
– Visievorming; haalbaarheidsonderzoek; locatieverwerving
• Ontwikkelingsfase
– Definitiefase; ontwerpfase; bestekfase; verkoop en verhuur
• Realisatiefase
– Aanbesteding; werkvoorbereiding; uitvoering; oplevering
• Exploitatiefase (Langste fase)
– Gebruik; beheer; onderhoud
Besliscriteria:
• Onderzoeksvoorstel
• Ontwikkelvoorstel
• Realisatievoorstel
• Eindcalculatie
P92 - 93
Antwoord:
1. Strategisch: draagt het bij aan de bedrijfsdoelstelling, past het in de portefeuille
2. Financieel: Rendementseisen en kapitaalbeslag
3. Kwalitatief: Voortgang 6 kernaspecten
4. Risico: risicoprofiel en beheersing
4
Hoofdstukken: 6, 7, 8, 14, 22, 23.
Leeruitkomsten:
• kan factoren benoemen die bepalen waar en welk vastgoed ontwikkeld wordt of
gerealiseerd werd.
• kent vastgoed ontwikkelingsprocessen en de taken van daarbij betrokken partijen en kan de
voor- en nadelen benoemen van de mogelijke variaties hierin.
• kent de principes waarmee met vastgoed geld verdiend wordt en kan eenvoudige (BAR,
residueel en stichtingskosten) berekeningen maken.
Inhoud
Vastgoed Ontwikkeling 1 ......................................................................................................................... 1
Tentamen ..................................................................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Leeruitkomsten: .................................................................................................................................. 1
College 1 .................................................................................................................................................. 4
Kenmerken projectontwikkeling: ........................................................................................................ 4
Vastgoed (her)ontwikkeling is: ............................................................................................................ 4
4 fasen van projectontwikkeling: ........................................................................................................ 4
Besliscriteria: ....................................................................................................................................... 4
Ontwikkelstrategieën: blz. 105 ............................................................................................................ 5
6 kernaspecten projectontwikkeling: .................................................................................................. 5
Zekerheids-, invloeds- en investeringscurve: ...................................................................................... 6
Marktonderzoek: ................................................................................................................................. 6
Waar zijn bedrijven gehuisvest?.......................................................................................................... 6
Ontwikkeling Nederland:..................................................................................................................... 6
Stedelijke ontwikkeling: ...................................................................................................................... 7
Verstedelijking of juist niet? ................................................................................................................ 7
Infrastructuur als driver: ..................................................................................................................... 7
Killersteden:......................................................................................................................................... 7
Nadelen: .......................................................................................................................................... 7
Wat doet stedelijke ontwikkeling met de waarde van vastgoed? ...................................................... 7
Nederland regels: ................................................................................................................................ 8
Wet- en regelgeving: ....................................................................................................................... 8
In de toekomst meer ontregelen?....................................................................................................... 8
Bestemmingsplan als leidraad:............................................................................................................ 8
Samenvatting:...................................................................................................................................... 9
1
,College 2 .................................................................................................................................................. 9
Verschillende doelen vastgoed: .......................................................................................................... 9
Vastgoed om te voorzien in menselijke behoeften: ....................................................................... 9
Vastgoed als productiemiddel voor het primaire proces: ............................................................... 9
Wie zijn allemaal betrokken bij nieuw te ontwikkelen vastgoed? ................................................ 11
Vastgoed als eindproduct:................................................................................................................. 12
Partijen en hun belangen: ............................................................................................................. 12
College 3 ................................................................................................................................................ 12
Verschillende vastgoedontwikkelaars: .............................................................................................. 12
Belangrijkste vastgoedeigenaren: ................................................................................................. 12
De vastgoedcyclus ............................................................................................................................. 14
College 4 ................................................................................................................................................ 14
Vastgoed(her)ontwikkeling: .............................................................................................................. 14
Banen in het vastgoed: ...................................................................................................................... 14
Omvang van de bouwproductie: ....................................................................................................... 14
Professionele partners van de ontwikkelaar: .................................................................................... 14
Als ontwikkelaar heb je te maken met verschillende partijen: blz. 175 ....................................... 14
Hoe selecteer je als ontwikkelaar de partijen? Blz. 178 ................................................................ 14
Samenwerken: ............................................................................................................................... 14
Relatiebeheer: ............................................................................................................................... 15
Duurzaamheid blz. 238:..................................................................................................................... 15
Beleggen en beheren: ....................................................................................................................... 15
Herontwikkelen of slopen ................................................................................................................. 15
Energietransitie: ................................................................................................................................ 15
Energietransitie: ................................................................................................................................ 17
Energieprestaties van gebouwen: blz. 240 ................................................................................... 17
Transitie: de overgang van lineair naar circulaire economie ........................................................ 17
College 5 ................................................................................................................................................ 18
Rekenen aan vastgoed: ..................................................................................................................... 18
Rekenmethodiek vastgoedrekenen: ................................................................................................. 18
Vastgoedontwikkelingsproces: ...................................................................................................... 18
Vastgoedrekenproces: ................................................................................................................... 18
Kasstroomschema overzicht: ............................................................................................................ 19
Opbouw grondexploitatie blz. 326 .................................................................................................... 19
Residuele grondwaarde:.................................................................................................................... 19
Grondquote: andere manier residuele waarde berekenen .............................................................. 19
2
,Opbouw ontwikkelexploitatie: .......................................................................................................... 20
Stichtingskosten (SKO)................................................................................................................... 20
Floor Space Index .............................................................................................................................. 20
Opbouw vastgoedexploitatie: ........................................................................................................... 21
3
, College 1
Hoofdstuk 6
Kenmerken projectontwikkeling:
• Uniek: geen twee projecten zijn het zelfde.
• Inflexibel: locatie gebonden.
• Langdurig: afhankelijk van de ontwikkeling, duurt het jaren.
• Kostbaar: grote voorinvesteringen, bij goede verkoop-/verhuur pas inkomsten.
• Illiquide: je krijgt je geld er niet snel uit.
• Belangen: veel verschillende stakeholders (en belangen).
• Onzeker: veranderende marktomstandigheden en regels.
Vastgoed (her)ontwikkeling is:
• Sloop en nieuwbouw;
• Renovatie, verbouw, upgraden pand (functie blijft gelijk);
• Transformatie, herbestemming, herontwikkeling (functie veranderd).
Vastgoedontwikkelaar is spin in het web, want hij zoekt alle partijen bij elkaar om uiteindelijk tot een
succesvol project te komen.
4 fasen van projectontwikkeling:
Go of No-go
Initiatieffase ↘ Go of No-go
Ontwikkelingsfase ↘ Go of No-go
Realisatiefase ↘
Exploitatiefase
• Initiatieffase
– Visievorming; haalbaarheidsonderzoek; locatieverwerving
• Ontwikkelingsfase
– Definitiefase; ontwerpfase; bestekfase; verkoop en verhuur
• Realisatiefase
– Aanbesteding; werkvoorbereiding; uitvoering; oplevering
• Exploitatiefase (Langste fase)
– Gebruik; beheer; onderhoud
Besliscriteria:
• Onderzoeksvoorstel
• Ontwikkelvoorstel
• Realisatievoorstel
• Eindcalculatie
P92 - 93
Antwoord:
1. Strategisch: draagt het bij aan de bedrijfsdoelstelling, past het in de portefeuille
2. Financieel: Rendementseisen en kapitaalbeslag
3. Kwalitatief: Voortgang 6 kernaspecten
4. Risico: risicoprofiel en beheersing
4
