Socialezekerheidsrecht
Kluwer collegebundel 2019-2020
VNW Socialezekerheidsrecht 2020 (groene bundel) (I.A.M. van Boetzelaer-Gulyas en G. van
Keeken)
Basisboek Socialezekerheidsrecht 2020 (I.A.M. van Boetzelaer-Gulyas)
H1 geheel
H2 behalve: 2.9 en 2.10
H3 behalve: 3.8 en 3.9
H4 behalve: 4.8 en 4.9
H5 alleen: 5.6
H6 behalve: par. 6.7 en 6.8
H7 behalve: -7.3 Sub c) Praktische schatting
- 7.5.2 Inkomsten en vermogen
- 7.5.3
- 7.6.1.1. tabel 7.10 stappenplan IVA
- 7.6.1.2
- 7.6.3.2 hoogte tot duur van LGU-, LAU- en VU-uitkering
- 7.7.1 tot en met 7.7.5
- 7.8
- 7.9
H8 behalve: 8.7 en 8.8
Sociale zekerheidsrecht 2020
Hoofdstuk 1 Inleiding in het socialezekerheidsrecht
1.1 Inleiding
De publieke sociale zekerheid is Nederland gestart met de armenwet in 1853.
Op het terrein van de sociale zekerheid wordt er veel werk verzet door particuliere initiatieven.
De sociale zekerheid kent twee functies:
1. Waarborgfunctie (bestaanszekerheid): sociale zekerheid biedt door de overheid
inkomenszekerheid als mensen bijvoorbeeld door ziekte, werkloosheid of ouderdom niet
meer kunnen werken.
2. Activeringsfunctie: er wordt verwacht dat iedereen meedoet binnen de sociale zekerheid.
Sociale zekerheid: “Is het publieke stelsel dat het geheel van voorzieningen omvat die tot doel
hebben het waarborgen van de financiële zekerheid van burger en hen te activeren.”
Socialezekerheidsrecht: “Is het stelsel van rechten en plichten die gelden binnen de sociale
zekerheid.” Een recht kan dan bijvoorbeeld het recht op een uitkering zijn en een plicht is dan
bijvoorbeeld de premiebetaling.
1
,1.2 Het stelsel van sociale zekerheid
Om een goede structuur aan te brengen wordt binnen het stelsel onderscheid gemaakt tussen:
1. Sociale verzekeringen; en
2. Sociale voorzieningen
Het verschil is dat voor de verzekeringen premie wordt afgedragen en voor de voorzieningen niet,
een deel van verzekeringen wordt uit de algemene middelen gefinancierd. Deze voorzieningen
worden betaald uit belastingopbrengsten.
De hoogte van de premies wordt elk jaar vastgesteld, dit is afhankelijk van het inkomen en de
leeftijd. Als iemand veel verdient, dan hoeft boven een bepaalde ook jaarlijks vastgestelde,
inkomensgrens geen premie meer te worden betaald.
De sociale verzekering bestaat uit twee delen:
1. De werknemersverzekeringen (uitgevoerd door het UWV); en
2. De volksverzekeringen (uitgevoerd door de Sociale Verzekeringsbank SVB)
Ad 1 Werknemersverzekeringen
De verzekerde is een werknemer of daarmee gelijkgesteld. Deze werknemer is een natuurlijk persoon
die de pensioengerechtigde leeftijd nog niet heeft bereikt en in een privaat- of publiekrechtelijke
dienstbetrekking staat.
Dienstbetrekking aanwezig als in een arbeidsovereenkomst overeen is gekomen dat:
1. De werknemer zich tot de werkgever verplicht om arbeid te verrichten
2. De werkgever loon betaalt
3. De werknemer tot de werkgever in een gezagsverhouding staat
In tabel 1.2 en tabel 1.4 op blz. 23 staat een overzicht van de sociale verzekeringen en sociale
voorzieningen.
1.2.1 Digitaal klantdossier
Er worden gegevens opgeslagen in een Digitaal Klantdossier (DGK), het dossier bevat gegevens op
het terrein van werk en inkomen.
De medewerker van een uitkeringsinstantie, zoals het UWV, kan via het Suwinet de gegevens
opvragen.
Suwinet: een service waarmee overheidsorganisaties gegevens van burgers en bedrijven digitaal bij
elkaar kunnen opvragen en naar elkaar kunnen sturen.
Als er wordt bepaald of iemand bijvoorbeeld recht heeft op een uitkering mag er van de gegevens
worden uitgegaan op het digitale systeem.
De klant wordt beschermd middels de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG).
De klant kan zelf ook in zijn eigen dossier kijken via de websites van de instanties. De persoon heeft
dan wel een DigiD nodig.
Het UWV, de gemeenten en de SVB werken veel samen als het om werk en inkomen gaat. Dit is
geregeld in de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (Wet SUWI).
2
,1.3 Rechtsbescherming
De meeste procedures binnen het sociale zekerheidsrecht zijn bestuursrechtelijke procedures, dit
betekent dat de Awb wordt gevolgd. Dit geldt voor de AKW, de AOW, de Wet WIA en de zorgtoeslag.
Er bestaat een uitzondering voor de Zvw-geschillen, deze worden door de burgerlijke rechter
afgedaan in verband met de privaatrechtelijke structuur van de Zvw.
Binnen het bestuursrecht zijn een aantal elementen van belang:
1. Geen verplichte procesvertegenwoordiging;
2. Het begrip besluit, bestuursorgaan en belanghebbende;
3. Het maken van bezwaar en bestuursrechter.
Sub 1) Geen verplichte procesvertegenwoordiging
Een persoon hoeft geen advocaat of een andere gemachtigde in de arm te nemen om naar de
bestuursrechter te stappen.
Sub 2) Besluit, bestuursorgaan en belanghebbende
Besluiten: dit roept een rechtsgevolg in het leven en wordt door een bestuursorgaan met openbaar
gezag genomen Art. 1:3 jo art. 1:1 Awb.
Rechtsgevolg: de rechten en plichten wijzigen door het besluit
Openbaar gezag: als het bestuursorgaan eenzijdig de rechten en/of plichten van de burgers kan
wijzigen en deze bevoegdheid ontleend is aan de wet.
Beschikking: is een geïndividualiseerd besluit. Dit is in het beginsel bijvoorbeeld gericht aan de
aanvrager van een uitkering. De aanvrager is de belanghebbende bij het besluit.
Sub 3) Bezwaar en bestuursrechter
Als er een besluit is genomen, kan daartegen bezwaar worden ingediend. Deze
bezwaarschriftprocedure heeft een heroverwegingsfunctie.
Er wordt nog een keer gekeken naar de belangenafweging die is genomen bij het nemen van het
besluit. Dit besluit wordt door hetzelfde bestuursorgaan heroverwogen als het bestuursorgaan dat
het bestreden besluit heeft genomen.
Verbod op reformatio in peius: de hoofdregel bij de heroverweging is dat de heroverweging niet
gebruikt mag worden om de rechtspositie van de bezwaarmaker te verslechten.
Art. 7:2 Awb: voordat een bestuursorgaan op het bezwaar beslist, stelt het bestuursorgaan de
belanghebbende in de gelegenheid om gehoord te worden. Dit wordt vaak door de adviescommissie
gedaan.
Art. 7:13 Awb: de commissie brengt na het horen advies aan het bestuursorgaan.
Art. 7:3 sub c Awb: de belanghebbende mag van het recht af zien om te worden gehoord.
Art. 8:10 lid 1 Awb: Een geschil wordt door één rechter gedaan.
Bezwaar Beroep
(Primaire) besluit Besluit op bezwaar
Rechtmatigheid en doelmatigheid Rechtmatigheid
Ex nunc Ex tunc
3
, Het is van belang dat de eisende partij ontvankelijk is door procesbelang te hebben, het bezwaar- of
beroepschrift dient op tijd te worden ingediend (binnen zes weken art. 6:7 Awb), en er moeten
griffierechten worden betaald art. 8:41 Awb.
Hoofdstuk 2 Kinderen
2.1 Inleiding
Kindregelingen: regelingen die een financiële tegemoetkoming geven aan een huishouden met één
kind of meerdere kinderen.
De vier kindregelingen:
1. De kinderbijslag
2. Het kindgebonden budget
3. De kinderopvangtoeslag
4. De inkomensafhankelijke combinatiekorting
De kinderbijslag stamt uit de periode van de Tweede Wereldoorlog.
De Algemene Kinderbijslagwet (AKW) trad in 1963 in werking. Dit bestond toen vanaf het derde kind.
Vandaag de dag geldt per kind een vast bedrag afhankelijk van de leeftijd.
Het recht op de kinderbijslag is inkomens-en vermogensonafhankelijk.
De AKW wordt uit de algemene middelen (belastingen) bekostigd. De AKW wordt bij de
volksverzekeringen geplaatst.
2.2 Uitvoering en aanvraag
De AKW is een volksverzekering en wordt uitgevoerd door de Sociale Verzekeringsbank (SVB), art. 34
Wet SUWI jo. art. 14 AKW.
De kinderbijslag wordt eenmaal aangevraagd, door vestiging in Nederland of geboorte. De SVB wordt
hiervan op de hoogte gebracht.
De SVB stuurt bij de geboorte van een kind binnen twee tot vier weken een aanvraagformulier naar
de ouders. Bij adoptie moet er voor ieder geadopteerd kind kinderbijslag worden aangevraagd.
De kinderbijslag kan schriftelijk of digitaal worden aangevraagd, via Mijn SVB, middels DigiD.
2.3 Voorwaarden
Het recht op de kinderbijslag komt aan de verzorger(s) toe, niet aan het kind zelf. Het is namelijk
mogelijk dat niet de ouder voor het kind zorgt maar bijvoorbeeld een grootouder.
Die grootouder kan onder bepaalde voorwaarden de kinderbijslag van haar kleinkinderen krijgen.
Deze voorwaarden zijn:
1. Behoren tot de kring van de verzekerden (art. 6 AKW)
2. Een kind dat jongen is dan achttien jaar en dat:
a. Tot het huishouden van de verzekerde behoort; of
b. Door de verzekerde wordt onderhouden (art. 7 lid 1 AKW)
4
Kluwer collegebundel 2019-2020
VNW Socialezekerheidsrecht 2020 (groene bundel) (I.A.M. van Boetzelaer-Gulyas en G. van
Keeken)
Basisboek Socialezekerheidsrecht 2020 (I.A.M. van Boetzelaer-Gulyas)
H1 geheel
H2 behalve: 2.9 en 2.10
H3 behalve: 3.8 en 3.9
H4 behalve: 4.8 en 4.9
H5 alleen: 5.6
H6 behalve: par. 6.7 en 6.8
H7 behalve: -7.3 Sub c) Praktische schatting
- 7.5.2 Inkomsten en vermogen
- 7.5.3
- 7.6.1.1. tabel 7.10 stappenplan IVA
- 7.6.1.2
- 7.6.3.2 hoogte tot duur van LGU-, LAU- en VU-uitkering
- 7.7.1 tot en met 7.7.5
- 7.8
- 7.9
H8 behalve: 8.7 en 8.8
Sociale zekerheidsrecht 2020
Hoofdstuk 1 Inleiding in het socialezekerheidsrecht
1.1 Inleiding
De publieke sociale zekerheid is Nederland gestart met de armenwet in 1853.
Op het terrein van de sociale zekerheid wordt er veel werk verzet door particuliere initiatieven.
De sociale zekerheid kent twee functies:
1. Waarborgfunctie (bestaanszekerheid): sociale zekerheid biedt door de overheid
inkomenszekerheid als mensen bijvoorbeeld door ziekte, werkloosheid of ouderdom niet
meer kunnen werken.
2. Activeringsfunctie: er wordt verwacht dat iedereen meedoet binnen de sociale zekerheid.
Sociale zekerheid: “Is het publieke stelsel dat het geheel van voorzieningen omvat die tot doel
hebben het waarborgen van de financiële zekerheid van burger en hen te activeren.”
Socialezekerheidsrecht: “Is het stelsel van rechten en plichten die gelden binnen de sociale
zekerheid.” Een recht kan dan bijvoorbeeld het recht op een uitkering zijn en een plicht is dan
bijvoorbeeld de premiebetaling.
1
,1.2 Het stelsel van sociale zekerheid
Om een goede structuur aan te brengen wordt binnen het stelsel onderscheid gemaakt tussen:
1. Sociale verzekeringen; en
2. Sociale voorzieningen
Het verschil is dat voor de verzekeringen premie wordt afgedragen en voor de voorzieningen niet,
een deel van verzekeringen wordt uit de algemene middelen gefinancierd. Deze voorzieningen
worden betaald uit belastingopbrengsten.
De hoogte van de premies wordt elk jaar vastgesteld, dit is afhankelijk van het inkomen en de
leeftijd. Als iemand veel verdient, dan hoeft boven een bepaalde ook jaarlijks vastgestelde,
inkomensgrens geen premie meer te worden betaald.
De sociale verzekering bestaat uit twee delen:
1. De werknemersverzekeringen (uitgevoerd door het UWV); en
2. De volksverzekeringen (uitgevoerd door de Sociale Verzekeringsbank SVB)
Ad 1 Werknemersverzekeringen
De verzekerde is een werknemer of daarmee gelijkgesteld. Deze werknemer is een natuurlijk persoon
die de pensioengerechtigde leeftijd nog niet heeft bereikt en in een privaat- of publiekrechtelijke
dienstbetrekking staat.
Dienstbetrekking aanwezig als in een arbeidsovereenkomst overeen is gekomen dat:
1. De werknemer zich tot de werkgever verplicht om arbeid te verrichten
2. De werkgever loon betaalt
3. De werknemer tot de werkgever in een gezagsverhouding staat
In tabel 1.2 en tabel 1.4 op blz. 23 staat een overzicht van de sociale verzekeringen en sociale
voorzieningen.
1.2.1 Digitaal klantdossier
Er worden gegevens opgeslagen in een Digitaal Klantdossier (DGK), het dossier bevat gegevens op
het terrein van werk en inkomen.
De medewerker van een uitkeringsinstantie, zoals het UWV, kan via het Suwinet de gegevens
opvragen.
Suwinet: een service waarmee overheidsorganisaties gegevens van burgers en bedrijven digitaal bij
elkaar kunnen opvragen en naar elkaar kunnen sturen.
Als er wordt bepaald of iemand bijvoorbeeld recht heeft op een uitkering mag er van de gegevens
worden uitgegaan op het digitale systeem.
De klant wordt beschermd middels de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG).
De klant kan zelf ook in zijn eigen dossier kijken via de websites van de instanties. De persoon heeft
dan wel een DigiD nodig.
Het UWV, de gemeenten en de SVB werken veel samen als het om werk en inkomen gaat. Dit is
geregeld in de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (Wet SUWI).
2
,1.3 Rechtsbescherming
De meeste procedures binnen het sociale zekerheidsrecht zijn bestuursrechtelijke procedures, dit
betekent dat de Awb wordt gevolgd. Dit geldt voor de AKW, de AOW, de Wet WIA en de zorgtoeslag.
Er bestaat een uitzondering voor de Zvw-geschillen, deze worden door de burgerlijke rechter
afgedaan in verband met de privaatrechtelijke structuur van de Zvw.
Binnen het bestuursrecht zijn een aantal elementen van belang:
1. Geen verplichte procesvertegenwoordiging;
2. Het begrip besluit, bestuursorgaan en belanghebbende;
3. Het maken van bezwaar en bestuursrechter.
Sub 1) Geen verplichte procesvertegenwoordiging
Een persoon hoeft geen advocaat of een andere gemachtigde in de arm te nemen om naar de
bestuursrechter te stappen.
Sub 2) Besluit, bestuursorgaan en belanghebbende
Besluiten: dit roept een rechtsgevolg in het leven en wordt door een bestuursorgaan met openbaar
gezag genomen Art. 1:3 jo art. 1:1 Awb.
Rechtsgevolg: de rechten en plichten wijzigen door het besluit
Openbaar gezag: als het bestuursorgaan eenzijdig de rechten en/of plichten van de burgers kan
wijzigen en deze bevoegdheid ontleend is aan de wet.
Beschikking: is een geïndividualiseerd besluit. Dit is in het beginsel bijvoorbeeld gericht aan de
aanvrager van een uitkering. De aanvrager is de belanghebbende bij het besluit.
Sub 3) Bezwaar en bestuursrechter
Als er een besluit is genomen, kan daartegen bezwaar worden ingediend. Deze
bezwaarschriftprocedure heeft een heroverwegingsfunctie.
Er wordt nog een keer gekeken naar de belangenafweging die is genomen bij het nemen van het
besluit. Dit besluit wordt door hetzelfde bestuursorgaan heroverwogen als het bestuursorgaan dat
het bestreden besluit heeft genomen.
Verbod op reformatio in peius: de hoofdregel bij de heroverweging is dat de heroverweging niet
gebruikt mag worden om de rechtspositie van de bezwaarmaker te verslechten.
Art. 7:2 Awb: voordat een bestuursorgaan op het bezwaar beslist, stelt het bestuursorgaan de
belanghebbende in de gelegenheid om gehoord te worden. Dit wordt vaak door de adviescommissie
gedaan.
Art. 7:13 Awb: de commissie brengt na het horen advies aan het bestuursorgaan.
Art. 7:3 sub c Awb: de belanghebbende mag van het recht af zien om te worden gehoord.
Art. 8:10 lid 1 Awb: Een geschil wordt door één rechter gedaan.
Bezwaar Beroep
(Primaire) besluit Besluit op bezwaar
Rechtmatigheid en doelmatigheid Rechtmatigheid
Ex nunc Ex tunc
3
, Het is van belang dat de eisende partij ontvankelijk is door procesbelang te hebben, het bezwaar- of
beroepschrift dient op tijd te worden ingediend (binnen zes weken art. 6:7 Awb), en er moeten
griffierechten worden betaald art. 8:41 Awb.
Hoofdstuk 2 Kinderen
2.1 Inleiding
Kindregelingen: regelingen die een financiële tegemoetkoming geven aan een huishouden met één
kind of meerdere kinderen.
De vier kindregelingen:
1. De kinderbijslag
2. Het kindgebonden budget
3. De kinderopvangtoeslag
4. De inkomensafhankelijke combinatiekorting
De kinderbijslag stamt uit de periode van de Tweede Wereldoorlog.
De Algemene Kinderbijslagwet (AKW) trad in 1963 in werking. Dit bestond toen vanaf het derde kind.
Vandaag de dag geldt per kind een vast bedrag afhankelijk van de leeftijd.
Het recht op de kinderbijslag is inkomens-en vermogensonafhankelijk.
De AKW wordt uit de algemene middelen (belastingen) bekostigd. De AKW wordt bij de
volksverzekeringen geplaatst.
2.2 Uitvoering en aanvraag
De AKW is een volksverzekering en wordt uitgevoerd door de Sociale Verzekeringsbank (SVB), art. 34
Wet SUWI jo. art. 14 AKW.
De kinderbijslag wordt eenmaal aangevraagd, door vestiging in Nederland of geboorte. De SVB wordt
hiervan op de hoogte gebracht.
De SVB stuurt bij de geboorte van een kind binnen twee tot vier weken een aanvraagformulier naar
de ouders. Bij adoptie moet er voor ieder geadopteerd kind kinderbijslag worden aangevraagd.
De kinderbijslag kan schriftelijk of digitaal worden aangevraagd, via Mijn SVB, middels DigiD.
2.3 Voorwaarden
Het recht op de kinderbijslag komt aan de verzorger(s) toe, niet aan het kind zelf. Het is namelijk
mogelijk dat niet de ouder voor het kind zorgt maar bijvoorbeeld een grootouder.
Die grootouder kan onder bepaalde voorwaarden de kinderbijslag van haar kleinkinderen krijgen.
Deze voorwaarden zijn:
1. Behoren tot de kring van de verzekerden (art. 6 AKW)
2. Een kind dat jongen is dan achttien jaar en dat:
a. Tot het huishouden van de verzekerde behoort; of
b. Door de verzekerde wordt onderhouden (art. 7 lid 1 AKW)
4
