,Inhoudsopgave
Voorwoord.......................................................................................................................................2
Inhoudsopgave.................................................................................................................................3
Excerpt.............................................................................................................................................5
Samenvatting...................................................................................................................................5
Hoofdstuk 1: Inleiden van probleem- en vraagstelling....................................................................6
1.1 Context...................................................................................................................................6
1.2 Aanleiding...............................................................................................................................6
1.3 Probleemstelling.....................................................................................................................6
1.4 Relevantie en actualiteit.........................................................................................................7
1.5 Begripsverheldering................................................................................................................8
1.6 Onderzoeksdoel......................................................................................................................8
1.7 Hoofdvraag en deelvragen.....................................................................................................8
Hoofdstuk 2: Theoretisch kader.......................................................................................................9
2.1 Inleiding..................................................................................................................................9
2.2 Literatuurstudie......................................................................................................................9
2.2.1 Definiëring zelfregulatie..................................................................................................9
2.2.2 Leerlijn en processen die bijdragen aan zelfregulatie..................................................10
2.2.3 Leerstrategieën.............................................................................................................11
2.2.4 Leerkrachtvaardigheden................................................................................................14
2.3 Conclusie van literatuuronderzoek......................................................................................16
Hoofdstuk 3: Contextonderzoek....................................................................................................17
3.1 Inleiding................................................................................................................................17
3.2 Methode...............................................................................................................................17
3.2.1 Beheersing van leerstrategieën....................................................................................17
3.2.2 Begeleiding leerkrachten..............................................................................................19
3.2.3 Verbeteringen in begeleidingsproces...........................................................................21
3.3 Resultaten contextonderzoek..............................................................................................22
3.3.1 Beheersing leerstrategieën...........................................................................................22
3.3.2 Begeleiding leerkracht..................................................................................................23
3.3.3 Passende verbeteringen................................................................................................25
, 3.4 Conclusie contextonderzoek................................................................................................27
Hoofdstuk 4: Conclusie en discussie..............................................................................................28
4.1 Discussie...............................................................................................................................28
4.2 Conclusie en advies..............................................................................................................29
4.2.1 Conclusie.......................................................................................................................29
4.2.2 Advies............................................................................................................................29
Hoofdstuk 5: Ontwerpen...............................................................................................................31
5.1 Uitgangspunten ontwerpen.................................................................................................31
5.1.1 Innovatiedoel................................................................................................................31
5.1.2 Implementatiedoel........................................................................................................31
Literatuurlijst..................................................................................................................................33
, Samenvatting
Dit onderzoek is tot stand gekomen door een hulpvraag vanuit de leerkrachten van
School A. Door het anders organiseren van het onderwijs, waarbij leerlingen wisselen tussen
thuisgroepen en jaargroepen, komt er veel af op de leerlingen. Dit vraagt zelfstandigheid
van ze. Leerkrachten geven aan dat ze nog niet goed vorm kunnen geven aan het begeleiden
van dit proces. Zelfstandigheid is een breed begrip, daarom is ervoor gekozen dat dit onderzoek
zich zal focussen op de begeleiding van zelfregulatie. De hoofdvraag van dit onderzoek is: Op
welke wijze kan de leerkracht de zelfregulering van leerlingen uit de groepen 4, 5 en 6 van
School A begeleiden tijdens het zelfstandig werken? Om antwoord te geven op deze vraag heeft
er zowel generiek- als contextonderzoek plaatsgevonden. In het generieke onderzoek zijn er
verschillende literatuurbronnen bestudeerd. Hieruit blijkt dat zelfregulatie een proces is
waarbij leerlingen zelf nadenken en verantwoordelijkheid nemen over hun leerproces.
Zelfregulatie vind voor, tijdens en na het leren plaats. Een leerling moet zelfgerichte
feedback kunnen geven, motivatie hebben en gebruik kunnen maken van leerstrategieën. De
leerstrategieën kunnen middels instructie en door gebruik te maken van de cyclus van
formatief evalueren aangeleerd worden door leerkrachten. Het contextonderzoek bestaat uit
interviews, vragenlijsten en observaties. Zowel leerkrachten als leerlingen geven in de
vragenlijsten aan dat de metacognitieve vaardigheden het slechtst beheerst worden. Uit de
observaties blijkt dat er de instructievormen ‘expliciete instructie’ en ‘feedback’ het meest
toegepast worden door de leerkrachten ter begeleiding van zelfregulering tijdens het
zelfstandig werken. Echter geven zowel de leerkrachten als de leerlingen aan dat zij baat
hebben bij impliciete instructie in de vorm van visuele ondersteuning. Op basis hiervan zijn
er een aantal ontwerpeisen opgesteld. In het ontwerp krijgen leerkrachten en leerlingen korte
trainingen gericht op metacognitieve kennis en vaardigheden. Daarnaast krijgen leerlingen
visuele ondersteuning bij het zelfstandig werken, gaan zij actief bezig met het toepassen van
metacognitieve leerstrategieën en wordt er door leerkrachten gebruik gemaakt van de cyclus
van formatief evalueren.
Voorwoord.......................................................................................................................................2
Inhoudsopgave.................................................................................................................................3
Excerpt.............................................................................................................................................5
Samenvatting...................................................................................................................................5
Hoofdstuk 1: Inleiden van probleem- en vraagstelling....................................................................6
1.1 Context...................................................................................................................................6
1.2 Aanleiding...............................................................................................................................6
1.3 Probleemstelling.....................................................................................................................6
1.4 Relevantie en actualiteit.........................................................................................................7
1.5 Begripsverheldering................................................................................................................8
1.6 Onderzoeksdoel......................................................................................................................8
1.7 Hoofdvraag en deelvragen.....................................................................................................8
Hoofdstuk 2: Theoretisch kader.......................................................................................................9
2.1 Inleiding..................................................................................................................................9
2.2 Literatuurstudie......................................................................................................................9
2.2.1 Definiëring zelfregulatie..................................................................................................9
2.2.2 Leerlijn en processen die bijdragen aan zelfregulatie..................................................10
2.2.3 Leerstrategieën.............................................................................................................11
2.2.4 Leerkrachtvaardigheden................................................................................................14
2.3 Conclusie van literatuuronderzoek......................................................................................16
Hoofdstuk 3: Contextonderzoek....................................................................................................17
3.1 Inleiding................................................................................................................................17
3.2 Methode...............................................................................................................................17
3.2.1 Beheersing van leerstrategieën....................................................................................17
3.2.2 Begeleiding leerkrachten..............................................................................................19
3.2.3 Verbeteringen in begeleidingsproces...........................................................................21
3.3 Resultaten contextonderzoek..............................................................................................22
3.3.1 Beheersing leerstrategieën...........................................................................................22
3.3.2 Begeleiding leerkracht..................................................................................................23
3.3.3 Passende verbeteringen................................................................................................25
, 3.4 Conclusie contextonderzoek................................................................................................27
Hoofdstuk 4: Conclusie en discussie..............................................................................................28
4.1 Discussie...............................................................................................................................28
4.2 Conclusie en advies..............................................................................................................29
4.2.1 Conclusie.......................................................................................................................29
4.2.2 Advies............................................................................................................................29
Hoofdstuk 5: Ontwerpen...............................................................................................................31
5.1 Uitgangspunten ontwerpen.................................................................................................31
5.1.1 Innovatiedoel................................................................................................................31
5.1.2 Implementatiedoel........................................................................................................31
Literatuurlijst..................................................................................................................................33
, Samenvatting
Dit onderzoek is tot stand gekomen door een hulpvraag vanuit de leerkrachten van
School A. Door het anders organiseren van het onderwijs, waarbij leerlingen wisselen tussen
thuisgroepen en jaargroepen, komt er veel af op de leerlingen. Dit vraagt zelfstandigheid
van ze. Leerkrachten geven aan dat ze nog niet goed vorm kunnen geven aan het begeleiden
van dit proces. Zelfstandigheid is een breed begrip, daarom is ervoor gekozen dat dit onderzoek
zich zal focussen op de begeleiding van zelfregulatie. De hoofdvraag van dit onderzoek is: Op
welke wijze kan de leerkracht de zelfregulering van leerlingen uit de groepen 4, 5 en 6 van
School A begeleiden tijdens het zelfstandig werken? Om antwoord te geven op deze vraag heeft
er zowel generiek- als contextonderzoek plaatsgevonden. In het generieke onderzoek zijn er
verschillende literatuurbronnen bestudeerd. Hieruit blijkt dat zelfregulatie een proces is
waarbij leerlingen zelf nadenken en verantwoordelijkheid nemen over hun leerproces.
Zelfregulatie vind voor, tijdens en na het leren plaats. Een leerling moet zelfgerichte
feedback kunnen geven, motivatie hebben en gebruik kunnen maken van leerstrategieën. De
leerstrategieën kunnen middels instructie en door gebruik te maken van de cyclus van
formatief evalueren aangeleerd worden door leerkrachten. Het contextonderzoek bestaat uit
interviews, vragenlijsten en observaties. Zowel leerkrachten als leerlingen geven in de
vragenlijsten aan dat de metacognitieve vaardigheden het slechtst beheerst worden. Uit de
observaties blijkt dat er de instructievormen ‘expliciete instructie’ en ‘feedback’ het meest
toegepast worden door de leerkrachten ter begeleiding van zelfregulering tijdens het
zelfstandig werken. Echter geven zowel de leerkrachten als de leerlingen aan dat zij baat
hebben bij impliciete instructie in de vorm van visuele ondersteuning. Op basis hiervan zijn
er een aantal ontwerpeisen opgesteld. In het ontwerp krijgen leerkrachten en leerlingen korte
trainingen gericht op metacognitieve kennis en vaardigheden. Daarnaast krijgen leerlingen
visuele ondersteuning bij het zelfstandig werken, gaan zij actief bezig met het toepassen van
metacognitieve leerstrategieën en wordt er door leerkrachten gebruik gemaakt van de cyclus
van formatief evalueren.
