,Samenvatting
Basisschool x scoort al geruime tijd laag op begrijpend lezen. Een oorzaak van
deze lage scores was niet bekend, echter bestond er wel een vermoeden. Een geringe
woordenschat zou volgens de school een oorzaak kunnen zijn, maar dit kon niet worden
bewezen. De woordenschat wordt namelijk niet met een methodeonafhankelijke toets
getoetst. Hier vloeide een mooie onderzoeksvraag uit voort: ‘In hoeverre ligt er een verband
tussen het woordenschatniveau van de leerlingen in de groepen 4 en 5 van basisschool x
en hun begrijpend leesscores?’. Na literaironderzoek bleek dat woordenschat een
factor is die veel invloed heeft op het begrijpend lezen. Om een antwoord op de
onderzoeksvraag te vinden, is er een Cito-woordenschattoets bij de desbetreffende
onderzoeksgroep afgenomen, waarna de gegevens vervolgens van in kaart zijn gebracht. Na
het analyseren van de verzamelde gegevens kon er geconcludeerd worden dat er bij 55
procent van de leerlingen een verband is te vinden tussen het woordenschatniveau en het
begrijpend lezen niveau.
Bij 45 procent van de leerlingen is er een andere oorzaak
voor de lage score op begrijpend lezen of is de score op niveau. De
eerder benoemde aanname van de school klopt dus voor het grootste deel van de leerlingen.
Dientengevolge is het de school dus aan te bevelen om aandacht te blijven besteden aan het
onderdeel woordenschat en dit eventueel te toetsen met een methodeonafhankelijke toets.
Aangezien bij 45 procent van de leerlingen geen verband is te vinden tussen het
woordenschatniveau en het begrijpend lezen niveau, is het wenselijk een onderzoek te doen
naar mogelijk andere oorzaken. Daarnaast komen er een aantal discussiepunten bij dit
onderzoek kijken. Het eerste discussiepunt is het verschil in toetsafname.
De Cito woordenschattoets is tijdens afname in groep 4 voorgelezen.
Groep 5 heeft de toets zelfstandig gemaakt.
Zoals benoemd, komen de scores op woordenschat en begrijpend lezen voor 55
procent overeen.
Wanneer er wordt ingezoomd op de gegevens, lopen de gegevens van groep 4 meer
uiteen dan de gegevens van groep 5. Groep 4 scoort in verhouding beter op woordenschat
dan op begrijpend lezen. Een discussiepunt wat betreft dit onderzoek is dus of
de manier van afname (voorlezen/zelfstandig) wellicht invloed heeft op de scores.
Een interessant vervolgonderzoek zou zich daarom kunnen richten op de resultaten bij
verschillende typen van toetsafnames. Een tweede discussiepunt vloeit voort uit de
vergelijking met het landelijke gemiddelde. De leerlingen van groep 4 en 5 scoren op zowel
begrijpend lezen als woordenschat laag vergeleken met het landelijke gemiddelde. De
onderzoeksgroep bestaat grotendeels uit Friestalige leerlingen, wat een onderzoek naar de
invloed van het Fries op begrijpend lezen en woordenschat interessant maakt.
,Inhoud
Samenvatting ..........................................................................................................................................2
1. Inleiding ...........................................................................................................................................5
2. Probleemanalyse ............................................................................................................................6
3. Theoretisch kader ..........................................................................................................................8
3.1 Begrijpend lezen ..........................................................................................................................9
3.1.1 Definiëring begrijpend lezen ...............................................................................................9
3.1.2 Relevantie begrijpend lezen(onderwijs) ............................................................................9
3.1.3 Begrijpend leesonderwijs ....................................................................................................9
3.2 Factoren die een rol spelen bij begrijpend lezen ................................................................. 11
3.2.1 Voorkennis ......................................................................................................................... 11
3.2.2 Motivatie ............................................................................................................................. 11
3.2.3 Technische leesvaardigheid/decodeervaardigheid....................................................... 11
3.2.4 Woordenschat .................................................................................................................... 12
3.2.5 Strategieën ......................................................................................................................... 12
3.2.6 Intelligentie ......................................................................................................................... 12
3.3.1 Definiëring woordenschat..................................................................................................13
3.3.2 Relevantie woordenschat(onderwijs) .............................................................................. 13
3.3.3 Woordenschatonderwijs ................................................................................................... 13
3.4 Hoe verloopt de woordenschatontwikkeling en hoe is dit te beïnvloeden?...................... 15
3.4.1 Ontwikkeling van de woordenschat ................................................................................ 15
3.4.2 Uitbreiding van de woordenschat.................................................................................... 15
3.5 Hoe is het woordenschatniveau van leerlingen te meten?................................................. 17
4. Probleemstelling.............................................................................................................................. 18
4.1 Doelstelling ................................................................................................................................ 18
4.2 Onderzoeksvraag ..................................................................................................................... 18
4.3 Praktische deelvragen ............................................................................................................. 19
4.4 Verwachtingen .......................................................................................................................... 19
5. Onderzoek ....................................................................................................................................... 20
5.1 Onderzoeksgroep ..................................................................................................................... 20
5.2 Methode van dataverzameling/onderzoeksinstrument ........................................................ 20
5.3 Proces van dataverzameling................................................................................................... 21
5.4 Dataverwerking ......................................................................................................................... 22
5.5 Ethische kwesties ..................................................................................................................... 23
6. Resultaten ........................................................................................................................................ 24
, 6.1 Onderscheid plan en uitvoering .............................................................................................. 24
6.2 Verzamelde data........................................................................................................................24
7. Conclusies, aanbevelingen en discussie .................................................................................... 29
7.1 Conclusie ................................................................................................................................... 29
7.2 Aanbevelingen .......................................................................................................................... 29
7.3 Discussiepunten........................................................................................................................ 30
Literatuurlijst ......................................................................................................................................... 31
Bijlage 1. Referentieniveaus en tussendoelen begrijpend lezen ................................................. 35
Bijlage 2. Referentieniveaus en tussendoelen woordenschat ...................................................... 36
Bijlage 3. Verzamelde gegevens begrijpend lezen groep 4 en 5................................................. 37
Bijlage 4. Verzamelde gegevens woordenschat groep 4 en 5 ..................................................... 39
Bijlage 5. Procesverslag..................................................................................................................... 40
Basisschool x scoort al geruime tijd laag op begrijpend lezen. Een oorzaak van
deze lage scores was niet bekend, echter bestond er wel een vermoeden. Een geringe
woordenschat zou volgens de school een oorzaak kunnen zijn, maar dit kon niet worden
bewezen. De woordenschat wordt namelijk niet met een methodeonafhankelijke toets
getoetst. Hier vloeide een mooie onderzoeksvraag uit voort: ‘In hoeverre ligt er een verband
tussen het woordenschatniveau van de leerlingen in de groepen 4 en 5 van basisschool x
en hun begrijpend leesscores?’. Na literaironderzoek bleek dat woordenschat een
factor is die veel invloed heeft op het begrijpend lezen. Om een antwoord op de
onderzoeksvraag te vinden, is er een Cito-woordenschattoets bij de desbetreffende
onderzoeksgroep afgenomen, waarna de gegevens vervolgens van in kaart zijn gebracht. Na
het analyseren van de verzamelde gegevens kon er geconcludeerd worden dat er bij 55
procent van de leerlingen een verband is te vinden tussen het woordenschatniveau en het
begrijpend lezen niveau.
Bij 45 procent van de leerlingen is er een andere oorzaak
voor de lage score op begrijpend lezen of is de score op niveau. De
eerder benoemde aanname van de school klopt dus voor het grootste deel van de leerlingen.
Dientengevolge is het de school dus aan te bevelen om aandacht te blijven besteden aan het
onderdeel woordenschat en dit eventueel te toetsen met een methodeonafhankelijke toets.
Aangezien bij 45 procent van de leerlingen geen verband is te vinden tussen het
woordenschatniveau en het begrijpend lezen niveau, is het wenselijk een onderzoek te doen
naar mogelijk andere oorzaken. Daarnaast komen er een aantal discussiepunten bij dit
onderzoek kijken. Het eerste discussiepunt is het verschil in toetsafname.
De Cito woordenschattoets is tijdens afname in groep 4 voorgelezen.
Groep 5 heeft de toets zelfstandig gemaakt.
Zoals benoemd, komen de scores op woordenschat en begrijpend lezen voor 55
procent overeen.
Wanneer er wordt ingezoomd op de gegevens, lopen de gegevens van groep 4 meer
uiteen dan de gegevens van groep 5. Groep 4 scoort in verhouding beter op woordenschat
dan op begrijpend lezen. Een discussiepunt wat betreft dit onderzoek is dus of
de manier van afname (voorlezen/zelfstandig) wellicht invloed heeft op de scores.
Een interessant vervolgonderzoek zou zich daarom kunnen richten op de resultaten bij
verschillende typen van toetsafnames. Een tweede discussiepunt vloeit voort uit de
vergelijking met het landelijke gemiddelde. De leerlingen van groep 4 en 5 scoren op zowel
begrijpend lezen als woordenschat laag vergeleken met het landelijke gemiddelde. De
onderzoeksgroep bestaat grotendeels uit Friestalige leerlingen, wat een onderzoek naar de
invloed van het Fries op begrijpend lezen en woordenschat interessant maakt.
,Inhoud
Samenvatting ..........................................................................................................................................2
1. Inleiding ...........................................................................................................................................5
2. Probleemanalyse ............................................................................................................................6
3. Theoretisch kader ..........................................................................................................................8
3.1 Begrijpend lezen ..........................................................................................................................9
3.1.1 Definiëring begrijpend lezen ...............................................................................................9
3.1.2 Relevantie begrijpend lezen(onderwijs) ............................................................................9
3.1.3 Begrijpend leesonderwijs ....................................................................................................9
3.2 Factoren die een rol spelen bij begrijpend lezen ................................................................. 11
3.2.1 Voorkennis ......................................................................................................................... 11
3.2.2 Motivatie ............................................................................................................................. 11
3.2.3 Technische leesvaardigheid/decodeervaardigheid....................................................... 11
3.2.4 Woordenschat .................................................................................................................... 12
3.2.5 Strategieën ......................................................................................................................... 12
3.2.6 Intelligentie ......................................................................................................................... 12
3.3.1 Definiëring woordenschat..................................................................................................13
3.3.2 Relevantie woordenschat(onderwijs) .............................................................................. 13
3.3.3 Woordenschatonderwijs ................................................................................................... 13
3.4 Hoe verloopt de woordenschatontwikkeling en hoe is dit te beïnvloeden?...................... 15
3.4.1 Ontwikkeling van de woordenschat ................................................................................ 15
3.4.2 Uitbreiding van de woordenschat.................................................................................... 15
3.5 Hoe is het woordenschatniveau van leerlingen te meten?................................................. 17
4. Probleemstelling.............................................................................................................................. 18
4.1 Doelstelling ................................................................................................................................ 18
4.2 Onderzoeksvraag ..................................................................................................................... 18
4.3 Praktische deelvragen ............................................................................................................. 19
4.4 Verwachtingen .......................................................................................................................... 19
5. Onderzoek ....................................................................................................................................... 20
5.1 Onderzoeksgroep ..................................................................................................................... 20
5.2 Methode van dataverzameling/onderzoeksinstrument ........................................................ 20
5.3 Proces van dataverzameling................................................................................................... 21
5.4 Dataverwerking ......................................................................................................................... 22
5.5 Ethische kwesties ..................................................................................................................... 23
6. Resultaten ........................................................................................................................................ 24
, 6.1 Onderscheid plan en uitvoering .............................................................................................. 24
6.2 Verzamelde data........................................................................................................................24
7. Conclusies, aanbevelingen en discussie .................................................................................... 29
7.1 Conclusie ................................................................................................................................... 29
7.2 Aanbevelingen .......................................................................................................................... 29
7.3 Discussiepunten........................................................................................................................ 30
Literatuurlijst ......................................................................................................................................... 31
Bijlage 1. Referentieniveaus en tussendoelen begrijpend lezen ................................................. 35
Bijlage 2. Referentieniveaus en tussendoelen woordenschat ...................................................... 36
Bijlage 3. Verzamelde gegevens begrijpend lezen groep 4 en 5................................................. 37
Bijlage 4. Verzamelde gegevens woordenschat groep 4 en 5 ..................................................... 39
Bijlage 5. Procesverslag..................................................................................................................... 40
