H1 Hoe bereid ik mij voor op statistiek met SPSS?
1.3 Hoe analyseer ik mijn data? Een gebruikswijzer!
1.3.1 Om wat voor specifieke onderzoeksvragen gaat het in mijn onderzoek?
Bij het beantwoorden van de vraag welke statistische techniek je kunt gebruiken, vormt een
onderzoeksvraag of onderzoeksvragen het uitgangspunt. Globaal zijn er drie soorten
onderzoeksvragen te onderscheiden:
1. Vragen waarbij het erom gaat hoe vaak of in welke mate (frequentie) iets voorkomt.
2. Vragen waarbij het gaat om een verschil.
3. Vragen waarbij het gaat om een samenhang.
1.3.2 Wat is het meetniveau van mijn gegevens?
Nominaal meetniveau: er is sprake van een verschil, maar niet van meer of minder.
Voorbeelden hiervan zijn geslacht of leefsituatie. (naam)
Ordinaal meetniveau: er is wel sprake van meer of minder, maar het verschil tussen de
categorieën is niet in een getal uit te drukken. Voorbeelden hiervan zijn opleidingsniveau of
medailleverdeling. (naam)
Intervalniveau: het verschil tussen de categorieën in termen van meer of minder is in een
getal uit te drukken. Er is alleen geen sprake van een natuurlijk nulpunt. Voorbeelden hiervan
zijn temperatuur of intelligentie. (getal)
Rationiveau: het verschil tussen de categorieën in termen van meer of minder is in een getal
uit te drukken én er is sprake van een natuurlijk nulpunt. Voorbeelden hiervan zijn gewicht,
leeftijd en lengte. (getal)
In SPSS vallen interval- en rationiveau samen onder het begrip Scale. De beide andere meetniveaus
worden Nominal en Ordinal genoemd.
We onderscheiden verder continue en discrete variabelen. Bij continue variabelen kun je je een lijn
voorstellen waarop waarden een aangesloten lijn punten vormen: een continuüm. Tussen twee
punten liggen altijd nog (oneindig) veel andere mogelijke waarden. Voorbeelden van continue
variabelen zijn de lengte van een persoon, leeftijd en intelligentie. Variabelen die alleen hele
waarden kunnen aannemen noemen we discrete variabelen, zoals het aantal auto’s dat iemand bezit
of het aantal kinderen in een gezin.
1.3.3 Gaat het om een populatie of om een steekproef?
Beschrijvende statistiek gebruik je wanneer je onderzoek doet bij een populatie. Er is sprake van een
populatie wanneer je alle eenheden waarover je uitspraken wilt doen in je onderzoek betrekt. Om
kosten te besparen kun je ook steekproef nemen. Bij een steekproef is de opzet dat je uitspraken
doet over de totale populatie van werknemers. In dit geval moet je gebruik maken van inductieve of
inferentiële statistiek. Je wil namelijk op grond van een speciaal geval (een steekproef) algemene
uitspraken doen (over een populatie).
1
, 1.4 Enkele algemene statistische begrippen
Je kunt gegevens grafisch weergeven met de zogenoemde normaalverdeling. Het karakteristieke
kenmerk van de normaalverdeling is de vorm van een klok en de symmetrie van de linker- en de
rechterhelft.
De standaardfout geeft aan in hoeverre het gevonden steekproefgemiddelde een betrouwbare
schatting is van het populatiegemiddelde. De standaardfout wordt bepaald door de
steekproefgrootte en de homogeniteit van de steekproef. De standaardfout is groter naarmate de
steekproef kleiner is.
Er is sprake van significantie als de overschrijdingskans 5% is of bij grotere steekproeven kleiner is
dan 1%. Vaak staat er bij SPSS ook bij of er een- of tweezijdig getoetst is. Je toets eenzijdig wanneer
je een hypothese of een verwachting hebt. Als je geen idee hebt of er sprake is van een verschil en
zeker niet van de richting van het verschil, dan toets je tweezijdig. Je komt ook de term
vrijheidsgraden tegen. Het aantal vrijheidsgraden geeft de mate aan waarin scores kunnen variëren.
H2 Hoe breng ik mijn gegevens in de computer?
2.1 Hoe maak ik de opzet voor het SPSS-bestand met Variable View?
In het Variable View-scherm geef je aan welke variabelen in het bestand voorkomen en wat de
eigenschappen van die variabelen zijn.
Name en Label
Geef bij ‘Name’ een korte naam voor de variabelen die je gaat gebruiken. Bij ‘Label’ kun je een
uitvoerige beschrijving geven.
Type
Je kunt de gegevens het beste numeriek, dus als cijfers, invoeren. Als je letters wil gebruiken kies je
voor het type ‘String’.
Width
Standaard staat het aantal posities dat je voor een variabele waarde gebruikt ingesteld op acht
posities; je kunt dus maximaal acht letters of cijfers invoeren. Dar is meestal meer dan genoeg. Je
kunt het daarom het beste zo laten staan.
Decimals
Het aantal decimalen staat standaard ingesteld op 2. Dat hoef je niet te veranderen.
Values
Naast het uitbreiden van de naam van een variabele kun je de waarden van een variabele van een
label voorzien. Dit doe je door rechts op een vakje te klikken.
Missing
Als er gegevens ontbreken, kun je het best een spatie intypen. SPSS herkent die standaard als
‘Missing value’ en noem die ‘System missing values’. Door het gebruik van ‘User missing values’ kun
je een onderscheid maken tussen gegevens die ontbreken omdat er geen antwoord op is gegevens
en het ontbreken van gegevens doordat de vraag niet op de desbetreffende respondent van
toepassing is.
Columns
‘Columns’ heeft dezelfde standaardwaarde als ‘Width’ en ook min of meer dezelfde functie.
2
1.3 Hoe analyseer ik mijn data? Een gebruikswijzer!
1.3.1 Om wat voor specifieke onderzoeksvragen gaat het in mijn onderzoek?
Bij het beantwoorden van de vraag welke statistische techniek je kunt gebruiken, vormt een
onderzoeksvraag of onderzoeksvragen het uitgangspunt. Globaal zijn er drie soorten
onderzoeksvragen te onderscheiden:
1. Vragen waarbij het erom gaat hoe vaak of in welke mate (frequentie) iets voorkomt.
2. Vragen waarbij het gaat om een verschil.
3. Vragen waarbij het gaat om een samenhang.
1.3.2 Wat is het meetniveau van mijn gegevens?
Nominaal meetniveau: er is sprake van een verschil, maar niet van meer of minder.
Voorbeelden hiervan zijn geslacht of leefsituatie. (naam)
Ordinaal meetniveau: er is wel sprake van meer of minder, maar het verschil tussen de
categorieën is niet in een getal uit te drukken. Voorbeelden hiervan zijn opleidingsniveau of
medailleverdeling. (naam)
Intervalniveau: het verschil tussen de categorieën in termen van meer of minder is in een
getal uit te drukken. Er is alleen geen sprake van een natuurlijk nulpunt. Voorbeelden hiervan
zijn temperatuur of intelligentie. (getal)
Rationiveau: het verschil tussen de categorieën in termen van meer of minder is in een getal
uit te drukken én er is sprake van een natuurlijk nulpunt. Voorbeelden hiervan zijn gewicht,
leeftijd en lengte. (getal)
In SPSS vallen interval- en rationiveau samen onder het begrip Scale. De beide andere meetniveaus
worden Nominal en Ordinal genoemd.
We onderscheiden verder continue en discrete variabelen. Bij continue variabelen kun je je een lijn
voorstellen waarop waarden een aangesloten lijn punten vormen: een continuüm. Tussen twee
punten liggen altijd nog (oneindig) veel andere mogelijke waarden. Voorbeelden van continue
variabelen zijn de lengte van een persoon, leeftijd en intelligentie. Variabelen die alleen hele
waarden kunnen aannemen noemen we discrete variabelen, zoals het aantal auto’s dat iemand bezit
of het aantal kinderen in een gezin.
1.3.3 Gaat het om een populatie of om een steekproef?
Beschrijvende statistiek gebruik je wanneer je onderzoek doet bij een populatie. Er is sprake van een
populatie wanneer je alle eenheden waarover je uitspraken wilt doen in je onderzoek betrekt. Om
kosten te besparen kun je ook steekproef nemen. Bij een steekproef is de opzet dat je uitspraken
doet over de totale populatie van werknemers. In dit geval moet je gebruik maken van inductieve of
inferentiële statistiek. Je wil namelijk op grond van een speciaal geval (een steekproef) algemene
uitspraken doen (over een populatie).
1
, 1.4 Enkele algemene statistische begrippen
Je kunt gegevens grafisch weergeven met de zogenoemde normaalverdeling. Het karakteristieke
kenmerk van de normaalverdeling is de vorm van een klok en de symmetrie van de linker- en de
rechterhelft.
De standaardfout geeft aan in hoeverre het gevonden steekproefgemiddelde een betrouwbare
schatting is van het populatiegemiddelde. De standaardfout wordt bepaald door de
steekproefgrootte en de homogeniteit van de steekproef. De standaardfout is groter naarmate de
steekproef kleiner is.
Er is sprake van significantie als de overschrijdingskans 5% is of bij grotere steekproeven kleiner is
dan 1%. Vaak staat er bij SPSS ook bij of er een- of tweezijdig getoetst is. Je toets eenzijdig wanneer
je een hypothese of een verwachting hebt. Als je geen idee hebt of er sprake is van een verschil en
zeker niet van de richting van het verschil, dan toets je tweezijdig. Je komt ook de term
vrijheidsgraden tegen. Het aantal vrijheidsgraden geeft de mate aan waarin scores kunnen variëren.
H2 Hoe breng ik mijn gegevens in de computer?
2.1 Hoe maak ik de opzet voor het SPSS-bestand met Variable View?
In het Variable View-scherm geef je aan welke variabelen in het bestand voorkomen en wat de
eigenschappen van die variabelen zijn.
Name en Label
Geef bij ‘Name’ een korte naam voor de variabelen die je gaat gebruiken. Bij ‘Label’ kun je een
uitvoerige beschrijving geven.
Type
Je kunt de gegevens het beste numeriek, dus als cijfers, invoeren. Als je letters wil gebruiken kies je
voor het type ‘String’.
Width
Standaard staat het aantal posities dat je voor een variabele waarde gebruikt ingesteld op acht
posities; je kunt dus maximaal acht letters of cijfers invoeren. Dar is meestal meer dan genoeg. Je
kunt het daarom het beste zo laten staan.
Decimals
Het aantal decimalen staat standaard ingesteld op 2. Dat hoef je niet te veranderen.
Values
Naast het uitbreiden van de naam van een variabele kun je de waarden van een variabele van een
label voorzien. Dit doe je door rechts op een vakje te klikken.
Missing
Als er gegevens ontbreken, kun je het best een spatie intypen. SPSS herkent die standaard als
‘Missing value’ en noem die ‘System missing values’. Door het gebruik van ‘User missing values’ kun
je een onderscheid maken tussen gegevens die ontbreken omdat er geen antwoord op is gegevens
en het ontbreken van gegevens doordat de vraag niet op de desbetreffende respondent van
toepassing is.
Columns
‘Columns’ heeft dezelfde standaardwaarde als ‘Width’ en ook min of meer dezelfde functie.
2
