Hoofdstuk 1 Bouwstenen van basisontwikkeling
Basisontwikkeling is de uitwerking van Ontwikkelingsgericht Onderwijs en gebaseerd op de
pedagogische ideeën van Vygotskij. Het is gericht op kinderen in de leeftijd 3 tot 7 à 8 jaar.
Er zijn 3 bouwstenen in Basisontwikkeling:
- Betekenisvolle activiteiten
- Bemiddelende rol van de volwassene
- Brede ontwikkeling
1. Betekenisvolle activiteiten
Jonge kinderen zijn nieuwsgierig naar nieuwe materialen, gaan op onderzoek uit, maken dingen stuk
om er volgens iets anders van te maken. Ze doen graag mee met grote kinderen en volwassenen en
spelen na wat zij doen; op visite gaan, boodschappen doen, de hond uitlaten, de baby verzorgen, het
is maar net wat zich in hun sociale omgeving afspeelt.
Je noemt activiteiten betekenisvol als kinderen er graag aan deelnemen en er intens mee bezig zijn.
Die interesse zorgt ervoor dat ze betrokken zijn en ervan willen leren. Betekenisvolle activiteiten zijn
vaak verbonden aan sociaal-culturele praktijken. Kinderen willen spelen wat de volwassenen om hen
heen doen. Als kinderen bezig zijn met het thema dierenarts leren ze niet alleen over een dierenarts
en de dieren, maar nemen ook hun woordenschat en sociale vaardigheden toe. Leerkrachten zorgt
dat de handelingen die kinderen uitvoeren diepgang krijgen.
Spel wordt gezien als een natuurlijke neiging van kinderen om de wereld te verkennen en te leren
hoe die wereld in elkaar zit. Spel heeft verschillende kenmerken: betrokkenheid, de kinderen gaan er
helemaal in op en er ontstaat een gedeelde betrokkenheid en gezamenlijke aandacht. Het spel is vrij
en gebonden tegelijkertijd (er zijn regels waar je je aan houdt en vrijheidsgraden waarbij eigen
invulling mogelijk is).
Er zijn vier typen regels bij spel:
1. Sociale regels die aangeven hoe we met elkaar omgaan
2. Technische regels die aangeven hoe je culturele objecten, zoals een tent, barbecue of de
telefoon, moet hanteren
3. Conceptuele regels die verbanden leggen tussen verschijnselen of stukjes informatie, zoals
een recept helpt bij het maken van een goed beslag
4. Strategische regels die aangeven hoe we gaan handelen, zoals plannen maken en problemen
oplossen, maar ook een spelscript of een praatplaat.
Binnen Ontwikkelingsgericht Onderwijs doet de volwassene actief mee met het spel. Hij creëert een
spelcultuur in de groep en geeft kinderen volop kansen (in tijd en ruimte) om te spelen. De verhalen
en ideeën van kinderen komen naar voren terwijl de leerkracht hun de culturele spiegel voorhoudt
en richting geeft aan de inhoud van het leerproces. De leerkracht kan (net als andere kinderen)
nieuwe kennis en handelingen toevoegen aan het spel. Hierbij is het van belang dat het het spel van
de kinderen niet stillegt en ze daarna weer alle ruimte krijgen om verder te spelen.
Bij 2 en 3jarigen gaat de voorkeur uit naar het manipuleren met voorwerpen: stapelen, gieten, rollen,
rijden, etc. Dit is een voorspel van een nieuwe activiteit als kinderen die voorwerpen een (andere)
betekenis of rol geven. Zo wordt een stokje een lepel of een blokje een auto. Als voorwerpen een rol
in het spel hebben gekregen gaat het kind ook makkelijk zelf een rol aannemen. Zo wekt het
manipulerend spel het rollenspel op.
De ontwikkeling van het rollenspel loopt door in de hele onderbouw. Eerst spelen kinderen
rolhandelingen en daarna ook de gebeurtenissen en relaties tussen mensen. Ze bouwen in hun
Basisontwikkeling is de uitwerking van Ontwikkelingsgericht Onderwijs en gebaseerd op de
pedagogische ideeën van Vygotskij. Het is gericht op kinderen in de leeftijd 3 tot 7 à 8 jaar.
Er zijn 3 bouwstenen in Basisontwikkeling:
- Betekenisvolle activiteiten
- Bemiddelende rol van de volwassene
- Brede ontwikkeling
1. Betekenisvolle activiteiten
Jonge kinderen zijn nieuwsgierig naar nieuwe materialen, gaan op onderzoek uit, maken dingen stuk
om er volgens iets anders van te maken. Ze doen graag mee met grote kinderen en volwassenen en
spelen na wat zij doen; op visite gaan, boodschappen doen, de hond uitlaten, de baby verzorgen, het
is maar net wat zich in hun sociale omgeving afspeelt.
Je noemt activiteiten betekenisvol als kinderen er graag aan deelnemen en er intens mee bezig zijn.
Die interesse zorgt ervoor dat ze betrokken zijn en ervan willen leren. Betekenisvolle activiteiten zijn
vaak verbonden aan sociaal-culturele praktijken. Kinderen willen spelen wat de volwassenen om hen
heen doen. Als kinderen bezig zijn met het thema dierenarts leren ze niet alleen over een dierenarts
en de dieren, maar nemen ook hun woordenschat en sociale vaardigheden toe. Leerkrachten zorgt
dat de handelingen die kinderen uitvoeren diepgang krijgen.
Spel wordt gezien als een natuurlijke neiging van kinderen om de wereld te verkennen en te leren
hoe die wereld in elkaar zit. Spel heeft verschillende kenmerken: betrokkenheid, de kinderen gaan er
helemaal in op en er ontstaat een gedeelde betrokkenheid en gezamenlijke aandacht. Het spel is vrij
en gebonden tegelijkertijd (er zijn regels waar je je aan houdt en vrijheidsgraden waarbij eigen
invulling mogelijk is).
Er zijn vier typen regels bij spel:
1. Sociale regels die aangeven hoe we met elkaar omgaan
2. Technische regels die aangeven hoe je culturele objecten, zoals een tent, barbecue of de
telefoon, moet hanteren
3. Conceptuele regels die verbanden leggen tussen verschijnselen of stukjes informatie, zoals
een recept helpt bij het maken van een goed beslag
4. Strategische regels die aangeven hoe we gaan handelen, zoals plannen maken en problemen
oplossen, maar ook een spelscript of een praatplaat.
Binnen Ontwikkelingsgericht Onderwijs doet de volwassene actief mee met het spel. Hij creëert een
spelcultuur in de groep en geeft kinderen volop kansen (in tijd en ruimte) om te spelen. De verhalen
en ideeën van kinderen komen naar voren terwijl de leerkracht hun de culturele spiegel voorhoudt
en richting geeft aan de inhoud van het leerproces. De leerkracht kan (net als andere kinderen)
nieuwe kennis en handelingen toevoegen aan het spel. Hierbij is het van belang dat het het spel van
de kinderen niet stillegt en ze daarna weer alle ruimte krijgen om verder te spelen.
Bij 2 en 3jarigen gaat de voorkeur uit naar het manipuleren met voorwerpen: stapelen, gieten, rollen,
rijden, etc. Dit is een voorspel van een nieuwe activiteit als kinderen die voorwerpen een (andere)
betekenis of rol geven. Zo wordt een stokje een lepel of een blokje een auto. Als voorwerpen een rol
in het spel hebben gekregen gaat het kind ook makkelijk zelf een rol aannemen. Zo wekt het
manipulerend spel het rollenspel op.
De ontwikkeling van het rollenspel loopt door in de hele onderbouw. Eerst spelen kinderen
rolhandelingen en daarna ook de gebeurtenissen en relaties tussen mensen. Ze bouwen in hun
