H6 Soorten en populaties
§6.1 De verwantschap tussen soorten
Kenmerken van soorten
De indeling van soorten gebeurt op basis van 3 kenmerken:
1) overeenkomst in uiterlijke kenmerken.
2) of ze vruchtbare nakomelingen kunnen maken.
3) DNA-onderzoek: grote overeenkomst in DNA-code.
Soortnamen en indeling
De binomiale naamgeving is de wetenschappelijke naamgeving, die bestaat uit
geslachtsnaam, gevolgd door soortaanduiding. Een ondersoort is meestal een geografische
afgescheiden groep soortgenoten met iets afwijkende kenmerken. Geboeid door taxonomie,
de wetenschap die soorten indeelt in groepen, heeft Linnaeus duizenden dieren en planten
ingedeeld. De taxonomie plaatst organismen bijeen in steeds grotere groepen:
- organismen > soorten > geslachten > families > orden > klassen > afdelingen > rijken
> domeinen
Domeinen worden als hoogste groep gebruikt. Drie domeinen worden onderscheiden met
elk een eigen type rRNA: de archaea, de bacteriën en eukaryoten. Archaea en bacteriën zijn
beide prokaryoten, eencelligen zonder kernmembraan. De bouw van de celmembraan bij
archaea bestaat uit een enkele laag fosfolipiden, terwijl die van bacteriën en eukaryoten
bestaan uit een dubbele laag fosfolipiden. Eukaryote cellen hebben DNA in een celkern.
DNA
Via DNA-onderzoek blijkt dat de oorspronkelijke indeling van organismen op basis van
uiterlijke kenmerken niet altijd klopt. Hoe meer de DNA-code afwijkt, hoe minder verwant
organismen zijn. Genen die met een constante snelheid muteren, vormen voor biologen een
moleculaire klok. Hierdoor kunnen ze vaststellen welke soorten verwant zijn en hoelang die
soorten al op aarde aanwezig zijn.
Soorten houden zich niet aan menselijke regels
Indelen van soorten is mensenwerk. Maar de natuur houdt zich niet aan menselijke regels.
De grens tussen soorten is soms vaag. Soms kruisen verschillende soorten met elkaar en
krijgen levensvatbare nakomelingen: hybriden. Hybriden helpen om familierelaties tussen
soorten in kaart te brengen. Twee soorten kunnen alleen jongen krijgen als hun DNA
grotendeels gelijk is. Meestal zijn deze hybriden onvruchtbaar, waardoor verdere
vermenging van soorten niet mogelijk is. Sommige diersoorten hebben vooral
ongeslachtelijke voortplanting, hierbij ontstaan nakomelingen zonder een paring waarbij een
bevruchting optreedt.
§6.2 Populaties
De grootte van populaties
Een populatie is verschillende organismen van dezelfde soort die samenleven in 1 gebied.
Om de populatiegrootte te bepalen kun je dieren tellen, maar dit is wel lastig.
- Kleine organismen: aantallen per m2 tellen vermenigvuldigen met totaal m2 van het
gebied.
§6.1 De verwantschap tussen soorten
Kenmerken van soorten
De indeling van soorten gebeurt op basis van 3 kenmerken:
1) overeenkomst in uiterlijke kenmerken.
2) of ze vruchtbare nakomelingen kunnen maken.
3) DNA-onderzoek: grote overeenkomst in DNA-code.
Soortnamen en indeling
De binomiale naamgeving is de wetenschappelijke naamgeving, die bestaat uit
geslachtsnaam, gevolgd door soortaanduiding. Een ondersoort is meestal een geografische
afgescheiden groep soortgenoten met iets afwijkende kenmerken. Geboeid door taxonomie,
de wetenschap die soorten indeelt in groepen, heeft Linnaeus duizenden dieren en planten
ingedeeld. De taxonomie plaatst organismen bijeen in steeds grotere groepen:
- organismen > soorten > geslachten > families > orden > klassen > afdelingen > rijken
> domeinen
Domeinen worden als hoogste groep gebruikt. Drie domeinen worden onderscheiden met
elk een eigen type rRNA: de archaea, de bacteriën en eukaryoten. Archaea en bacteriën zijn
beide prokaryoten, eencelligen zonder kernmembraan. De bouw van de celmembraan bij
archaea bestaat uit een enkele laag fosfolipiden, terwijl die van bacteriën en eukaryoten
bestaan uit een dubbele laag fosfolipiden. Eukaryote cellen hebben DNA in een celkern.
DNA
Via DNA-onderzoek blijkt dat de oorspronkelijke indeling van organismen op basis van
uiterlijke kenmerken niet altijd klopt. Hoe meer de DNA-code afwijkt, hoe minder verwant
organismen zijn. Genen die met een constante snelheid muteren, vormen voor biologen een
moleculaire klok. Hierdoor kunnen ze vaststellen welke soorten verwant zijn en hoelang die
soorten al op aarde aanwezig zijn.
Soorten houden zich niet aan menselijke regels
Indelen van soorten is mensenwerk. Maar de natuur houdt zich niet aan menselijke regels.
De grens tussen soorten is soms vaag. Soms kruisen verschillende soorten met elkaar en
krijgen levensvatbare nakomelingen: hybriden. Hybriden helpen om familierelaties tussen
soorten in kaart te brengen. Twee soorten kunnen alleen jongen krijgen als hun DNA
grotendeels gelijk is. Meestal zijn deze hybriden onvruchtbaar, waardoor verdere
vermenging van soorten niet mogelijk is. Sommige diersoorten hebben vooral
ongeslachtelijke voortplanting, hierbij ontstaan nakomelingen zonder een paring waarbij een
bevruchting optreedt.
§6.2 Populaties
De grootte van populaties
Een populatie is verschillende organismen van dezelfde soort die samenleven in 1 gebied.
Om de populatiegrootte te bepalen kun je dieren tellen, maar dit is wel lastig.
- Kleine organismen: aantallen per m2 tellen vermenigvuldigen met totaal m2 van het
gebied.
