Fysica Samenvatting Stralingsleer
Regelgeving
- De ICRP (International Commission on Radiological Protection) geeft adviezen met
betrekking tot ioniserende straling.
- Wettelijke regeling: Deze adviezen worden over de gehele wereld in wettelijke
regelingen vastgesteld. In Nederland is dat gebeurd in de Kernenergiewet en in de
Arbowetgeving.
Overheidstoezicht: ANVS (Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming), Inspectie
SZW (Arbowet), Inspectie Gezondheidszorg (IGJ).
Uitgangspunten gebruik radioactieve bronnen
1) Rechtvaardiging:
• Wegen de voordelen op tegen de nadelen?
o Voordelen van het gebruik van stralingsbronnen: verbetering van de
gezondheid (radiodiagnose en radiotherapie), het kunnen uitvoeren van
bepaalde vormen van wetenschappelijk onderzoek, het tijdig signaleren van
brand.
o Nadelen: Het risico van het optreden van kanker en schadelijke effecten bij
het nageslacht.
• Bijv. Is het gebruik van het farmacon 131I gerechtvaardigd ten opzichte van de eerste
verschijnselen van de stralingsziekte (braken, misselijkheid, verminderde
weerstand)?
Het farmacon 131I heeft invloed op de schildklier. Het is gerechtvaardigd, want de
verschijnselen die erbij horen zijn milt en de verschijnselen verdwijnen weer. Als je er
bijv. kanker van krijgt dan is het niet gerechtvaardigd.
2) ALARA-principe (As Low As Reasonably Achievable/Zo laag als redelijkerwijs mogelijk):
Hierbij spelen tijd, afstand en afscherming een rol.
3) Effectieve Dosislimieten per jaar (Limitering):
Limieten zijn een vangnet, na toepassing van rechtvaardiging en optimalisering (ALARA).
Bepaalde personen kunnen een verhoogd risico lopen. Dosislimieten worden ingevoerd om
dit individuele risico te beperken en dit mag nooit overschreden worden.
Een dosislimiet is dus een bovengrens aan het individuele risico van personen/per
beroepsgroep.
De effectieve Dosislimieten per jaar zijn gebaseerd op:
1) Stochastisch effect = kans (toeval) op optreden van een effect als functie van de
stralingsdosis (bijv. risico op kanker). (Kans gebonden effect). Bijv. Borstkanker als
stochastisch effect, er is een kans dat je borstkanker krijgt door straling maar dat hoeft niet.
2) Non-stochastisch effect = direct effect als gevolg van een stralingsdosis (bijv. haaruitval).
(Niet kans gebonden effect). Bijv. huid bestralen met protonenstraling is het zeker dat je
huidkanker krijgt.
, Veiligheidsnormen: Vastgelegd in: “Besluit stralingsbescherming”. Bijv.:
• Verplichting tot dragen en controleren van dosismeters
• Toezichthouder met vereist diploma
• Instructie: Vergunning of registratie
• Verplichting tot gebruik symbolen
• Eisen ten aanzien van afvoer van radioactieve stoffen. COVRA (centrale Organisatie
Voor Radioactief Afval) doet verwerking of opslag van radioactief afval.
ALI (Annual Limit on Intake/jaar limiet bij inwendige besmetting). Geldt voor inwendige
besmetting en is afhankelijk van het soort isotoop.
ALI-waarde = Activiteit van de besmetting (in Bq) waarbij een effectieve volgdosis van 20
mSv niet wordt overschreden.
Een inwendige besmetting van 1 MBq met een stof met een kleine ALI-waarde is gevaarlijker
dan een inwendige besmetting van 1 MBq met een stof met een grote ALI-waarde.
Rekenvoorbeeld 1:
De effectieve volgdosis na inname van 7 MBq 22Na: ALI-waarde = 10 MBq
Ofwel 10 MBq 22Na veroorzaakt een stralingsbelasting van 20 mSv.
7 MBq 22Na veroorzaakt dan een stralingsbelasting van: E = 7/10 · 20 = 14 mSv.
Regelgeving
- De ICRP (International Commission on Radiological Protection) geeft adviezen met
betrekking tot ioniserende straling.
- Wettelijke regeling: Deze adviezen worden over de gehele wereld in wettelijke
regelingen vastgesteld. In Nederland is dat gebeurd in de Kernenergiewet en in de
Arbowetgeving.
Overheidstoezicht: ANVS (Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming), Inspectie
SZW (Arbowet), Inspectie Gezondheidszorg (IGJ).
Uitgangspunten gebruik radioactieve bronnen
1) Rechtvaardiging:
• Wegen de voordelen op tegen de nadelen?
o Voordelen van het gebruik van stralingsbronnen: verbetering van de
gezondheid (radiodiagnose en radiotherapie), het kunnen uitvoeren van
bepaalde vormen van wetenschappelijk onderzoek, het tijdig signaleren van
brand.
o Nadelen: Het risico van het optreden van kanker en schadelijke effecten bij
het nageslacht.
• Bijv. Is het gebruik van het farmacon 131I gerechtvaardigd ten opzichte van de eerste
verschijnselen van de stralingsziekte (braken, misselijkheid, verminderde
weerstand)?
Het farmacon 131I heeft invloed op de schildklier. Het is gerechtvaardigd, want de
verschijnselen die erbij horen zijn milt en de verschijnselen verdwijnen weer. Als je er
bijv. kanker van krijgt dan is het niet gerechtvaardigd.
2) ALARA-principe (As Low As Reasonably Achievable/Zo laag als redelijkerwijs mogelijk):
Hierbij spelen tijd, afstand en afscherming een rol.
3) Effectieve Dosislimieten per jaar (Limitering):
Limieten zijn een vangnet, na toepassing van rechtvaardiging en optimalisering (ALARA).
Bepaalde personen kunnen een verhoogd risico lopen. Dosislimieten worden ingevoerd om
dit individuele risico te beperken en dit mag nooit overschreden worden.
Een dosislimiet is dus een bovengrens aan het individuele risico van personen/per
beroepsgroep.
De effectieve Dosislimieten per jaar zijn gebaseerd op:
1) Stochastisch effect = kans (toeval) op optreden van een effect als functie van de
stralingsdosis (bijv. risico op kanker). (Kans gebonden effect). Bijv. Borstkanker als
stochastisch effect, er is een kans dat je borstkanker krijgt door straling maar dat hoeft niet.
2) Non-stochastisch effect = direct effect als gevolg van een stralingsdosis (bijv. haaruitval).
(Niet kans gebonden effect). Bijv. huid bestralen met protonenstraling is het zeker dat je
huidkanker krijgt.
, Veiligheidsnormen: Vastgelegd in: “Besluit stralingsbescherming”. Bijv.:
• Verplichting tot dragen en controleren van dosismeters
• Toezichthouder met vereist diploma
• Instructie: Vergunning of registratie
• Verplichting tot gebruik symbolen
• Eisen ten aanzien van afvoer van radioactieve stoffen. COVRA (centrale Organisatie
Voor Radioactief Afval) doet verwerking of opslag van radioactief afval.
ALI (Annual Limit on Intake/jaar limiet bij inwendige besmetting). Geldt voor inwendige
besmetting en is afhankelijk van het soort isotoop.
ALI-waarde = Activiteit van de besmetting (in Bq) waarbij een effectieve volgdosis van 20
mSv niet wordt overschreden.
Een inwendige besmetting van 1 MBq met een stof met een kleine ALI-waarde is gevaarlijker
dan een inwendige besmetting van 1 MBq met een stof met een grote ALI-waarde.
Rekenvoorbeeld 1:
De effectieve volgdosis na inname van 7 MBq 22Na: ALI-waarde = 10 MBq
Ofwel 10 MBq 22Na veroorzaakt een stralingsbelasting van 20 mSv.
7 MBq 22Na veroorzaakt dan een stralingsbelasting van: E = 7/10 · 20 = 14 mSv.
