Hoorcolleges Ondernemingsrecht
Collegejaar 2019/2020 – B3 Rechtsgeleerdheid / B2 Notarieel Recht –
Docenten: Bulten & Salemink – Radboud Universiteit Nijmegen
HC1 t/m 8 zijn fysiek gegeven in 2020, de overige colleges zijn gebaseerd op de weblectures van 2019
i.v.m. het coronavirus.
Inhoudsopgave
HC1 Inleiding ........................................................................................................................................... 2
HC2 De rechtspersoon............................................................................................................................. 8
HC3 Burgerlijk Wetboek 2 en gedragsnormen ...................................................................................... 13
HC4 Leven van een RP, verbieden van een RP ...................................................................................... 24
HC5 Inleiding NV en BV, oprichting, statutenwijziging ......................................................................... 36
HC6 Kapitaal, vermogen, aandelen ....................................................................................................... 43
HC7 Algemene vergadering van aandeelhouders (AVA) ....................................................................... 53
HC8 Vervolg AVA ................................................................................................................................... 64
HC9 Bestuur ........................................................................................................................................... 74
HC10 Raad van Commissarissen............................................................................................................ 83
HC11 Vertegenwoordiging .................................................................................................................... 92
HC12 Bestuurdersaansprakelijkheid ..................................................................................................... 96
HC13 Structuurregime ......................................................................................................................... 105
HC14 Medezeggenschap ..................................................................................................................... 117
HC15 Enquêteprocedure, geschillenregeling, uitkoopregeling ........................................................... 132
HC16 Jaarrekening ............................................................................................................................... 146
HC17 Fusie en herstructurering .......................................................................................................... 157
HC18 Personenvennootschappen ....................................................................................................... 166
1
,HC1 Inleiding
Stof: nr. 1-5 van het boek.
• Onderneming
• Rechtspersoon
• Vennootschap
Deze drie begrippen goed uit elkaar houden! Vennootschapsrecht is strikt genomen geen
ondernemingsrecht.
Je hebt rechtspersonen, Boek 2 BW. De meeste rechtspersonen staan in dit boek opgesomd.
Belangrijkste rechtspersonen:
- Vereniging
- Stichting
- Coöperatie
- NV →Vennootschap
- BV → Vennootschap
- Onderlinge waarborgmaatschappij
Vennootschap is dus een species van de rechtspersoon. Maar je hebt daarnaast ook nog
personenvennootschappen (boek 7A BW). Het is dus een bijzondere overeenkomst tot
samenwerking. Welke personenvennootschappen zijn er?
- Maatschap
- VOF
- CV
Uitgaande van de BV: Dit is een vorm waarin de onderneming kan worden gegoten. BV kan de
onderneming hebben, drijven of in stand houden. Het is dus niet hetzelfde. Als persoon kun je ook
een onderneming hebben, bijv. als ZZP-er of eenmanszaak. Onderneming is dus nooit een
rechtspersoon en is nooit hetzelfde als een vennootschap. BV staat altijd vast en daar gelden vaste
regels voor, maar een onderneming die daar als het ware onder valt die kan groeien en veranderen.
De onderneming wordt in stand gehouden door de BV.
Ondernemingsrecht ziet dus op de onderneming en ook op door wie de onderneming gedreven
wordt, dus ook op die BV. Ondernemingsrecht is dus het grote verzamelbegrip.
Onderneming = Een zaak die men drijft om winst te maken.
- Sociale ondernemingen zijn er juist niet op gericht om winst te maken, maar erop gericht om
het goede te doen (social enterprises). Winst maken is hiervoor niet het primaire doel, maar
hiervoor zijn ook andere doelen belangrijk. Bijv. de afstand van mensen tot de arbeidsmarkt
verkleinen of iets goed doen voor het milieu.
Welke wetten spelen een rol bij ondernemingsrecht?
• BW 2
• WOR – Wet op de Ondernemingsraden. Regelt de Ondernemingsraad, die zit in de
onderneming. De Ondernemingsraad is verplicht in te stellen als er in jouw bedrijf meer dan
50 mensen werken. Het is een medezeggenschapsorgaan. De werknemers hebben invloed op
het rijlen en zeilen van het bedrijf. In de OR zitten werknemers. Invloed, bijv. besluiten al dan
niet goedkeuren.
2
, • Handelsregisterwet (HRGW) + Handelsregisterbesluit (HRGB)
o Hier gaat een van de kennisclips over
o Hrgw regelt het handelsregister. Dit is de burgerlijke stand voor bedrijven. Daarin
staat dus precies wat er met een bedrijf gebeurt. Als je een bedrijf hebt, dan ben je
verplicht het in te schrijven in het Handelsregister en je moet ook doorgeven als er
wijzigingen plaatsvinden.
• 7A (655-688): Hierin staat de maatschap geregeld
• Wetboek van Koophandel: Art. 15-34 – VOF en CV (hierin staat oud Nederlands). Men is al
jaren bezig om de personenvennootschappen te moderniseren en dit een plaats te geven in
BW 7. Er zijn al wetsvoorstellen geweest tot aan de Eerste Kamer maar dit sneuvelt elke keer.
Dit zijn allemaal Nederlandse regels, maar het meeste (vooral wat betreft de NV) is het gebaseerd op
Europese regelgeving. Er zijn veel richtlijnen. De meeste NV-vormen in Europa lijken veel op elkaar,
dat komt dus door de harmonisatiewetgeving door de Europese richtlijnen.
- Frans: SA
- Duits: AG
Begrip onderneming
Er zijn verschillende definities van een onderneming.
1) Van Schilfgaarde/Winter, nr. 2: Organisatorisch verband gericht op duurzame deelneming aan het
economisch verkeer. Denk bijv. aan KLM, dit bestaat al 100 jaar, dus duurzame deelneming aan het
economisch verkeer, ze maken winst. Je ziet in deze definitie het begrip winst niet terugkeren.
2) art. 1 lid 1 sub c WOR, drie elementen. We hebben de WOR om de medewerkers van een bedrijf
invloed te geven middels de OR. Definitie:
• Onderneming is een organisatorisch verband (dus een samenwerking),
• een zelfstandige eenheid ( de onderneming presenteert zichzelf naar de buitenwereld
zelfstandig. Het is niet een subonderdeel van een groter geheel.
• Arbeidsovereenkomst/Publiekrechtelijke aanstelling waardoor arbeid wordt verricht:
Ministerie kan dus gezien worden als onderneming, dus een ministerie moet ook een
Ondernemingsraad instellen.
3) art. 1 lid 1 sub a SER-Fusiegedragsregels 2015. Dit zijn gedragsregels die zijn opgesteld door de
Sociaal Economische Raad (SER). Dit is één van de belangrijkste adviesorganen van de ministeries. Als
de regering er niet meer uitkomt, dan vragen ze het aan de SER. De SER is een poldermodel in optima
forma. SER is bedacht door Wim van der Grinten. Het Van der Heijden-instituut is opgericht door Van
der Grinten samen met Maeijer. Van der Grinten heeft ook bedacht dat we in Nederland altijd met
elkaar in gesprek moeten blijven. Dat kan met het poldermodel. Partijen in de SER:
- Vertegenwoordigers van werkgevers
- Vertegenwoordigers van werknemers: De vakbonden
- 20 wetenschappers = ‘Kroonleden’, ze worden benoemd door de Kroon
Alles wat uit de SER komt is eigenlijk een compromis. Dus ook de gedragsregels: Hierin staat wanneer
er wordt gefuseerd of overgenomen, hoe je dan moet omgaan met de vakbonden. Je moet op enig
moment de vakbonden erbij betrekken. Als twee bedrijven fuseren of er wordt overgenomen, dan
vallen er altijd ontslagen. Daar zijn de vakbonden tegen. Het is de bedoeling dat er zo veel mogelijk
mensen in dienst blijven en dat de mensen die ontslagen moet worden wel ‘een zachte landing
3
, krijgen’, bijv. een sociaal plan. De belangen van werknemers worden dus bij een fusie beschermd
want de vakbonden worden erbij betrokken.
Onderneming is volgens deze gedragsregels hetzelfde als volgens de WOR. Het ziet immers beide op
bescherming van de werknemers.
ABN AMRO wilde bij de top 5 van de wereld horen. Dit was vlak voor de financiële crisis. De missie
was mislukt. Vervolgens dacht de bestuursvoorzitter van ABN AMRO, Rijkman Groenink, dat ze dan
maar samen moesten gaan met een andere bank zodat ze samen wel groot zouden zijn. Plan was te
fuseren met Barclays. ABN AMRO was toen een beursgenoteerd bedrijf: aandelen in handen van
beleggers (aandeelhouders). Iedereen kon aandelen ABN AMRO kopen. TCI (The Children’s
Investments Fund) had een bepaald percentage aandelen en die stuurden een brief naar Groenink.
Ze vonden de fusie geen goed idee want dan zou de koers van de aandelen omlaag te gaan.
Misschien waren er wel andere banken die wilden samengaan. Er was een consortium dat bestond
uit drie banken (Fortis (belgisch), Santander (Spaanse bank) en een Schotse bank). Dit consortium
wilde ABN AMRO opnemen en het dan opsplitsen in allerlei stukjes en dan verdelen over de drie.
Overnemen doe je door een bod te doen op alle aandelen, dan ben je als het ware ‘eigenaar’ van het
bedrijf. TCI dacht als er nou een biedingsstrijd komt, dan worden de prijzen omhoog gedreven.
Groenink had ondertussen een onderdeel van ABN AMRO al verkocht aan Bank of Amercia. Maar de
Schotse bank wilde nou juist graag dat stukje hebben. Die koop met Bank of America was nog niet
helemaal rond, het was voor een hele goede prijs want Groenink wilde snel handelen. Er was een
boetebeding opgenomen want als de koop niet door zou gaan dan zouden ze vele miljoenen krijgen.
Dit is een grote rechtszaak geweest en hier hoort ook een belangrijke uitspraak bij van de HR die we
nog gaan behandelen. Het consortium heeft ABN AMRO overgenomen. Dit is misgegaan. We hebben
Fortis moeten redden en ABN AMRO midden in de nacht terug moeten komen. Bank of America is
uiteindelijk de winnaar want die kreeg voor niks gratis miljoenen. In dit hele proces moet je op enig
moment dus de vakbond betrekken. Eén van de vakbonden heeft toen de fusieregels overtreden. Zie
artikel hieronder. Vakbond had op de website een verslag geplaatst van een bespreking met ABN
AMRO.
4
Collegejaar 2019/2020 – B3 Rechtsgeleerdheid / B2 Notarieel Recht –
Docenten: Bulten & Salemink – Radboud Universiteit Nijmegen
HC1 t/m 8 zijn fysiek gegeven in 2020, de overige colleges zijn gebaseerd op de weblectures van 2019
i.v.m. het coronavirus.
Inhoudsopgave
HC1 Inleiding ........................................................................................................................................... 2
HC2 De rechtspersoon............................................................................................................................. 8
HC3 Burgerlijk Wetboek 2 en gedragsnormen ...................................................................................... 13
HC4 Leven van een RP, verbieden van een RP ...................................................................................... 24
HC5 Inleiding NV en BV, oprichting, statutenwijziging ......................................................................... 36
HC6 Kapitaal, vermogen, aandelen ....................................................................................................... 43
HC7 Algemene vergadering van aandeelhouders (AVA) ....................................................................... 53
HC8 Vervolg AVA ................................................................................................................................... 64
HC9 Bestuur ........................................................................................................................................... 74
HC10 Raad van Commissarissen............................................................................................................ 83
HC11 Vertegenwoordiging .................................................................................................................... 92
HC12 Bestuurdersaansprakelijkheid ..................................................................................................... 96
HC13 Structuurregime ......................................................................................................................... 105
HC14 Medezeggenschap ..................................................................................................................... 117
HC15 Enquêteprocedure, geschillenregeling, uitkoopregeling ........................................................... 132
HC16 Jaarrekening ............................................................................................................................... 146
HC17 Fusie en herstructurering .......................................................................................................... 157
HC18 Personenvennootschappen ....................................................................................................... 166
1
,HC1 Inleiding
Stof: nr. 1-5 van het boek.
• Onderneming
• Rechtspersoon
• Vennootschap
Deze drie begrippen goed uit elkaar houden! Vennootschapsrecht is strikt genomen geen
ondernemingsrecht.
Je hebt rechtspersonen, Boek 2 BW. De meeste rechtspersonen staan in dit boek opgesomd.
Belangrijkste rechtspersonen:
- Vereniging
- Stichting
- Coöperatie
- NV →Vennootschap
- BV → Vennootschap
- Onderlinge waarborgmaatschappij
Vennootschap is dus een species van de rechtspersoon. Maar je hebt daarnaast ook nog
personenvennootschappen (boek 7A BW). Het is dus een bijzondere overeenkomst tot
samenwerking. Welke personenvennootschappen zijn er?
- Maatschap
- VOF
- CV
Uitgaande van de BV: Dit is een vorm waarin de onderneming kan worden gegoten. BV kan de
onderneming hebben, drijven of in stand houden. Het is dus niet hetzelfde. Als persoon kun je ook
een onderneming hebben, bijv. als ZZP-er of eenmanszaak. Onderneming is dus nooit een
rechtspersoon en is nooit hetzelfde als een vennootschap. BV staat altijd vast en daar gelden vaste
regels voor, maar een onderneming die daar als het ware onder valt die kan groeien en veranderen.
De onderneming wordt in stand gehouden door de BV.
Ondernemingsrecht ziet dus op de onderneming en ook op door wie de onderneming gedreven
wordt, dus ook op die BV. Ondernemingsrecht is dus het grote verzamelbegrip.
Onderneming = Een zaak die men drijft om winst te maken.
- Sociale ondernemingen zijn er juist niet op gericht om winst te maken, maar erop gericht om
het goede te doen (social enterprises). Winst maken is hiervoor niet het primaire doel, maar
hiervoor zijn ook andere doelen belangrijk. Bijv. de afstand van mensen tot de arbeidsmarkt
verkleinen of iets goed doen voor het milieu.
Welke wetten spelen een rol bij ondernemingsrecht?
• BW 2
• WOR – Wet op de Ondernemingsraden. Regelt de Ondernemingsraad, die zit in de
onderneming. De Ondernemingsraad is verplicht in te stellen als er in jouw bedrijf meer dan
50 mensen werken. Het is een medezeggenschapsorgaan. De werknemers hebben invloed op
het rijlen en zeilen van het bedrijf. In de OR zitten werknemers. Invloed, bijv. besluiten al dan
niet goedkeuren.
2
, • Handelsregisterwet (HRGW) + Handelsregisterbesluit (HRGB)
o Hier gaat een van de kennisclips over
o Hrgw regelt het handelsregister. Dit is de burgerlijke stand voor bedrijven. Daarin
staat dus precies wat er met een bedrijf gebeurt. Als je een bedrijf hebt, dan ben je
verplicht het in te schrijven in het Handelsregister en je moet ook doorgeven als er
wijzigingen plaatsvinden.
• 7A (655-688): Hierin staat de maatschap geregeld
• Wetboek van Koophandel: Art. 15-34 – VOF en CV (hierin staat oud Nederlands). Men is al
jaren bezig om de personenvennootschappen te moderniseren en dit een plaats te geven in
BW 7. Er zijn al wetsvoorstellen geweest tot aan de Eerste Kamer maar dit sneuvelt elke keer.
Dit zijn allemaal Nederlandse regels, maar het meeste (vooral wat betreft de NV) is het gebaseerd op
Europese regelgeving. Er zijn veel richtlijnen. De meeste NV-vormen in Europa lijken veel op elkaar,
dat komt dus door de harmonisatiewetgeving door de Europese richtlijnen.
- Frans: SA
- Duits: AG
Begrip onderneming
Er zijn verschillende definities van een onderneming.
1) Van Schilfgaarde/Winter, nr. 2: Organisatorisch verband gericht op duurzame deelneming aan het
economisch verkeer. Denk bijv. aan KLM, dit bestaat al 100 jaar, dus duurzame deelneming aan het
economisch verkeer, ze maken winst. Je ziet in deze definitie het begrip winst niet terugkeren.
2) art. 1 lid 1 sub c WOR, drie elementen. We hebben de WOR om de medewerkers van een bedrijf
invloed te geven middels de OR. Definitie:
• Onderneming is een organisatorisch verband (dus een samenwerking),
• een zelfstandige eenheid ( de onderneming presenteert zichzelf naar de buitenwereld
zelfstandig. Het is niet een subonderdeel van een groter geheel.
• Arbeidsovereenkomst/Publiekrechtelijke aanstelling waardoor arbeid wordt verricht:
Ministerie kan dus gezien worden als onderneming, dus een ministerie moet ook een
Ondernemingsraad instellen.
3) art. 1 lid 1 sub a SER-Fusiegedragsregels 2015. Dit zijn gedragsregels die zijn opgesteld door de
Sociaal Economische Raad (SER). Dit is één van de belangrijkste adviesorganen van de ministeries. Als
de regering er niet meer uitkomt, dan vragen ze het aan de SER. De SER is een poldermodel in optima
forma. SER is bedacht door Wim van der Grinten. Het Van der Heijden-instituut is opgericht door Van
der Grinten samen met Maeijer. Van der Grinten heeft ook bedacht dat we in Nederland altijd met
elkaar in gesprek moeten blijven. Dat kan met het poldermodel. Partijen in de SER:
- Vertegenwoordigers van werkgevers
- Vertegenwoordigers van werknemers: De vakbonden
- 20 wetenschappers = ‘Kroonleden’, ze worden benoemd door de Kroon
Alles wat uit de SER komt is eigenlijk een compromis. Dus ook de gedragsregels: Hierin staat wanneer
er wordt gefuseerd of overgenomen, hoe je dan moet omgaan met de vakbonden. Je moet op enig
moment de vakbonden erbij betrekken. Als twee bedrijven fuseren of er wordt overgenomen, dan
vallen er altijd ontslagen. Daar zijn de vakbonden tegen. Het is de bedoeling dat er zo veel mogelijk
mensen in dienst blijven en dat de mensen die ontslagen moet worden wel ‘een zachte landing
3
, krijgen’, bijv. een sociaal plan. De belangen van werknemers worden dus bij een fusie beschermd
want de vakbonden worden erbij betrokken.
Onderneming is volgens deze gedragsregels hetzelfde als volgens de WOR. Het ziet immers beide op
bescherming van de werknemers.
ABN AMRO wilde bij de top 5 van de wereld horen. Dit was vlak voor de financiële crisis. De missie
was mislukt. Vervolgens dacht de bestuursvoorzitter van ABN AMRO, Rijkman Groenink, dat ze dan
maar samen moesten gaan met een andere bank zodat ze samen wel groot zouden zijn. Plan was te
fuseren met Barclays. ABN AMRO was toen een beursgenoteerd bedrijf: aandelen in handen van
beleggers (aandeelhouders). Iedereen kon aandelen ABN AMRO kopen. TCI (The Children’s
Investments Fund) had een bepaald percentage aandelen en die stuurden een brief naar Groenink.
Ze vonden de fusie geen goed idee want dan zou de koers van de aandelen omlaag te gaan.
Misschien waren er wel andere banken die wilden samengaan. Er was een consortium dat bestond
uit drie banken (Fortis (belgisch), Santander (Spaanse bank) en een Schotse bank). Dit consortium
wilde ABN AMRO opnemen en het dan opsplitsen in allerlei stukjes en dan verdelen over de drie.
Overnemen doe je door een bod te doen op alle aandelen, dan ben je als het ware ‘eigenaar’ van het
bedrijf. TCI dacht als er nou een biedingsstrijd komt, dan worden de prijzen omhoog gedreven.
Groenink had ondertussen een onderdeel van ABN AMRO al verkocht aan Bank of Amercia. Maar de
Schotse bank wilde nou juist graag dat stukje hebben. Die koop met Bank of America was nog niet
helemaal rond, het was voor een hele goede prijs want Groenink wilde snel handelen. Er was een
boetebeding opgenomen want als de koop niet door zou gaan dan zouden ze vele miljoenen krijgen.
Dit is een grote rechtszaak geweest en hier hoort ook een belangrijke uitspraak bij van de HR die we
nog gaan behandelen. Het consortium heeft ABN AMRO overgenomen. Dit is misgegaan. We hebben
Fortis moeten redden en ABN AMRO midden in de nacht terug moeten komen. Bank of America is
uiteindelijk de winnaar want die kreeg voor niks gratis miljoenen. In dit hele proces moet je op enig
moment dus de vakbond betrekken. Eén van de vakbonden heeft toen de fusieregels overtreden. Zie
artikel hieronder. Vakbond had op de website een verslag geplaatst van een bespreking met ABN
AMRO.
4
