Recht en macht
Les 1
Recht: Recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan. In de regels staat wat je
wel en wat je niet mag doen. Soms staat er ook in op welke manier je iets moet doen.
Sommige regels zijn opgeschreven in wetten. Het recht moet er voor zorgen dat mensen
goed met elkaar kunnen samenleven.
Bronnen van recht: De rechter moet zich, net als iedereen, houden aan het Nederlandse
recht. Veel recht staat in wetten, maar er zijn ook andere bronnen. Dat zijn de jurisprudentie
(het geheel van uitspraken), gewoonten en gebruiken en internationale verdragen. De
grondwet is een speciale wet.
Indeling van recht in rechtsgebieden:
- nationaal recht
burgerlijk rechts, strafrecht, bestuursrechten, staatsrecht
- internationaal recht
Overheid maakt wetten en beoefent daar macht bij uit.
Macht in de samenleving: geen natuurstaat, maar een rechtstaat,
Een rechtsstaat is
Een staat waarbij de overheidsmacht wordt begrensd.
Begrenzing door:
1. Legaliteitsbeginsel: geen bevoegdheid zonder wet
Zowel de overheid (het hoogste bevoegde gezag in een land) als de burgers van een
staat zijn gebonden aan de wet.
Als de overheid dwang wil toepassen (= ingrijpen in de rechten en vrijheden van de
burgers) dan moet de bevoegdheid daartoe in de wet staan.
Rechtsbronnen:
Verdrag
Wet
Jurisprudentie
Gewoonterecht
, 2. Scheiding van machten
De macht in een staat is verdeeld in drie machten:
1. De wetgevende macht: macht is de regering (koningin en ministers) en de Staten-
Generaal (Eerste en Tweede Kamer) samen
2. De uitvoerende/bestuurlijke macht: de regering, de provincies en de gemeenten
3. De rechterlijke macht: in handen van de rechters
(trias politica)
3. Waarborging van de grondrechten
Basisrechten van burgers (burgerrechten)
Herkomst: Thomas Hobbes, John Locke
Zij hebben nagedacht over de legitimiteit van de staat(macht) tot haar burgers:
Sociaal contract
Natuurtoestand is onhoudbaar, onveilig. Burgers dragen een stukje van hun vrijheid over
aan een soeverein in ruil voor veiligheid.
Grondrechten vind je in de grondwet en in de internationale verdragen
De eerste Grondwet in Nederland: Bataafse Republiek (1795-1806)
Grondwetherziening in 1848 (Thorbecke): Het parlementaire stelsel werd ingevoerd, de
koning verloor veel macht, burgers kregen meer vrijheden.
2 soorten grondrechten:
Klassieke grondrechten (overheid passief)
Beschermen de burger tegen de overheid
Burgers kunnen zich hierop beroepen bij de rechter
Sociale grondrechten (overheid actief)
De overheid moet zorgen voor de burger
Burgers kunnen zich niet hierop beroepen bij de rechter
In de internationale verdragen zoals
IVBPR (Internationaal verdrag inzake burgerrechte en politieke rechten, Verenigde
Naties 1966)
EVRM (Europees verdrag voor de rechten van de mens, Raad van Europa 1950)
Hierin vinden we de grondrechten terug als mensenrechten.
, 4. Rechterlijke controle
- De rechters toetsen de rechtmatigheid van het overheidshandelen.
- De rechters moeten onafhankelijk en onpartijdig zijn.
- De rechters worden voor het leven benoemd (onafhankelijk)
- De rechters doen uitspraken zonder invloed van de andere machten (onpartijdig)
5. Democratie
De burgers kiezen wie het land regeert (volksheerschappij)
Kenmerken:
- Er is een volksvertegenwoordiging (parlement, provinciale staten en gemeenteraad)
- Er is actief en passief kiesrecht
(Actief kiesrecht is het recht om te stemmen, terwijl passief kiesrecht het recht is om
gekozen te worden)
- Er zijn vrije, eerlijke en geheime verkiezingen
- Vreedzame wisseling van de macht
- Controle op de overheid mogelijk (openbaarheid v.h. bestuur, NGO’s, vrije media)
- De rechten en de mening van de minderheid worden gerespecteerd
Zelfbeschikkingsrecht in de zorg:
Het recht om te beslissen over:
- je lichaam
- je privacy
- je vrijheid van bewegen
Deze rechten vinden we in:
de internationale verdragen, zoals IVBPR en EVRM, als mensenrechten (universeel)
de Grondwet als grondrechten (alleen van toepassing voor de burgers van
Nederland)
, dwang in de zorg:
betekenis: wordt tegen zijn wil in genoodzaakt om iets te doen of te laten.
In de zorg: er wordt tegen de wil van iemand een inbreuk gedaan op zijn
zelfbeschikkingsrecht.
De rechtvaardiging voor dwang is vastgelegd in de wet.
Rechtmatig en rechtvaardig
Rechtmatig: in overeenstemming met het recht (wet en regels) > objectief
Rechtvaardig: Rechtvaardigheid is juist en eerlijk handelen naar de situatie > subjectief
Drie belangrijke beginselen die je in acht moet nemen bij het toepassen van
dwang.
Maatstaven om te toetsten of je rechtvaardig handelt bij het toepassen van dwang.
1. Subsidiariteit: als er een andere oplossing mogelijk is, dan geen dwang toepassen
2. Proportionaliteit: als dwang noodzakelijk is, dan de minst ingrijpende toepassen
3. Doelmatigheid: de gekozen dwangmiddel is naar verwachting effectief
Les 2
Woonrecht: Het recht op een passende huisvesting (art. 22 Grondwet-> is een sociaal
grondrecht: de overheid is verplicht om voldoende woongelegenheid voor haar burgers
te realiseren. De overheid moet dit uitwerken in andere wetten en regels.)
Alle wetten en regels die over wonen gaan:
Woningwet
WMO 2015
Boek 7 Burgerlijk Wetboek
Les 1
Recht: Recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan. In de regels staat wat je
wel en wat je niet mag doen. Soms staat er ook in op welke manier je iets moet doen.
Sommige regels zijn opgeschreven in wetten. Het recht moet er voor zorgen dat mensen
goed met elkaar kunnen samenleven.
Bronnen van recht: De rechter moet zich, net als iedereen, houden aan het Nederlandse
recht. Veel recht staat in wetten, maar er zijn ook andere bronnen. Dat zijn de jurisprudentie
(het geheel van uitspraken), gewoonten en gebruiken en internationale verdragen. De
grondwet is een speciale wet.
Indeling van recht in rechtsgebieden:
- nationaal recht
burgerlijk rechts, strafrecht, bestuursrechten, staatsrecht
- internationaal recht
Overheid maakt wetten en beoefent daar macht bij uit.
Macht in de samenleving: geen natuurstaat, maar een rechtstaat,
Een rechtsstaat is
Een staat waarbij de overheidsmacht wordt begrensd.
Begrenzing door:
1. Legaliteitsbeginsel: geen bevoegdheid zonder wet
Zowel de overheid (het hoogste bevoegde gezag in een land) als de burgers van een
staat zijn gebonden aan de wet.
Als de overheid dwang wil toepassen (= ingrijpen in de rechten en vrijheden van de
burgers) dan moet de bevoegdheid daartoe in de wet staan.
Rechtsbronnen:
Verdrag
Wet
Jurisprudentie
Gewoonterecht
, 2. Scheiding van machten
De macht in een staat is verdeeld in drie machten:
1. De wetgevende macht: macht is de regering (koningin en ministers) en de Staten-
Generaal (Eerste en Tweede Kamer) samen
2. De uitvoerende/bestuurlijke macht: de regering, de provincies en de gemeenten
3. De rechterlijke macht: in handen van de rechters
(trias politica)
3. Waarborging van de grondrechten
Basisrechten van burgers (burgerrechten)
Herkomst: Thomas Hobbes, John Locke
Zij hebben nagedacht over de legitimiteit van de staat(macht) tot haar burgers:
Sociaal contract
Natuurtoestand is onhoudbaar, onveilig. Burgers dragen een stukje van hun vrijheid over
aan een soeverein in ruil voor veiligheid.
Grondrechten vind je in de grondwet en in de internationale verdragen
De eerste Grondwet in Nederland: Bataafse Republiek (1795-1806)
Grondwetherziening in 1848 (Thorbecke): Het parlementaire stelsel werd ingevoerd, de
koning verloor veel macht, burgers kregen meer vrijheden.
2 soorten grondrechten:
Klassieke grondrechten (overheid passief)
Beschermen de burger tegen de overheid
Burgers kunnen zich hierop beroepen bij de rechter
Sociale grondrechten (overheid actief)
De overheid moet zorgen voor de burger
Burgers kunnen zich niet hierop beroepen bij de rechter
In de internationale verdragen zoals
IVBPR (Internationaal verdrag inzake burgerrechte en politieke rechten, Verenigde
Naties 1966)
EVRM (Europees verdrag voor de rechten van de mens, Raad van Europa 1950)
Hierin vinden we de grondrechten terug als mensenrechten.
, 4. Rechterlijke controle
- De rechters toetsen de rechtmatigheid van het overheidshandelen.
- De rechters moeten onafhankelijk en onpartijdig zijn.
- De rechters worden voor het leven benoemd (onafhankelijk)
- De rechters doen uitspraken zonder invloed van de andere machten (onpartijdig)
5. Democratie
De burgers kiezen wie het land regeert (volksheerschappij)
Kenmerken:
- Er is een volksvertegenwoordiging (parlement, provinciale staten en gemeenteraad)
- Er is actief en passief kiesrecht
(Actief kiesrecht is het recht om te stemmen, terwijl passief kiesrecht het recht is om
gekozen te worden)
- Er zijn vrije, eerlijke en geheime verkiezingen
- Vreedzame wisseling van de macht
- Controle op de overheid mogelijk (openbaarheid v.h. bestuur, NGO’s, vrije media)
- De rechten en de mening van de minderheid worden gerespecteerd
Zelfbeschikkingsrecht in de zorg:
Het recht om te beslissen over:
- je lichaam
- je privacy
- je vrijheid van bewegen
Deze rechten vinden we in:
de internationale verdragen, zoals IVBPR en EVRM, als mensenrechten (universeel)
de Grondwet als grondrechten (alleen van toepassing voor de burgers van
Nederland)
, dwang in de zorg:
betekenis: wordt tegen zijn wil in genoodzaakt om iets te doen of te laten.
In de zorg: er wordt tegen de wil van iemand een inbreuk gedaan op zijn
zelfbeschikkingsrecht.
De rechtvaardiging voor dwang is vastgelegd in de wet.
Rechtmatig en rechtvaardig
Rechtmatig: in overeenstemming met het recht (wet en regels) > objectief
Rechtvaardig: Rechtvaardigheid is juist en eerlijk handelen naar de situatie > subjectief
Drie belangrijke beginselen die je in acht moet nemen bij het toepassen van
dwang.
Maatstaven om te toetsten of je rechtvaardig handelt bij het toepassen van dwang.
1. Subsidiariteit: als er een andere oplossing mogelijk is, dan geen dwang toepassen
2. Proportionaliteit: als dwang noodzakelijk is, dan de minst ingrijpende toepassen
3. Doelmatigheid: de gekozen dwangmiddel is naar verwachting effectief
Les 2
Woonrecht: Het recht op een passende huisvesting (art. 22 Grondwet-> is een sociaal
grondrecht: de overheid is verplicht om voldoende woongelegenheid voor haar burgers
te realiseren. De overheid moet dit uitwerken in andere wetten en regels.)
Alle wetten en regels die over wonen gaan:
Woningwet
WMO 2015
Boek 7 Burgerlijk Wetboek
