Hoofdstuk 1 Gedrag
§1 Communicatie
Iets duidelijk maken
Elke diersoort heeft zijn eigen taal. Met hun taal beïnvloeden dieren het gedrag van hun
soortgenoten. Alles wat een dier of mens doet of nalaat, is gedrag. Prikkels, veranderingen
in de omgeving, beïnvloeden het gedrag van mens en dieren. Gedrag heeft ook sociale
functies (praten, lachen). Met je leeftijd verandert je gedrag.
Ritueel gedrag
Ritueel gedrag is gedrag dat bedoeld is om spanningen te verminderen of te voorkomen.
Dat gedrag bestaat uit een aantal handelingen in een bepaalde volgorde. De situatie bepaalt
het ritueel. Ritueel gedrag is vaak afgeleid van gedrag dat zijn oorspronkelijke betekenis
verloren heeft.
Ieder mens en dier heeft een persoonlijke ruimte, die bepaalt hoe ver een soortgenoot
mag naderen zonder dat hij zich bedreigd voelt. Deze afstand varieert. De grootte van de
persoonlijke ruimte verschilt per situatie, per cultuur en per individu.
Aanzien
Signalen zijn prikkels met informatie voor soortgenoten. Bij mensen zie je het aan hun
gedrag. Dieren die in groepen leven, kennen ook signalen. Aan de hoogte van de staart valt
de rangorde van de wolven af te lezen. De rangorde geeft de plaats van de wolven in de
roedel aan. De meeste dominante wolf bovenaan, de meest ondergeschikte helemaal
onderaan.
Samenleven
Een rangorde in de groep brengt voordeel voor de roedel en voor het individu. Ieder individu
doet zijn deel van de werkzaamheden in de roedel. De taakverdeling ligt niet muurvast. Door
signalen uit te wisselen maken wolven elkaar duidelijk dat er extra voedsel en bescherming
nodig is. Door die goede communicatie weet elk lid van de roedel dat er dagelijks
voldoende voedsel nodig is: extra inzet is gewenst.
Territorium
Dieren gebruiken allerlei signalen om hun territorium te verdedigen. Dat kunnen zichtbare
signalen zijn. Ook geluidssignalen kunnen territoriumgrenzen aangeven (vogelzang).
Andere dieren, bijvoorbeeld wolven, gebruiken geursignalen. Overdag zijn orang-oetans op
zoek naar voedsel. Ze maken elke avond een nieuw nest. De mannetjes verdedigen hun
territorium van een paar vierkante kilometer tegen concurrerende soortgenoten. Met de
territoriumroep lokken ze bronstige vrouwtjes, vrouwtjes die in hun vruchtbare periode zijn.
Paren of dreigen
Signalen zijn belangrijk bij baltsgedrag, ritueel gedrag ter voorbereiding van een paring. De
balts is bedoeld om te bereiken dat de partner dicht in de persoonlijke ruimte komt. Als
orang-oetan mannetjes elkaar toch ontmoeten, vertonen beide mannetjes dreiggedrag, een
agressieve houding waarmee ze aangeven dat ze de baas zijn. Dreiggedrag is bedoeld om
een gevecht te voorkomen. Ook mensen bakenen hun territorium af, bijvoorbeeld door
hekken of borden.
§1 Communicatie
Iets duidelijk maken
Elke diersoort heeft zijn eigen taal. Met hun taal beïnvloeden dieren het gedrag van hun
soortgenoten. Alles wat een dier of mens doet of nalaat, is gedrag. Prikkels, veranderingen
in de omgeving, beïnvloeden het gedrag van mens en dieren. Gedrag heeft ook sociale
functies (praten, lachen). Met je leeftijd verandert je gedrag.
Ritueel gedrag
Ritueel gedrag is gedrag dat bedoeld is om spanningen te verminderen of te voorkomen.
Dat gedrag bestaat uit een aantal handelingen in een bepaalde volgorde. De situatie bepaalt
het ritueel. Ritueel gedrag is vaak afgeleid van gedrag dat zijn oorspronkelijke betekenis
verloren heeft.
Ieder mens en dier heeft een persoonlijke ruimte, die bepaalt hoe ver een soortgenoot
mag naderen zonder dat hij zich bedreigd voelt. Deze afstand varieert. De grootte van de
persoonlijke ruimte verschilt per situatie, per cultuur en per individu.
Aanzien
Signalen zijn prikkels met informatie voor soortgenoten. Bij mensen zie je het aan hun
gedrag. Dieren die in groepen leven, kennen ook signalen. Aan de hoogte van de staart valt
de rangorde van de wolven af te lezen. De rangorde geeft de plaats van de wolven in de
roedel aan. De meeste dominante wolf bovenaan, de meest ondergeschikte helemaal
onderaan.
Samenleven
Een rangorde in de groep brengt voordeel voor de roedel en voor het individu. Ieder individu
doet zijn deel van de werkzaamheden in de roedel. De taakverdeling ligt niet muurvast. Door
signalen uit te wisselen maken wolven elkaar duidelijk dat er extra voedsel en bescherming
nodig is. Door die goede communicatie weet elk lid van de roedel dat er dagelijks
voldoende voedsel nodig is: extra inzet is gewenst.
Territorium
Dieren gebruiken allerlei signalen om hun territorium te verdedigen. Dat kunnen zichtbare
signalen zijn. Ook geluidssignalen kunnen territoriumgrenzen aangeven (vogelzang).
Andere dieren, bijvoorbeeld wolven, gebruiken geursignalen. Overdag zijn orang-oetans op
zoek naar voedsel. Ze maken elke avond een nieuw nest. De mannetjes verdedigen hun
territorium van een paar vierkante kilometer tegen concurrerende soortgenoten. Met de
territoriumroep lokken ze bronstige vrouwtjes, vrouwtjes die in hun vruchtbare periode zijn.
Paren of dreigen
Signalen zijn belangrijk bij baltsgedrag, ritueel gedrag ter voorbereiding van een paring. De
balts is bedoeld om te bereiken dat de partner dicht in de persoonlijke ruimte komt. Als
orang-oetan mannetjes elkaar toch ontmoeten, vertonen beide mannetjes dreiggedrag, een
agressieve houding waarmee ze aangeven dat ze de baas zijn. Dreiggedrag is bedoeld om
een gevecht te voorkomen. Ook mensen bakenen hun territorium af, bijvoorbeeld door
hekken of borden.
