Hoorcollege 2
Bewijstheorie
Inductie
Vaststelling dat bewijs in de kern gebaseerd is op een inductief redeneerproces. Leidt
logischerwijs tot een waarschijnlijkheidsoordeel. Datzelfde geldt bij het strafrechtelijk
bewijs. Dan tel je verschillende individuele waarnemingen. In het strafrecht is het beslissen
in onzekerheid. Vraag is: wanneer neemt de beslisser nu genoegen met de mate van
onzekerheid? Nieuwe waarnemingen kunnen de conclusie weer in twijfel trekken. Oordeel
staat altijd op losse schroeven. Juridisch denken we daar anders over: op een gegeven
moment trekken we een streep. Zo’n oordeel gaat op een goed moment in kracht van
gewijsde.
Zodra je gaat nadenken over gerechtelijke dwalingen, die zijn onvermijdelijk. We vinden het
onwenselijk dat er onschuldigen worden veroordeeld, daarom leggen we de standaard
hooog. Moet buiten redelijke twijfel. Betekent niet dat er geen spoortje van twijfel meer is.
Als dat er niet is, leg je waarschijnlijk een te hoge lat. Er is altijd een rechtspolitiek oordeel
van wat je voor je rekneing wilt nemen. Het wordt nog ingewikkelder omdat de
waarnemingen zelf voor discussie vatbaar kunnen zijn. Als het gaat om bewijsmateriaal zijn
de invidueiel waarnemingen elk voor zich oook voor discussie vatbaar. Procespartijen zullen
proberen de middelen van een andere kant te belichten.
Hoe moet je dat indicutieve redeneerproces doen? Van verschilllende
bewijsmiddelen/informatie, hoe ga je die tot een bewijsbeslissing ombouwen? Hoe ga je die
sprong maken? Denk aan een complexe zaak met een dik dossier waarin heel veel
verschillende informatie zit. Hoe ga je daar een logische bewijsbeslissing van nemen? In de
literatuur weten ze dat niet zo goed. In het recht hebben van de oudsher niet goed
nagedacht hoe je zo ver komt. Gegeven dat het juridsich allemaal in orde is, hoe kom je dan
tot die beslissing? Wetend dat de bewijsmiddelen allemaal een andere kant op wijzen. In de
literatuur (o.a. Dubelaar) wordt duidelijk gezegd dat het ontbreekt aan een duidelijke
bewijstheorie. Als verkalring geeft zij daarvoor dat wij juristen zo gefixeerd zijn op de
rechtmatigheid, dat wij minder aandacht hebben voor het logische besissen, het empirisch
proces. Is in de loop van de jaren wel wat aan gedaan. Met name de rechtspsychologie heeft
ons geprobeerd de weg te wijzen. We hebben verschillende tehorieen hoe je moet
nadenken en hoe je van die individuele middleen komt tot een categorische bewijsbeslissing.
Kun je heel grofweg twee routes bewandelen:
- Atomistische benadering. Beginnen grofweg bij de bewijsmiddelen. Begint aan d
eonderkant, bij de losse bouwstenen. Door die allemaal krisitsh tegen het licht te
houden, kom je bij de bewijsbeslissing.
- Holistische benadering. Route andersom. Je begint met het verhaal en de
samenhang. Je kijkt naar de constructie. Welk verhaal leren deze bewijsmiddleen
ons? Een verhaal staat op voorhand al vast, het verhaal van de OvJ in de tll. Je gaat
kijken of de indivueiel bewijsmiddelen passen bij dit verhaal. Je kijkt naar het verhaal
en vervolgens of de bewijsmiddelen daarin passen ja of nee.
Voelen ons bij de laatste misschien wat meer thiis, gaat over verhalen en constructies. Zitten
wel ook gevaren aan. Een goed verhala is namelijk snel verzonnen maar hoeft nog niet waar
, te zijn. Wij waren altijd traditioneel geneigd te kijken of de bewijsmiddelen passen in het
verhaal van de tll. Is een wat gevaarlijke manier vna redenernen. Nog niet de vraag
beantwoord of de middelen niet ook een ander verhaal mogelijk maken. Niet schuldig, of
een alternatief scenario. Van groot bealng bij de laatste dat je je niet alleen focust op het
schuldige verhaal, maar ook mogelijke onschuldige verhalen waarin de verdachte het niet
gedan heeft. Zaak om die scenario’s tegen elkaar af te weten. Holistische heeft een
ontwikkeling doorgemaakt. Je moet ook kijken naar andere verhalen.
Theorie van verhaal en verankering
Bewijsmaterieel krijgt pas betekenis n de context van een verhaal of scenario. Je moet ze in
een logisch verband plaatsen Op zichzelf zeggen ze niet zoveel. Je moet de verhalen tegen
elkaar afwegen. Koppen: om te bewijzen dat verdachte het misdrijf… (zie sheet). Heeft iets
te maken met waarschijnlijkheidsdenken. Kom je langzaam ook uit bij Beyiaanse benadering.
Conclusie: niet zozeer een goede benadering. Je moet beide doen. Je moet zowel vanuit de
bewijsmiddelen naar het verhaal kijken, als van het verhaal naar de bewijsmiddelen. Je moet
ze met elkaar combineren. Als je een van beide maar gebruikt, liggen daar wel risico’s. Als je
alleen dat scenario-denken doet en alleen verhaal en verankering, krijgt je de kracht van het
verhaal iets te veel aandacht en kijk je minder of het grond vindt in de bewijsmiddelen. Ook
wel: tunnelvisie. Wat is het gevaar als je teveel de kwaliteit van de individuele
bewijsmiddelen bekijkt? Als je alle indivduele middlene los van ekaar bekijkt, dat je kritiek
gaat leveren op al die individuele middelen. Dan ga je een voor een al die middelen van tafel
gooien als ondeugedelijk. Dan ga je ze allemaal bekritiseren en komt je tot vrijspraak. Als ze
allemaal een smetje hebben in samenhang met alkaar best een bewijsconstructie kunnen
opleveren. Dat is het gevaar als je ze individueel bekijkt. Zie je nogal eens gebeuren van de
zijde van de advocatatuur. Als je ze combineert kan je tot een overtuigende
bewijsconstructie komen. Uitkijken dat je niet teveel de atomistische toets gebruikt. Als je te
veel kijkt naar de verhalen kan het zijn dat je gaat geloven in je eigen verhaal. Een goed
verhaal hoeft niet waar te zijn. Houd je ogen open voor andere verhalen en kijk of de indiivi.
Bewijsmiddelen daar misschien niet beter bij passen. Om te voorkomen dat je teveel in die
verhalen gaat geloven, ga dan kijken naar individ. Bewijsmiddelen.
Hoe kijk je naar individuele bewijsmiddelen? Je kan jezelf drie vragen stellen:
- Is het rechtmatig verkregen (359a Sv)
- Moet betrouwbaar zijn. Wat is betrouwbaar (Dubelaar). Die problematiseert dat
begrip. Hele waaier aan betekenissen. Juristen kijken daar anders naar dan andere
disciplines.
- Relatie tussen de inhoud van het bewijsmiddelen en de te bewijzen hypothese. Zit je
bij de redengevendheid. Het feit dat een bewijsmiddel waar is, correspondeert met
de werkelijkheid. Maakt niet dat het bruikbaar is voor een bewezenverklaring. Zijn
heel veel dingen waar, maar niet zonder meer relevant. Gaat erom of het relevant is
voor het bewijs. Wat is de waarde van het bewijs? Van sommig bewijs is de
bewijswaarde heel groot, discrimineert heel helder, bij ander bewijs niet. Als het
helemaal niet discrimineert, is het niet relevant en dus niet redengevend.
Conclusie van het hele verhaal: doe het beide. Kijk naar de bewijsmiddelen op zichzelf.
Beoordeel van allemaal de betrouwbaarheid maar ook de bewijswaarde en de mate van
Bewijstheorie
Inductie
Vaststelling dat bewijs in de kern gebaseerd is op een inductief redeneerproces. Leidt
logischerwijs tot een waarschijnlijkheidsoordeel. Datzelfde geldt bij het strafrechtelijk
bewijs. Dan tel je verschillende individuele waarnemingen. In het strafrecht is het beslissen
in onzekerheid. Vraag is: wanneer neemt de beslisser nu genoegen met de mate van
onzekerheid? Nieuwe waarnemingen kunnen de conclusie weer in twijfel trekken. Oordeel
staat altijd op losse schroeven. Juridisch denken we daar anders over: op een gegeven
moment trekken we een streep. Zo’n oordeel gaat op een goed moment in kracht van
gewijsde.
Zodra je gaat nadenken over gerechtelijke dwalingen, die zijn onvermijdelijk. We vinden het
onwenselijk dat er onschuldigen worden veroordeeld, daarom leggen we de standaard
hooog. Moet buiten redelijke twijfel. Betekent niet dat er geen spoortje van twijfel meer is.
Als dat er niet is, leg je waarschijnlijk een te hoge lat. Er is altijd een rechtspolitiek oordeel
van wat je voor je rekneing wilt nemen. Het wordt nog ingewikkelder omdat de
waarnemingen zelf voor discussie vatbaar kunnen zijn. Als het gaat om bewijsmateriaal zijn
de invidueiel waarnemingen elk voor zich oook voor discussie vatbaar. Procespartijen zullen
proberen de middelen van een andere kant te belichten.
Hoe moet je dat indicutieve redeneerproces doen? Van verschilllende
bewijsmiddelen/informatie, hoe ga je die tot een bewijsbeslissing ombouwen? Hoe ga je die
sprong maken? Denk aan een complexe zaak met een dik dossier waarin heel veel
verschillende informatie zit. Hoe ga je daar een logische bewijsbeslissing van nemen? In de
literatuur weten ze dat niet zo goed. In het recht hebben van de oudsher niet goed
nagedacht hoe je zo ver komt. Gegeven dat het juridsich allemaal in orde is, hoe kom je dan
tot die beslissing? Wetend dat de bewijsmiddelen allemaal een andere kant op wijzen. In de
literatuur (o.a. Dubelaar) wordt duidelijk gezegd dat het ontbreekt aan een duidelijke
bewijstheorie. Als verkalring geeft zij daarvoor dat wij juristen zo gefixeerd zijn op de
rechtmatigheid, dat wij minder aandacht hebben voor het logische besissen, het empirisch
proces. Is in de loop van de jaren wel wat aan gedaan. Met name de rechtspsychologie heeft
ons geprobeerd de weg te wijzen. We hebben verschillende tehorieen hoe je moet
nadenken en hoe je van die individuele middleen komt tot een categorische bewijsbeslissing.
Kun je heel grofweg twee routes bewandelen:
- Atomistische benadering. Beginnen grofweg bij de bewijsmiddelen. Begint aan d
eonderkant, bij de losse bouwstenen. Door die allemaal krisitsh tegen het licht te
houden, kom je bij de bewijsbeslissing.
- Holistische benadering. Route andersom. Je begint met het verhaal en de
samenhang. Je kijkt naar de constructie. Welk verhaal leren deze bewijsmiddleen
ons? Een verhaal staat op voorhand al vast, het verhaal van de OvJ in de tll. Je gaat
kijken of de indivueiel bewijsmiddelen passen bij dit verhaal. Je kijkt naar het verhaal
en vervolgens of de bewijsmiddelen daarin passen ja of nee.
Voelen ons bij de laatste misschien wat meer thiis, gaat over verhalen en constructies. Zitten
wel ook gevaren aan. Een goed verhala is namelijk snel verzonnen maar hoeft nog niet waar
, te zijn. Wij waren altijd traditioneel geneigd te kijken of de bewijsmiddelen passen in het
verhaal van de tll. Is een wat gevaarlijke manier vna redenernen. Nog niet de vraag
beantwoord of de middelen niet ook een ander verhaal mogelijk maken. Niet schuldig, of
een alternatief scenario. Van groot bealng bij de laatste dat je je niet alleen focust op het
schuldige verhaal, maar ook mogelijke onschuldige verhalen waarin de verdachte het niet
gedan heeft. Zaak om die scenario’s tegen elkaar af te weten. Holistische heeft een
ontwikkeling doorgemaakt. Je moet ook kijken naar andere verhalen.
Theorie van verhaal en verankering
Bewijsmaterieel krijgt pas betekenis n de context van een verhaal of scenario. Je moet ze in
een logisch verband plaatsen Op zichzelf zeggen ze niet zoveel. Je moet de verhalen tegen
elkaar afwegen. Koppen: om te bewijzen dat verdachte het misdrijf… (zie sheet). Heeft iets
te maken met waarschijnlijkheidsdenken. Kom je langzaam ook uit bij Beyiaanse benadering.
Conclusie: niet zozeer een goede benadering. Je moet beide doen. Je moet zowel vanuit de
bewijsmiddelen naar het verhaal kijken, als van het verhaal naar de bewijsmiddelen. Je moet
ze met elkaar combineren. Als je een van beide maar gebruikt, liggen daar wel risico’s. Als je
alleen dat scenario-denken doet en alleen verhaal en verankering, krijgt je de kracht van het
verhaal iets te veel aandacht en kijk je minder of het grond vindt in de bewijsmiddelen. Ook
wel: tunnelvisie. Wat is het gevaar als je teveel de kwaliteit van de individuele
bewijsmiddelen bekijkt? Als je alle indivduele middlene los van ekaar bekijkt, dat je kritiek
gaat leveren op al die individuele middelen. Dan ga je een voor een al die middelen van tafel
gooien als ondeugedelijk. Dan ga je ze allemaal bekritiseren en komt je tot vrijspraak. Als ze
allemaal een smetje hebben in samenhang met alkaar best een bewijsconstructie kunnen
opleveren. Dat is het gevaar als je ze individueel bekijkt. Zie je nogal eens gebeuren van de
zijde van de advocatatuur. Als je ze combineert kan je tot een overtuigende
bewijsconstructie komen. Uitkijken dat je niet teveel de atomistische toets gebruikt. Als je te
veel kijkt naar de verhalen kan het zijn dat je gaat geloven in je eigen verhaal. Een goed
verhaal hoeft niet waar te zijn. Houd je ogen open voor andere verhalen en kijk of de indiivi.
Bewijsmiddelen daar misschien niet beter bij passen. Om te voorkomen dat je teveel in die
verhalen gaat geloven, ga dan kijken naar individ. Bewijsmiddelen.
Hoe kijk je naar individuele bewijsmiddelen? Je kan jezelf drie vragen stellen:
- Is het rechtmatig verkregen (359a Sv)
- Moet betrouwbaar zijn. Wat is betrouwbaar (Dubelaar). Die problematiseert dat
begrip. Hele waaier aan betekenissen. Juristen kijken daar anders naar dan andere
disciplines.
- Relatie tussen de inhoud van het bewijsmiddelen en de te bewijzen hypothese. Zit je
bij de redengevendheid. Het feit dat een bewijsmiddel waar is, correspondeert met
de werkelijkheid. Maakt niet dat het bruikbaar is voor een bewezenverklaring. Zijn
heel veel dingen waar, maar niet zonder meer relevant. Gaat erom of het relevant is
voor het bewijs. Wat is de waarde van het bewijs? Van sommig bewijs is de
bewijswaarde heel groot, discrimineert heel helder, bij ander bewijs niet. Als het
helemaal niet discrimineert, is het niet relevant en dus niet redengevend.
Conclusie van het hele verhaal: doe het beide. Kijk naar de bewijsmiddelen op zichzelf.
Beoordeel van allemaal de betrouwbaarheid maar ook de bewijswaarde en de mate van
