Samenvatting
Colleges Geschiedenis van de Aarde
Hoofdstukken verwijzen naar: Stanley, S.2008. Earth System History, W.H. Freeman & Company
College 1 Hadean en Archean – Hoofdstuk 1 + 11
Wetenschap
Geocentrische visie vs. heliocentrische visie (Copernicus). Johannes Kepler stelde drie wetten op voor de
omloopbanen van de planeten rond de zon en bestudeerde supernova’s. Galileo Galilei bouwde de eerste
telescoop, ontdekte 4 manen rond Jupiter en ontdekte de zonnevlekken. René Descartes ontwikkelde het
coördinatenstelsel (x,y,z), maar zijn publicaties werden verboden door de kerk. Isaac Newton leverde grote
natuurkundige bijdragen (universele gravitatie, kracht, versnelling, wet van behoud van impuls). Einstein: E =
2
mc en relativiteitstheorie. Na ontdekking van de redshift (vergelijkbaar met het Dopplereffect) bleek het
heelal niet statisch te zijn.
Terminologie Hoofdstuk 1 en 11
Geologisch systeem Een sedimentlaag of steenformatie
Mohorovičić Abrupte snelheidsverandering v/d seismische golven op de overgang tussen korst en
discontinuïteit mantel
Lithosfeer Korst + bovendeel mantel; drijft op
Asthenosfeer Onderste deel v/d mantel
Plaattektoniek Het bewegen v/d lithosfeer, vormt continenten (ultramafisch = mantel)
Mafisch gesteente Mg en Fe rijk gesteente dat oceaankorst vormt
Felsisch gesteente Veldspaat (feldspar) rijk gesteente dat continentale korst vormt
Evaporieten Ingedampte zoutlagen
Discordantie Oriëntatie van sedimentlagen t.o.v. elkaar (unconformity) Zie 1-23 p 23
Meteoriet Buitenaard steen- of metaallichaam
Asteroïde Planeetachtig lichaam
Komeet Meteoriet omgeven door ijs
Isostasie Evenwicht van continenten of ijsschotsen
Geschiedenis
Het heelal is 13,7 miljard jaar oud. De aarde is 4,6 Ga oud. Actualisme: chemische en natuurkundige processen
die de aarde vormden zijn hetzelfde als tegenwoordig: the present is the key to the past (Hutton) vs
catastrofisme: de aarde is in enkele duizenden jaren ontstaan, onder andere door gebeurtenissen als de
zondvloed. Maar sommige gebeurtenissen, zoals de inslag van een meteoriet of een grote vulkaanuitbarsting,
herhalen zich niet. Darwin introduceerde de evolutietheorie, Wallace vulde dit aan met natuurlijke selectie.
Gould verfijnde het actualisme door te zeggen dat processen kunnen fluctueren in intensiteit.
, Het heelal is ontstaan na de Big Bang. Een ringvormige rondspinnende nebulanevel condenseerde tot vaste
materialen. Vaste materialen botsten met elkaar tot planeetachtige lichamen. Een hete, dichte bal met veel
atoomfusies vormde in het midden tot de zon. Binnen in de zon fuseren H tot He; de zon wordt kleiner, maar
schijnt wel feller.
Op basis van grote kraters op de maan en andere planeten kan men vaststellen dat er in het verleden sprake is
geweest van een groot aantal meteorietinslagen op aarde. Aangezien er op de maan en andere planeten geen
verwering plaatsvindt, zijn deze kraters in tact gebleven. Op basis van deze waarnemingen kan men aannemen
dat zulke meteorietinslagen ook de aarde hebben getroffen maar dat door het verweringsproces de sporen
hiervan zijn uitgewist.
De gesteenten op de maan bestaan uit dezelfde gesteenten als in de aardkorst: veldspaat. Naar aanleiding van
isotopenonderzoek (xenon 129 en plutonium 244) is gebleken dat de maan slechts dertig tot vijftig miljoen jaar
na de aarde is gevormd.
Steentjes
Sommige gesteenten kunnen niet worden bestudeerd. Daarvoor bestaan 3 “aannames”:
1) gesteenten kunnen zijn ontstaan onder omstandigheden die tegenwoordig niet meer voorkomen
(hoge druk, T)
2) de gesteenten liggen te diep in de aardkorst om bestudeerd te worden
3) de gesteenten zijn gevormd over een heel grote tijdschaal
Hutton ontdekte de steencyclus: afzetting, vervorming, erosie, afzetting, etc. Gesteenten zijn per definitie aan
elkaar gebonden “korrels”, bestaande uit 2 of meer mineralen (metaalhoudend gesteente, anorganisch). We
kennen drie soorten gesteente: vulkanisch, metamorf en afzettingsgesteente. De eerste is gesmolten lava
(graniet) en kan binnen of buiten de aardkorst zijn gestold (in- of extrusief). Verwering kan op twee manieren
plaatsvinden: chemisch (alteratie waarbij het gesteente chemisch verandert), fysisch (geen verandering v/d
stof). Metamorf gesteente is onder invloed van hoge druk of temperatuur verandert van zijn oorspronkelijke
staat (chemische verwering). Erosie is het afbrokkelen van gesteente door wind of water (fysisch).
Sedimentatie is het proces (lithificatie) waarbij materiaal wordt afgezet op een ondergrond door water (marien
of fluviatiel), ijs (glaciaal) of wind (eolisch) en vervolgens verhard. Lithificatie kan door hoge druk of een
chemische reactie van materiaal met water. Zowel vulkanisch als metamorf gesteente zijn gekristalliseerd.
Een stratum is een bepaalde laag in een gesteente: stratificatie.
9 9
HET PRECAMBRIUM (4,56 * 10 – 0,542 * 10 jaar geleden)
9 9
Het Hadeon (4,56 * 10 – 3,8 * 10 jaar geleden)
Door de ontdekking van radioactiviteit kon de leeftijd van de aarde bepaald worden. De eerste aarde had een
dichte atmosfeer die alleen rood licht doorliet, geen continenten, was een stuk kleiner en waarschijnlijk één
van de vele planeten die rond de zon cirkelden. Op een gegeven moment trad er differentiatie van de kern op.
De terrestriale planeten (Mercurius, Venus, Aarde, Mars) bestaan uit zwaardere elementen, hebben een
kleinere kern en een dunnere atmosfeer dan de reuzenplaneten (Jupiter, Saturnus, Neptunus en Uranus). [zie
ppt] De maan zou gevormd zijn door een botsing van de aarde met een marsachtige planeet, waarbij de maan
ontstond uit de mantel van de asteroïde. Vroeger was het CO2-gehalte veel hoger en de zonnestraling lager;
Colleges Geschiedenis van de Aarde
Hoofdstukken verwijzen naar: Stanley, S.2008. Earth System History, W.H. Freeman & Company
College 1 Hadean en Archean – Hoofdstuk 1 + 11
Wetenschap
Geocentrische visie vs. heliocentrische visie (Copernicus). Johannes Kepler stelde drie wetten op voor de
omloopbanen van de planeten rond de zon en bestudeerde supernova’s. Galileo Galilei bouwde de eerste
telescoop, ontdekte 4 manen rond Jupiter en ontdekte de zonnevlekken. René Descartes ontwikkelde het
coördinatenstelsel (x,y,z), maar zijn publicaties werden verboden door de kerk. Isaac Newton leverde grote
natuurkundige bijdragen (universele gravitatie, kracht, versnelling, wet van behoud van impuls). Einstein: E =
2
mc en relativiteitstheorie. Na ontdekking van de redshift (vergelijkbaar met het Dopplereffect) bleek het
heelal niet statisch te zijn.
Terminologie Hoofdstuk 1 en 11
Geologisch systeem Een sedimentlaag of steenformatie
Mohorovičić Abrupte snelheidsverandering v/d seismische golven op de overgang tussen korst en
discontinuïteit mantel
Lithosfeer Korst + bovendeel mantel; drijft op
Asthenosfeer Onderste deel v/d mantel
Plaattektoniek Het bewegen v/d lithosfeer, vormt continenten (ultramafisch = mantel)
Mafisch gesteente Mg en Fe rijk gesteente dat oceaankorst vormt
Felsisch gesteente Veldspaat (feldspar) rijk gesteente dat continentale korst vormt
Evaporieten Ingedampte zoutlagen
Discordantie Oriëntatie van sedimentlagen t.o.v. elkaar (unconformity) Zie 1-23 p 23
Meteoriet Buitenaard steen- of metaallichaam
Asteroïde Planeetachtig lichaam
Komeet Meteoriet omgeven door ijs
Isostasie Evenwicht van continenten of ijsschotsen
Geschiedenis
Het heelal is 13,7 miljard jaar oud. De aarde is 4,6 Ga oud. Actualisme: chemische en natuurkundige processen
die de aarde vormden zijn hetzelfde als tegenwoordig: the present is the key to the past (Hutton) vs
catastrofisme: de aarde is in enkele duizenden jaren ontstaan, onder andere door gebeurtenissen als de
zondvloed. Maar sommige gebeurtenissen, zoals de inslag van een meteoriet of een grote vulkaanuitbarsting,
herhalen zich niet. Darwin introduceerde de evolutietheorie, Wallace vulde dit aan met natuurlijke selectie.
Gould verfijnde het actualisme door te zeggen dat processen kunnen fluctueren in intensiteit.
, Het heelal is ontstaan na de Big Bang. Een ringvormige rondspinnende nebulanevel condenseerde tot vaste
materialen. Vaste materialen botsten met elkaar tot planeetachtige lichamen. Een hete, dichte bal met veel
atoomfusies vormde in het midden tot de zon. Binnen in de zon fuseren H tot He; de zon wordt kleiner, maar
schijnt wel feller.
Op basis van grote kraters op de maan en andere planeten kan men vaststellen dat er in het verleden sprake is
geweest van een groot aantal meteorietinslagen op aarde. Aangezien er op de maan en andere planeten geen
verwering plaatsvindt, zijn deze kraters in tact gebleven. Op basis van deze waarnemingen kan men aannemen
dat zulke meteorietinslagen ook de aarde hebben getroffen maar dat door het verweringsproces de sporen
hiervan zijn uitgewist.
De gesteenten op de maan bestaan uit dezelfde gesteenten als in de aardkorst: veldspaat. Naar aanleiding van
isotopenonderzoek (xenon 129 en plutonium 244) is gebleken dat de maan slechts dertig tot vijftig miljoen jaar
na de aarde is gevormd.
Steentjes
Sommige gesteenten kunnen niet worden bestudeerd. Daarvoor bestaan 3 “aannames”:
1) gesteenten kunnen zijn ontstaan onder omstandigheden die tegenwoordig niet meer voorkomen
(hoge druk, T)
2) de gesteenten liggen te diep in de aardkorst om bestudeerd te worden
3) de gesteenten zijn gevormd over een heel grote tijdschaal
Hutton ontdekte de steencyclus: afzetting, vervorming, erosie, afzetting, etc. Gesteenten zijn per definitie aan
elkaar gebonden “korrels”, bestaande uit 2 of meer mineralen (metaalhoudend gesteente, anorganisch). We
kennen drie soorten gesteente: vulkanisch, metamorf en afzettingsgesteente. De eerste is gesmolten lava
(graniet) en kan binnen of buiten de aardkorst zijn gestold (in- of extrusief). Verwering kan op twee manieren
plaatsvinden: chemisch (alteratie waarbij het gesteente chemisch verandert), fysisch (geen verandering v/d
stof). Metamorf gesteente is onder invloed van hoge druk of temperatuur verandert van zijn oorspronkelijke
staat (chemische verwering). Erosie is het afbrokkelen van gesteente door wind of water (fysisch).
Sedimentatie is het proces (lithificatie) waarbij materiaal wordt afgezet op een ondergrond door water (marien
of fluviatiel), ijs (glaciaal) of wind (eolisch) en vervolgens verhard. Lithificatie kan door hoge druk of een
chemische reactie van materiaal met water. Zowel vulkanisch als metamorf gesteente zijn gekristalliseerd.
Een stratum is een bepaalde laag in een gesteente: stratificatie.
9 9
HET PRECAMBRIUM (4,56 * 10 – 0,542 * 10 jaar geleden)
9 9
Het Hadeon (4,56 * 10 – 3,8 * 10 jaar geleden)
Door de ontdekking van radioactiviteit kon de leeftijd van de aarde bepaald worden. De eerste aarde had een
dichte atmosfeer die alleen rood licht doorliet, geen continenten, was een stuk kleiner en waarschijnlijk één
van de vele planeten die rond de zon cirkelden. Op een gegeven moment trad er differentiatie van de kern op.
De terrestriale planeten (Mercurius, Venus, Aarde, Mars) bestaan uit zwaardere elementen, hebben een
kleinere kern en een dunnere atmosfeer dan de reuzenplaneten (Jupiter, Saturnus, Neptunus en Uranus). [zie
ppt] De maan zou gevormd zijn door een botsing van de aarde met een marsachtige planeet, waarbij de maan
ontstond uit de mantel van de asteroïde. Vroeger was het CO2-gehalte veel hoger en de zonnestraling lager;
