Overzicht tentamenstof IPW
BLOK 1
Literatuur Van IJzendoorn, M. (2016).
Hoorcollege Wat en waarom Pedagogiek?
1
Literatuur Bakker, N. (2010): Before ritalin: children and neurasthenia in the Netherlands.
Literatuur Brinkgreve, C. (2005): De terugkeer van het angstaanjagende kind.
Literatuur Weijers (2015): Wisselde kindbeelden in een eeuw jeugdstrafrecht.
Hoorcollege Kindbeelden.
2
Literatuur Meij, H., & Ince, D. (2013): De ontwikkeling van kinderen.
Literatuur Ulferts, H. (2020): "Why parenting matters for children in the 21st century.
Hoorcollege Opvoed- en ontwikkelingstaken.
3
Literatuur Balledux, M. et al. (2022): Opgroeien doe je samen.
Literatuur Asbury, K., & Plomin, R. (2014): The impact of Genetics on education and
achievement.
Hoorcollege Pedagogische theroriën.
4
Literatuur Prins, P., Braet, C., & Bijttebier, P. (2014): Ontwikkeling en psychopathologie.
Literatuur Ungar, M. (2015): Practitioner review: diagnosing childhood resilience–A
systemic approach to the diagnosis of adaptation in adverse social and
physical ecologies.
Hoorcollege Risico en beschermende factoren.
6
Literatuur Bartels, M. & Boomsma, D. (2014): Genetica en de ontwikkeling van kinderen.
Literatuur Popma, A. (2015). Neurobiologische factoren en antisociaal gedrag: Nurture,
Nature, Narture.
Hoorcollege Nature en Nurture.
7
BLOK 2
Hoorcollege Pedagogiek en maatschappij.
1
Literatuur Bakker et al. (2010)
Hoorcollege Pedagogiek in het reguliere onderwijs
2
Literatuur Krämer, S., Möller, J., & Zimmermann, F. (2021). Inclusive Education of
Students With General Learning Difficulties: A Meta-Analysis. Review of
Educational Research, 91(3), 432-478. --> Tabel 1 overslaan, methodesectie
globaal lezen.
Te verkrijgen via: https://doi.org/10.3102/0034654321998072Links to an
external site.
Literatuur Zweers, I., & Bijstra, J. (2018). 'Inclusief onderwijs' is niet altijd een goed idee:
Leerling met gedragsproblemen soms beter af in speciaal onderwijs. Kind &
Adolescent Praktijk, 4 .
Hoorcollege Aandacht voor kinderen met extra onderwijsbehoeften
3
Literatuur Een voorbeeld van de langdurige positieve effecten die behandelingen kunnen
hebben: Hulp rondom ontslag na detentie loont.pdf
Literatuur Een bespreking van de noodzaak goed te luisteren en reflecteren om de juiste
keuzes te kunnen maken: Tempel Eerst begrijpen dan behandelen KAP 3
2022.pdf
Literatuur En een pleidooi voor de toekomst van onderzoek in de GGZ: Tomlinson Start
Fixing JCPP.pdf
Hoorcollege (Ortho)pedagogen binnen de GGZ.
,4
Literatuur Embregts, P et al (2023) Kenmerken en ondersteuningsbehoeften van mensen
met een licht of ernstig verstandelijke beperking en ernstig probleemgedrag en
psychische problematiek.
Literatuur Lahaije, S. T. A. et al (2023) Well-Being of Families with a Child with Profound
Intellectual and Multiple Disabilities.
Literatuur Scheffers, F. et al (2022) Het ondersteunen van veerkrachtig functioneren bij
mensen met verstandelijke beperkingen.
Hoorcollege (Ortho)pedagogen binnen de gehandicaptenzorg.
5
Literatuur Hoofdstuk 2 en 6 van het Handboek Forensische Orthopedagogiek (in druk).
Hoorcollege (Ortho)pedagogen binnen het forensisch domein.
6
Kennis blok 1 = gereedschap
voor blok 2
1. Introductie (Bram Orobio de Castro)
- Waarom wetenschap?
- Empirische Cyclus
- Normatieve en Empirisch-analytische Dimensie
2. Kindbeelden & effecten daarvan (Debora Roorda)
- Subjectieve impliciete kindbeelden en opvoedingsdoelen => recht
- <= 17e eeuw Kinderen als volwassenen => ook zo berecht
- 18e: kind van nature goed (Rousseau) => lft des onderscheids
- 19e: Zedelijke vorming door opvoeding => Rijksopvoedingsgestichten
- Na WO 2: Emotionele behoeften kind => Preventie, jeugdstrafrecht
- Laatste jaren ‘angstaanjagende kind’ => hogere straffen, ook onder
12
3. Opvoeding & Ontwikkeling (Ruben Fukkink)
- Vier opvoedstijlen (controle x ondersteuning)
- Gunstige effecten Authoritatief/Democratisch opvoeden (‘sensitieve
responsiviteit’)
- Ontwikkelingsopgaven(taken)
- Opvoedingsopgaven(taken)\
4. Theorieën (Ruben Fukkink)
- Bronfenbrenner’s Bio-Ecologische model met de systemen (cirkels)
- Vier milieus: thuis, school/opvang, vrije tijd/buurt, digitaal
- Distale en proximale processen
- Transactioneel model (Sameroff): kind en omgeving beinvloeden elkaar
- Kinderen verschillen in gevoeligheid voor omgeving (Differential
susceptibility)
5. Risico & beschermende factoren (Bram Orobio de Castro)
- Risico-, Beschermende & Protectieve factoren
- Prospectief Longitudinaal onderzoek (niet retrospectief)
, - Statische vs Dynamische factoren
- Het gaat om combinaties: Cumulatief risico
- Equifinaliteit en Multifinaliteit
- Risico en/of oorzaak?
6. Nature – Nurture (Mirjana Majdandzic)
- Nature en Nurture: Genotype * Omgeving => Fenotype
- Klassieke gedragsgenetica: Tweelingstudies: Aanleg, Gedeelde- en niet-
gedeelde omgeving
- Passieve, actieve en evocatieve gen*omgevingsinteractie
- “Narture”
Leerdoelen
Onthouden en Begrijpen
- historische en socio-culturele achtergronden van verschillende
kindconcepten herkennen, benoemen en toelichten.
- verschillende opvoedingsdoelen en idealen die opvoeders hebben
herkennen, benoemen, toelichten en plaatsen in de context.
- verschillende opvoedgedragingen, opvoedingsstijlen, opvoeders- en
ontwikkelingstaken
herkennen, benoemen en toelichten.
- enkele centrale pedagogische theorieën, o.a. het bio-ecologisch
ontwikkelingsmodel, transactionele model,
herkennen, benoemen en uitleggen.
- centrale begrippen, o.a. risico- en protectieve factoren, statisch versus
dynamisch, risico-cumulatie, leefmilieus, ecologische systemen,
herkennen, benoemen en uitleggen.
- de belangrijkste begrippen en (historische) ontwikkelingen binnen het
nature-nurture debat
herkennen, benoemen en toelichten.
- de belangrijkste pedagogische werkvelden en hun geschiedenis
herkennen, benoemen en toelichten, namelijk het (ortho)pedagogisch
veld binnen het onderwijs, het (ortho)pedagogisch veld van de
gehandicaptenzorg, het (ortho)pedagogisch veld binnen de GGZ, en het
(ortho)pedagogische veld van de jeugdhulp (preventieve,
ondersteunende en forensische domein).
Toepassen
- Op basis van een casus een eerste inschatting van ernst van
problematiek laten zien
(identificeren risico- en protectieve factoren, risicocumulatie).
, Samenvatting literatuur en
hoorcolleges
Startliteratuur
Complete hoofdstuk: Van IJzendoorn, M. (2016). Methodologie: Kennis door veranderen, de empirische benadering in de
pedagogiek. In het boek (M.H. van IJzendoorn & L. van Rosmalen (Redactie). Pedagogiek in beeld: Een inleiding in de pedagogische
studie van opvoeding, onderwijs en hulpverlening, pp. 5 - 14. Bohn Stafleu van Loghum: Houten. IJzendoorn Methodologische basis
van pedagogiek 2016-1.pdf
In dit hoofdstuk bespreekt Van IJzendororn de methodologie binnen de pedagogiek, met
een focus op de empirische benadering. De kern van zijn betoog is dat kennis in de
pedagogiek wordt verkregen door middel van veranderingen en het toepassen van
empirische methoden. Dit betekent dat onderzoek en praktijk binnen de pedagogiek
gebaseerd moeten zijn op observeerbare en meetbare gegevens. Van IJzendoorn legt uit
hoe empirisch onderzoek bijdraagt aan het begrijpen en verbeteren van opvoeding,
onderwijs en hulpverlening. Door systematische observatie en experimenten kunnen
pedagogen hun kennis uitbreiden en verfijnen, wat uiteindelijk leidt tot betere
pedagogische praktijken.
Hoorcollege 1: wat en waarom pedagogiek?
Wetenschap = een systeem van afspraken om samen te leren (geen ‘regels zonder
reden’).
Pedagogiek als brede wetenschappelijke discipline:
- Van normale ontwikkeling (gezinspedagogiek) tot verstoorde ontwikkeling
(orthopedagogiek, neuropedagogiek)
- Multidisciplinair: biologisch + psychisch + sociaal = transactioneel model
- 4 leefmilieus: gezin + school & kinderopvang + community + internet
- Bronfenbrenner: micro + meso + macro systeem
Twee dimensies van pedagogiek:
1. Empirisch-Analytisch:
o Feit
o Beschrijvend (descriptief)
BLOK 1
Literatuur Van IJzendoorn, M. (2016).
Hoorcollege Wat en waarom Pedagogiek?
1
Literatuur Bakker, N. (2010): Before ritalin: children and neurasthenia in the Netherlands.
Literatuur Brinkgreve, C. (2005): De terugkeer van het angstaanjagende kind.
Literatuur Weijers (2015): Wisselde kindbeelden in een eeuw jeugdstrafrecht.
Hoorcollege Kindbeelden.
2
Literatuur Meij, H., & Ince, D. (2013): De ontwikkeling van kinderen.
Literatuur Ulferts, H. (2020): "Why parenting matters for children in the 21st century.
Hoorcollege Opvoed- en ontwikkelingstaken.
3
Literatuur Balledux, M. et al. (2022): Opgroeien doe je samen.
Literatuur Asbury, K., & Plomin, R. (2014): The impact of Genetics on education and
achievement.
Hoorcollege Pedagogische theroriën.
4
Literatuur Prins, P., Braet, C., & Bijttebier, P. (2014): Ontwikkeling en psychopathologie.
Literatuur Ungar, M. (2015): Practitioner review: diagnosing childhood resilience–A
systemic approach to the diagnosis of adaptation in adverse social and
physical ecologies.
Hoorcollege Risico en beschermende factoren.
6
Literatuur Bartels, M. & Boomsma, D. (2014): Genetica en de ontwikkeling van kinderen.
Literatuur Popma, A. (2015). Neurobiologische factoren en antisociaal gedrag: Nurture,
Nature, Narture.
Hoorcollege Nature en Nurture.
7
BLOK 2
Hoorcollege Pedagogiek en maatschappij.
1
Literatuur Bakker et al. (2010)
Hoorcollege Pedagogiek in het reguliere onderwijs
2
Literatuur Krämer, S., Möller, J., & Zimmermann, F. (2021). Inclusive Education of
Students With General Learning Difficulties: A Meta-Analysis. Review of
Educational Research, 91(3), 432-478. --> Tabel 1 overslaan, methodesectie
globaal lezen.
Te verkrijgen via: https://doi.org/10.3102/0034654321998072Links to an
external site.
Literatuur Zweers, I., & Bijstra, J. (2018). 'Inclusief onderwijs' is niet altijd een goed idee:
Leerling met gedragsproblemen soms beter af in speciaal onderwijs. Kind &
Adolescent Praktijk, 4 .
Hoorcollege Aandacht voor kinderen met extra onderwijsbehoeften
3
Literatuur Een voorbeeld van de langdurige positieve effecten die behandelingen kunnen
hebben: Hulp rondom ontslag na detentie loont.pdf
Literatuur Een bespreking van de noodzaak goed te luisteren en reflecteren om de juiste
keuzes te kunnen maken: Tempel Eerst begrijpen dan behandelen KAP 3
2022.pdf
Literatuur En een pleidooi voor de toekomst van onderzoek in de GGZ: Tomlinson Start
Fixing JCPP.pdf
Hoorcollege (Ortho)pedagogen binnen de GGZ.
,4
Literatuur Embregts, P et al (2023) Kenmerken en ondersteuningsbehoeften van mensen
met een licht of ernstig verstandelijke beperking en ernstig probleemgedrag en
psychische problematiek.
Literatuur Lahaije, S. T. A. et al (2023) Well-Being of Families with a Child with Profound
Intellectual and Multiple Disabilities.
Literatuur Scheffers, F. et al (2022) Het ondersteunen van veerkrachtig functioneren bij
mensen met verstandelijke beperkingen.
Hoorcollege (Ortho)pedagogen binnen de gehandicaptenzorg.
5
Literatuur Hoofdstuk 2 en 6 van het Handboek Forensische Orthopedagogiek (in druk).
Hoorcollege (Ortho)pedagogen binnen het forensisch domein.
6
Kennis blok 1 = gereedschap
voor blok 2
1. Introductie (Bram Orobio de Castro)
- Waarom wetenschap?
- Empirische Cyclus
- Normatieve en Empirisch-analytische Dimensie
2. Kindbeelden & effecten daarvan (Debora Roorda)
- Subjectieve impliciete kindbeelden en opvoedingsdoelen => recht
- <= 17e eeuw Kinderen als volwassenen => ook zo berecht
- 18e: kind van nature goed (Rousseau) => lft des onderscheids
- 19e: Zedelijke vorming door opvoeding => Rijksopvoedingsgestichten
- Na WO 2: Emotionele behoeften kind => Preventie, jeugdstrafrecht
- Laatste jaren ‘angstaanjagende kind’ => hogere straffen, ook onder
12
3. Opvoeding & Ontwikkeling (Ruben Fukkink)
- Vier opvoedstijlen (controle x ondersteuning)
- Gunstige effecten Authoritatief/Democratisch opvoeden (‘sensitieve
responsiviteit’)
- Ontwikkelingsopgaven(taken)
- Opvoedingsopgaven(taken)\
4. Theorieën (Ruben Fukkink)
- Bronfenbrenner’s Bio-Ecologische model met de systemen (cirkels)
- Vier milieus: thuis, school/opvang, vrije tijd/buurt, digitaal
- Distale en proximale processen
- Transactioneel model (Sameroff): kind en omgeving beinvloeden elkaar
- Kinderen verschillen in gevoeligheid voor omgeving (Differential
susceptibility)
5. Risico & beschermende factoren (Bram Orobio de Castro)
- Risico-, Beschermende & Protectieve factoren
- Prospectief Longitudinaal onderzoek (niet retrospectief)
, - Statische vs Dynamische factoren
- Het gaat om combinaties: Cumulatief risico
- Equifinaliteit en Multifinaliteit
- Risico en/of oorzaak?
6. Nature – Nurture (Mirjana Majdandzic)
- Nature en Nurture: Genotype * Omgeving => Fenotype
- Klassieke gedragsgenetica: Tweelingstudies: Aanleg, Gedeelde- en niet-
gedeelde omgeving
- Passieve, actieve en evocatieve gen*omgevingsinteractie
- “Narture”
Leerdoelen
Onthouden en Begrijpen
- historische en socio-culturele achtergronden van verschillende
kindconcepten herkennen, benoemen en toelichten.
- verschillende opvoedingsdoelen en idealen die opvoeders hebben
herkennen, benoemen, toelichten en plaatsen in de context.
- verschillende opvoedgedragingen, opvoedingsstijlen, opvoeders- en
ontwikkelingstaken
herkennen, benoemen en toelichten.
- enkele centrale pedagogische theorieën, o.a. het bio-ecologisch
ontwikkelingsmodel, transactionele model,
herkennen, benoemen en uitleggen.
- centrale begrippen, o.a. risico- en protectieve factoren, statisch versus
dynamisch, risico-cumulatie, leefmilieus, ecologische systemen,
herkennen, benoemen en uitleggen.
- de belangrijkste begrippen en (historische) ontwikkelingen binnen het
nature-nurture debat
herkennen, benoemen en toelichten.
- de belangrijkste pedagogische werkvelden en hun geschiedenis
herkennen, benoemen en toelichten, namelijk het (ortho)pedagogisch
veld binnen het onderwijs, het (ortho)pedagogisch veld van de
gehandicaptenzorg, het (ortho)pedagogisch veld binnen de GGZ, en het
(ortho)pedagogische veld van de jeugdhulp (preventieve,
ondersteunende en forensische domein).
Toepassen
- Op basis van een casus een eerste inschatting van ernst van
problematiek laten zien
(identificeren risico- en protectieve factoren, risicocumulatie).
, Samenvatting literatuur en
hoorcolleges
Startliteratuur
Complete hoofdstuk: Van IJzendoorn, M. (2016). Methodologie: Kennis door veranderen, de empirische benadering in de
pedagogiek. In het boek (M.H. van IJzendoorn & L. van Rosmalen (Redactie). Pedagogiek in beeld: Een inleiding in de pedagogische
studie van opvoeding, onderwijs en hulpverlening, pp. 5 - 14. Bohn Stafleu van Loghum: Houten. IJzendoorn Methodologische basis
van pedagogiek 2016-1.pdf
In dit hoofdstuk bespreekt Van IJzendororn de methodologie binnen de pedagogiek, met
een focus op de empirische benadering. De kern van zijn betoog is dat kennis in de
pedagogiek wordt verkregen door middel van veranderingen en het toepassen van
empirische methoden. Dit betekent dat onderzoek en praktijk binnen de pedagogiek
gebaseerd moeten zijn op observeerbare en meetbare gegevens. Van IJzendoorn legt uit
hoe empirisch onderzoek bijdraagt aan het begrijpen en verbeteren van opvoeding,
onderwijs en hulpverlening. Door systematische observatie en experimenten kunnen
pedagogen hun kennis uitbreiden en verfijnen, wat uiteindelijk leidt tot betere
pedagogische praktijken.
Hoorcollege 1: wat en waarom pedagogiek?
Wetenschap = een systeem van afspraken om samen te leren (geen ‘regels zonder
reden’).
Pedagogiek als brede wetenschappelijke discipline:
- Van normale ontwikkeling (gezinspedagogiek) tot verstoorde ontwikkeling
(orthopedagogiek, neuropedagogiek)
- Multidisciplinair: biologisch + psychisch + sociaal = transactioneel model
- 4 leefmilieus: gezin + school & kinderopvang + community + internet
- Bronfenbrenner: micro + meso + macro systeem
Twee dimensies van pedagogiek:
1. Empirisch-Analytisch:
o Feit
o Beschrijvend (descriptief)
