HC1 - Inleiding
Wat is ontwikkelingspsychologie?
- De studie van verandering en continuïteit (stabiliteit)
- - Binnen leven van individu longitudinaal onderzoek: mensen gedurende hun
ontwikkeling volgt
- - Van conceptie tot dood
- In brede domeinen
- - Fysieke ontwikkeling (kruipen, lopen)
- - Cognitieve ontwikkeling (hoe leren we onze omgeving waarnemen, denken)
- - Psychosociale ontwikkeling (hoe verhouden we ons tot andere mensen)
Wat is het van belang van bestuderen psychologische ontwikkeling?
- Voorspellen van ons volwassen functioneren: temperament (individuele verschillen
tussen kinderen die al op vroege leeftijd kunt zien) is hoeksteen van latere
persoonlijkheid
- - Delay of gratification: marshmallow test (Walter Mischel)
- Begrijpen van onze menselijke natuur
- - Altruïsme: helpen van andere mensen zonder iets terug te willen krijgen (Felix
Warneken)
- Begrijpen hoe we gezond functioneren kunnen bevorderen
- - Klassiek onderzoek: Deviancy training invloed op ontwikkeling van jongeren met
beginnende externaliserende problemen (Tom Dishion) werkte averechts
Doelen van ontwikkelingspsychologisch onderzoek
1. Beschrijven van ontwikkeling: systematisch in kaart brengen van stabiliteit en
verandering over tijd
- In representatieve samples: steekproeven die goede afspiegeling zijn van de populatie
waarover je uitspraken wilt doen
- Normale (typische of normatieve) ontwikkeling
- Individuele verschillen
2. Begrijpen van ontwikkeling: waarom vindt ontwikkeling plaats? Waarom voorspelt
factor X verschijnsel Y?
- Aantonen van ontwikkelingsmechanismen
- Aantonen van oorzaken (causaal)
- Kennis van mechanismen en oorzaken is essentieel voor interventie
- Voorbeeld: onderzoek naar ontwikkelingscascaden (Masten et al 2005)
3. Optimaliseren van ontwikkeling: hoe kunnen we de ontwikkeling van kinderen en
jongeren zo goed mogelijk ondersteunen
- In algemene populatie: preventie, stimuleren positieve ontwikkeling
- In specifieke populaties: preventie en interventie
Belangrijkste principes van lifespan benadering (Baltes)
- Ontwikeling……
- - Vindt plaats gedurende gehele levensloop
, - - Is multidirectioneel: gemiddelde ontwikkelingspatronen niet veel zeggen over
ontwikkeling van individu: individuele ontwikkelingspaden verschillen altijd van elkaar
- - Omvat vooruitgang (gains) maar ook stagnatie of achteruitgang (losses)
- - Wordt gekenmerkt door plasticiteit: we passen ons voortdurend aan aan onze
realiteit onze omgeving
- - Is ingebed in sociale (historische, culturele) context
- - Wordt gedreven door meerdere determinanten
Belangrijke (maar deels nog onbekende) invloed op ontwikkeling: cultuur
- Gemeenschappelijke kennis, gedrag, taal, materiele objecten binnen groep mensen
- Vertaalt zich in gebruiken, emoties, waarden (bijv over opvoeding)
- Psychologische kennis is traditioneel WEIRD (verkregen in landen die Western,
Educated, Industrialized, Rich, en Democratic zijn)
Ontwikkelingsfase: prenatal development
- Periode tot geboorte
- Lichaam vormt zich
- Fysieke ontwikkeling staat centraal
Ontwikkelingsfase: infancy: babytijd
- < 12 maanden
- Snelle groei en verandering, voor zowel kind als ouder
- Fysieke ontwikkeling staat centraal, maar met cognitieve en psychosociale
consequenties
Ontwikkelingsfase: toddlerhood: peutertijd
- 12-30 maanden
- Wereld wordt groter: ze worden mobieler
- Hechting
- Snelle ontwikkeling van taal
- Zelfbewustzijn en zelfreflectie
Ontwikkelingsfase: early childhood
- 3-6 jaar
- Spelen met elkaar
- Begrip van anderen
Ontwikkelingsfase: middle childhood
- 6 jaar - begin puberteit
- Formeel leren (op school)
- Maken van interpersoonlijke vergelijkingen
Ontwikkelingsfase: adolescence
- Begin puberteit - (ongeveer) 20
- Opnieuw snelle groei (fysiek en psychologisch)
- Puberteit, seksuele maturatie
- Ontwikkeling identiteit, wereldbeeld
,Ontwikkelingsfase: early adulthood
- 20-30 jaar
- Ontwikkeling naar zelfstandigheid, onafhankelijkheid (bijv. werk, wonen of gezin)
Ontwikkelingsfase: established adulthood
- 30-45 jaar
- Intense periode: ontwikkeling in werk, onderhouden romantische relatie en/of zorg
voor kinderen
Ontwikkelingsfase: middle adulthood
- 45-65 jaar
- Eerste tekenen beginnend ouderdom
- Top productiviteit qua werk
- Soms dubbele zorgtaken
Ontwikkelingsfase: late adulthood
- 65- overlijden
- Meer fysieke beperkingen, uiteindelijk meer afhankelijkheid
- Overgang naar minder professionele activiteit
Nature, nurture
- Nature: ontwikkeling bepaald door genetische aanleg (nativisme)
- Nurture: ontwikkeling bepaald door omgeving (empiricisme)
- John Locke (17e eeuw): Tabula rasa (blank slate, ongeschreven blad): menselijke
psyche is onbeschreven bij geboorte, alle kennis is gevolg van ervaring
- Thomas Hobbes (17e eeuw): bij geboorte al predisposities, bijvooreeld neiging tot
egoïsme
- Het is nature en nurture: aanleg en omgeving hebben soms onafhankelijke invloed,
maar vaak sprake van wederzijdse beïnvloeding (interactie)
Continue, discontinue
- Continue ontwikkeling: ontwikkeling vindt geleidelijk plaats, onder abrupte
veranderingen (boom)
- Discontinue ontwikkeling: ontwikkeling is opeenvolging van abrupte veranderingen
(ontwikkeling verloopt in vaste volgorde van kwalitatief verschillende ‘stadia’)
(vlinder)
- Hangt af van welke ontwikkelingsdomein je bestudeert
- - Herkenning van emotionele expressie: continue ontwikkeling, hoe meer jonge
kinderen wordt blootgesteld aan emotionele expressies van andere mensen, hoe
beter ze in staat zijn om die te kunnen duiden
- - Zelf-herkenning (15-20 maanden): discontinue ontwikkeling, bijvoorbeeld stip op
neus van kind als kind zich herkent in spiegel dan gaan ze daaraan zitten als kind zich
niet herkend dan beseffen ze dat niet en dit begrip hebben ze van ene op andere
moment
- Voor de meeste ontwikkelingsdomeinen geldt dat ze gekenmerkt worden door
continu ontwikkeling, onderbroken door perioden van discontinuiteit (groeispurts)
, HC2 - Theorie en methode
Wat is theorie?
- Vereenvoudigde, plausibele weergave van een ontwikkelingsfenomeen
- Balans tussen eenvoud en precisie
- Everything should be made as simple as possible, but not simpler (Einstein)
Waarom hebben we theorie nodig?
- Theorie is al seen lens waardoor we de werkelijkheid bezien
- Sense-making: het integreren van kennis om tot een samenhangend begrip te komen
van hoe kinderen zich ontwikkelen
- Meaning-giving: het sturen van en betekenis geven aan toekomstig onderzoek:
- - Goede vragen
- - Goede hypotheses
Beknopte geschiedenis van de ontwikkelingspsychologie: waarom?
- Helpt om huidige ontwikkelingspsychologie en diverse perspectieven daarbinnen te
begrijpen
- Helpt om relativiteit van huidige ontwikkelingspsychologische perspectieven en
trends te zien
- Illustreert hoe ethische normen in onderzoek zijn veranderd
Psychodynamische theorie
- Grondlegger: Sigmund Freud (1856-1939)
- Klinische ziektebeelden begrijpen vanuit interne drijfveren
- Belangrijkste bijdragen aan ontwikkelingspsychologie: eerste denker die formele
ontwikkelingstheorie heeft opgesteld
- Ontwikkelingstheorie van persoonlijkheid:
- - Id: driften, passies, instincten, overlevingsdrang
- - Ego: ratio, behoefte voldoen aan sociale conventies en normen
- - Superego: geweten, kennis over sociale conventies en normen gaan kinderen
internaliseren
- Vroege ervaringen kunnen lange termijn impact hebben op ontwikkeling
Behaviorisme
- Gebaseerd op werk van Russisch fysioloog: Ivan Pavlov (1849-1936)
- Alleen dingen bekijken die toetsbaar zijn, die we kunnen zien
- Wetmatigheid voor hoe we gedrag aanleren: conditionering
- Burrhus Skinner (1904-1990): belonen en straffen
- Belangrijkste behaviorist in ontwikkelingspsychologie: John Watson (1878-1958):
geinteresseerd in hoe psychische ziekte wordt aangeleerd
- Watson is bekend van ‘Little Albert’ studies: illustratie van klassieke conditionering
baby wordt bang voor rat omdat hard geluid gepaard gaat
- - Laat zien dat angst kan worden aangeleerd (angst generaliseerde ook dus ook bang
bij konijn)
- - Toepassing behaviorisme in therapie: gedragstherapie
Wat is ontwikkelingspsychologie?
- De studie van verandering en continuïteit (stabiliteit)
- - Binnen leven van individu longitudinaal onderzoek: mensen gedurende hun
ontwikkeling volgt
- - Van conceptie tot dood
- In brede domeinen
- - Fysieke ontwikkeling (kruipen, lopen)
- - Cognitieve ontwikkeling (hoe leren we onze omgeving waarnemen, denken)
- - Psychosociale ontwikkeling (hoe verhouden we ons tot andere mensen)
Wat is het van belang van bestuderen psychologische ontwikkeling?
- Voorspellen van ons volwassen functioneren: temperament (individuele verschillen
tussen kinderen die al op vroege leeftijd kunt zien) is hoeksteen van latere
persoonlijkheid
- - Delay of gratification: marshmallow test (Walter Mischel)
- Begrijpen van onze menselijke natuur
- - Altruïsme: helpen van andere mensen zonder iets terug te willen krijgen (Felix
Warneken)
- Begrijpen hoe we gezond functioneren kunnen bevorderen
- - Klassiek onderzoek: Deviancy training invloed op ontwikkeling van jongeren met
beginnende externaliserende problemen (Tom Dishion) werkte averechts
Doelen van ontwikkelingspsychologisch onderzoek
1. Beschrijven van ontwikkeling: systematisch in kaart brengen van stabiliteit en
verandering over tijd
- In representatieve samples: steekproeven die goede afspiegeling zijn van de populatie
waarover je uitspraken wilt doen
- Normale (typische of normatieve) ontwikkeling
- Individuele verschillen
2. Begrijpen van ontwikkeling: waarom vindt ontwikkeling plaats? Waarom voorspelt
factor X verschijnsel Y?
- Aantonen van ontwikkelingsmechanismen
- Aantonen van oorzaken (causaal)
- Kennis van mechanismen en oorzaken is essentieel voor interventie
- Voorbeeld: onderzoek naar ontwikkelingscascaden (Masten et al 2005)
3. Optimaliseren van ontwikkeling: hoe kunnen we de ontwikkeling van kinderen en
jongeren zo goed mogelijk ondersteunen
- In algemene populatie: preventie, stimuleren positieve ontwikkeling
- In specifieke populaties: preventie en interventie
Belangrijkste principes van lifespan benadering (Baltes)
- Ontwikeling……
- - Vindt plaats gedurende gehele levensloop
, - - Is multidirectioneel: gemiddelde ontwikkelingspatronen niet veel zeggen over
ontwikkeling van individu: individuele ontwikkelingspaden verschillen altijd van elkaar
- - Omvat vooruitgang (gains) maar ook stagnatie of achteruitgang (losses)
- - Wordt gekenmerkt door plasticiteit: we passen ons voortdurend aan aan onze
realiteit onze omgeving
- - Is ingebed in sociale (historische, culturele) context
- - Wordt gedreven door meerdere determinanten
Belangrijke (maar deels nog onbekende) invloed op ontwikkeling: cultuur
- Gemeenschappelijke kennis, gedrag, taal, materiele objecten binnen groep mensen
- Vertaalt zich in gebruiken, emoties, waarden (bijv over opvoeding)
- Psychologische kennis is traditioneel WEIRD (verkregen in landen die Western,
Educated, Industrialized, Rich, en Democratic zijn)
Ontwikkelingsfase: prenatal development
- Periode tot geboorte
- Lichaam vormt zich
- Fysieke ontwikkeling staat centraal
Ontwikkelingsfase: infancy: babytijd
- < 12 maanden
- Snelle groei en verandering, voor zowel kind als ouder
- Fysieke ontwikkeling staat centraal, maar met cognitieve en psychosociale
consequenties
Ontwikkelingsfase: toddlerhood: peutertijd
- 12-30 maanden
- Wereld wordt groter: ze worden mobieler
- Hechting
- Snelle ontwikkeling van taal
- Zelfbewustzijn en zelfreflectie
Ontwikkelingsfase: early childhood
- 3-6 jaar
- Spelen met elkaar
- Begrip van anderen
Ontwikkelingsfase: middle childhood
- 6 jaar - begin puberteit
- Formeel leren (op school)
- Maken van interpersoonlijke vergelijkingen
Ontwikkelingsfase: adolescence
- Begin puberteit - (ongeveer) 20
- Opnieuw snelle groei (fysiek en psychologisch)
- Puberteit, seksuele maturatie
- Ontwikkeling identiteit, wereldbeeld
,Ontwikkelingsfase: early adulthood
- 20-30 jaar
- Ontwikkeling naar zelfstandigheid, onafhankelijkheid (bijv. werk, wonen of gezin)
Ontwikkelingsfase: established adulthood
- 30-45 jaar
- Intense periode: ontwikkeling in werk, onderhouden romantische relatie en/of zorg
voor kinderen
Ontwikkelingsfase: middle adulthood
- 45-65 jaar
- Eerste tekenen beginnend ouderdom
- Top productiviteit qua werk
- Soms dubbele zorgtaken
Ontwikkelingsfase: late adulthood
- 65- overlijden
- Meer fysieke beperkingen, uiteindelijk meer afhankelijkheid
- Overgang naar minder professionele activiteit
Nature, nurture
- Nature: ontwikkeling bepaald door genetische aanleg (nativisme)
- Nurture: ontwikkeling bepaald door omgeving (empiricisme)
- John Locke (17e eeuw): Tabula rasa (blank slate, ongeschreven blad): menselijke
psyche is onbeschreven bij geboorte, alle kennis is gevolg van ervaring
- Thomas Hobbes (17e eeuw): bij geboorte al predisposities, bijvooreeld neiging tot
egoïsme
- Het is nature en nurture: aanleg en omgeving hebben soms onafhankelijke invloed,
maar vaak sprake van wederzijdse beïnvloeding (interactie)
Continue, discontinue
- Continue ontwikkeling: ontwikkeling vindt geleidelijk plaats, onder abrupte
veranderingen (boom)
- Discontinue ontwikkeling: ontwikkeling is opeenvolging van abrupte veranderingen
(ontwikkeling verloopt in vaste volgorde van kwalitatief verschillende ‘stadia’)
(vlinder)
- Hangt af van welke ontwikkelingsdomein je bestudeert
- - Herkenning van emotionele expressie: continue ontwikkeling, hoe meer jonge
kinderen wordt blootgesteld aan emotionele expressies van andere mensen, hoe
beter ze in staat zijn om die te kunnen duiden
- - Zelf-herkenning (15-20 maanden): discontinue ontwikkeling, bijvoorbeeld stip op
neus van kind als kind zich herkent in spiegel dan gaan ze daaraan zitten als kind zich
niet herkend dan beseffen ze dat niet en dit begrip hebben ze van ene op andere
moment
- Voor de meeste ontwikkelingsdomeinen geldt dat ze gekenmerkt worden door
continu ontwikkeling, onderbroken door perioden van discontinuiteit (groeispurts)
, HC2 - Theorie en methode
Wat is theorie?
- Vereenvoudigde, plausibele weergave van een ontwikkelingsfenomeen
- Balans tussen eenvoud en precisie
- Everything should be made as simple as possible, but not simpler (Einstein)
Waarom hebben we theorie nodig?
- Theorie is al seen lens waardoor we de werkelijkheid bezien
- Sense-making: het integreren van kennis om tot een samenhangend begrip te komen
van hoe kinderen zich ontwikkelen
- Meaning-giving: het sturen van en betekenis geven aan toekomstig onderzoek:
- - Goede vragen
- - Goede hypotheses
Beknopte geschiedenis van de ontwikkelingspsychologie: waarom?
- Helpt om huidige ontwikkelingspsychologie en diverse perspectieven daarbinnen te
begrijpen
- Helpt om relativiteit van huidige ontwikkelingspsychologische perspectieven en
trends te zien
- Illustreert hoe ethische normen in onderzoek zijn veranderd
Psychodynamische theorie
- Grondlegger: Sigmund Freud (1856-1939)
- Klinische ziektebeelden begrijpen vanuit interne drijfveren
- Belangrijkste bijdragen aan ontwikkelingspsychologie: eerste denker die formele
ontwikkelingstheorie heeft opgesteld
- Ontwikkelingstheorie van persoonlijkheid:
- - Id: driften, passies, instincten, overlevingsdrang
- - Ego: ratio, behoefte voldoen aan sociale conventies en normen
- - Superego: geweten, kennis over sociale conventies en normen gaan kinderen
internaliseren
- Vroege ervaringen kunnen lange termijn impact hebben op ontwikkeling
Behaviorisme
- Gebaseerd op werk van Russisch fysioloog: Ivan Pavlov (1849-1936)
- Alleen dingen bekijken die toetsbaar zijn, die we kunnen zien
- Wetmatigheid voor hoe we gedrag aanleren: conditionering
- Burrhus Skinner (1904-1990): belonen en straffen
- Belangrijkste behaviorist in ontwikkelingspsychologie: John Watson (1878-1958):
geinteresseerd in hoe psychische ziekte wordt aangeleerd
- Watson is bekend van ‘Little Albert’ studies: illustratie van klassieke conditionering
baby wordt bang voor rat omdat hard geluid gepaard gaat
- - Laat zien dat angst kan worden aangeleerd (angst generaliseerde ook dus ook bang
bij konijn)
- - Toepassing behaviorisme in therapie: gedragstherapie
