Kennislijn periode 4
Pedagogiek
Les 1 ontwikkelingspsychologie & sociale – emotionele ontwikkeling
Ontwikkeling
- Proces van groei en verandering dat wordt bepaald door de interactie tussen
omgeving en erfelijkheid
- Leven lang
- Meeste aandacht gaat uit naar de kindertijd/adolescentie
Psychologie
- Wetenschap van gedrag en mentale processen
Ontwikkelingspsychologie
- Bestudeert de psychologische veranderingen bij toenemende leeftijd (en
individuele verschillen). Met name op 4 gebieden: fysiek/motorisch, sociaal-
emotioneel, persoonlijkheid en cognitief.
Pedagogiek
De wetenschap van het opvoeden; letterlijk: kinderleiding (Oud Grieks: Paidagoogia)
Opvoeden
Het proces waarin een kind wordt gevormd naar de normen en waarden van de
opvoeders en de samenleving.
3 krachten van ontwikkeling
- Nature: factoren die je aangeboren zijn; “Het aard van het beestje”
- Nurture: factoren die aangeleerd zijn; “De mens is maakbaar”
- Rijping: veranderingen die voor een groot deel genetisch geregeld worden en
waarop omgevingsinvloeden een kleine invloed hebben
Continue of discontinue verandering
- Continue verandering; geleidelijke ontwikkeling waarbij prestaties op een bepaald
niveau voortvloeien uit die van de vorige niveaus. KWANTITATIEF
- Discontinue verandering: ontwikkeling in aparte stappen of stadia. Elk stadium
levert gedrag op dat KWALITATIEF anders is dan gedrag in eerdere stadia.
Methoden om effecten van erfelijkheid en omgeving te meten
- Tweeling onderzoek: lastig, dus ook broer en zus onderzoek
- Adoptieonderzoek:
,Psychosociaal functioneren
Psyche: geest à ons denken, voelen en gedrag
Sociaal: onze interactie met andere mensen
Opgroeien en ouder worden betekent je steeds opnieuw aanpassen aan
veranderende vermogens en verwachtingen van anderen.
Relevantie ontwikkelingspsychologie voor het sociaal werk
Als er bepaalde dingen voorkomen, waar kan dit door komen etc.
Psychosociale ontwikkeling volgens Erikson (1963)
- Mensen doorlopen 8 levensfasen, van baby tot ouderdom (ontwikkelen van
persoonlijkheid en identiteit)
- Iedere fase wordt afgesloten met een crisis, een ontwikkelingstaak die typisch is
voor die fase.
- Als die taak onopgelost blijft of negatief afgesloten, loopt de ontwikkeling vast.
De ontwikkelingstaken volgens Erikson
Levensfase Ontwikkeltaak vs Crisis
Babyfase (0 – 1,5 jaar) Vertrouwen vs Wantrouwen
Peuterleeftijd (1,5 – 3 jaar) Autonomie vs Schaamte en twijfel
Kleuterleeftijd (3 – 6 jaar) Initiatief vs Schuldgevoel
Basisschoolleeftijd (6 – 12 jaar) Vlijt (competentie) vs Minderwaardigheid
Adolescentie Identiteit vs Rolverwarring
Jongvolwassenheid Intimiteit vs Isolement
Middelbare leeftijd Generativiteit vs Egocentrisme (stagnatie)
Ouderdom Integriteit vs Wanhoop
Waarom deze kennis?
- Je krijgt in je werk te maken met mensen van verschillende leeftijden
- Zij zijn volgens Erikson allemaal met hun eigen specifieke ontwikkelingstaak bezig
- Het helpt om de kwetsbaarheid of problematiek van je cliënten te plaatsen in het
perspectief van hun levensloop.
, Babytijd (0 – 1,5 jaar)
- Vertrouwen versus wantrouwen
- Veiligheid, geborgenheid vinden (Ontwikkeling veilige hechting)
Peutertijd (1,5 – 3 jaar)
- Autonomie versus schaamte en twijfel
+ ontwikkeling van zelfstandigheid (eigen ik/individualisatie), de wereld verkennen,
dingen ‘zelf doen’
- te veel kritiek of bescherming leidt tot twijfel aan zichzelf
Kleutertijd (3 – 6 jaar)
- Initiatief versus schuldgevoel
+ ontwikkeling van geweten, eigen initiatieven ontplooien, zelf dingen in gang zetten
(competent omgaan met leeftijdgenoten en omgang met
emoties/frustraties)
- schuldgevoel; door te hoge eisen en/of correcties
Basisschoolleeftijd (6 – 12 jaar)
- Vlijt (competentie) versus minderwaardigheid
+ gevoelens van competentie en zelfvertrouwen (vlijt);
door successen en aanmoediging van anderen
- laag zelfbeeld, minderwaardig voelen;
Door mislukkingen, te veel kritiek of te hoge eisen
Adolescentie (puberteit tot ...)
- Identiteit versus rolverwarring
+ identiteit een doorleefd ik-gevoel dat eenheid aanbrengt in alle belevingen
- Weinig sociale ondersteuning of teveel verwachtingen kan leiden tot rolverwarring
Jong-volwassenheid
- Intimiteit versus isolement
+ aangaan van een intieme relatie;
- trouwen/samenwonen of hechte vriendschap
- jezelf openstellen voor anderen, kwetsbaar durven zijn
- eenzaamheid, isolement
Pedagogiek
Les 1 ontwikkelingspsychologie & sociale – emotionele ontwikkeling
Ontwikkeling
- Proces van groei en verandering dat wordt bepaald door de interactie tussen
omgeving en erfelijkheid
- Leven lang
- Meeste aandacht gaat uit naar de kindertijd/adolescentie
Psychologie
- Wetenschap van gedrag en mentale processen
Ontwikkelingspsychologie
- Bestudeert de psychologische veranderingen bij toenemende leeftijd (en
individuele verschillen). Met name op 4 gebieden: fysiek/motorisch, sociaal-
emotioneel, persoonlijkheid en cognitief.
Pedagogiek
De wetenschap van het opvoeden; letterlijk: kinderleiding (Oud Grieks: Paidagoogia)
Opvoeden
Het proces waarin een kind wordt gevormd naar de normen en waarden van de
opvoeders en de samenleving.
3 krachten van ontwikkeling
- Nature: factoren die je aangeboren zijn; “Het aard van het beestje”
- Nurture: factoren die aangeleerd zijn; “De mens is maakbaar”
- Rijping: veranderingen die voor een groot deel genetisch geregeld worden en
waarop omgevingsinvloeden een kleine invloed hebben
Continue of discontinue verandering
- Continue verandering; geleidelijke ontwikkeling waarbij prestaties op een bepaald
niveau voortvloeien uit die van de vorige niveaus. KWANTITATIEF
- Discontinue verandering: ontwikkeling in aparte stappen of stadia. Elk stadium
levert gedrag op dat KWALITATIEF anders is dan gedrag in eerdere stadia.
Methoden om effecten van erfelijkheid en omgeving te meten
- Tweeling onderzoek: lastig, dus ook broer en zus onderzoek
- Adoptieonderzoek:
,Psychosociaal functioneren
Psyche: geest à ons denken, voelen en gedrag
Sociaal: onze interactie met andere mensen
Opgroeien en ouder worden betekent je steeds opnieuw aanpassen aan
veranderende vermogens en verwachtingen van anderen.
Relevantie ontwikkelingspsychologie voor het sociaal werk
Als er bepaalde dingen voorkomen, waar kan dit door komen etc.
Psychosociale ontwikkeling volgens Erikson (1963)
- Mensen doorlopen 8 levensfasen, van baby tot ouderdom (ontwikkelen van
persoonlijkheid en identiteit)
- Iedere fase wordt afgesloten met een crisis, een ontwikkelingstaak die typisch is
voor die fase.
- Als die taak onopgelost blijft of negatief afgesloten, loopt de ontwikkeling vast.
De ontwikkelingstaken volgens Erikson
Levensfase Ontwikkeltaak vs Crisis
Babyfase (0 – 1,5 jaar) Vertrouwen vs Wantrouwen
Peuterleeftijd (1,5 – 3 jaar) Autonomie vs Schaamte en twijfel
Kleuterleeftijd (3 – 6 jaar) Initiatief vs Schuldgevoel
Basisschoolleeftijd (6 – 12 jaar) Vlijt (competentie) vs Minderwaardigheid
Adolescentie Identiteit vs Rolverwarring
Jongvolwassenheid Intimiteit vs Isolement
Middelbare leeftijd Generativiteit vs Egocentrisme (stagnatie)
Ouderdom Integriteit vs Wanhoop
Waarom deze kennis?
- Je krijgt in je werk te maken met mensen van verschillende leeftijden
- Zij zijn volgens Erikson allemaal met hun eigen specifieke ontwikkelingstaak bezig
- Het helpt om de kwetsbaarheid of problematiek van je cliënten te plaatsen in het
perspectief van hun levensloop.
, Babytijd (0 – 1,5 jaar)
- Vertrouwen versus wantrouwen
- Veiligheid, geborgenheid vinden (Ontwikkeling veilige hechting)
Peutertijd (1,5 – 3 jaar)
- Autonomie versus schaamte en twijfel
+ ontwikkeling van zelfstandigheid (eigen ik/individualisatie), de wereld verkennen,
dingen ‘zelf doen’
- te veel kritiek of bescherming leidt tot twijfel aan zichzelf
Kleutertijd (3 – 6 jaar)
- Initiatief versus schuldgevoel
+ ontwikkeling van geweten, eigen initiatieven ontplooien, zelf dingen in gang zetten
(competent omgaan met leeftijdgenoten en omgang met
emoties/frustraties)
- schuldgevoel; door te hoge eisen en/of correcties
Basisschoolleeftijd (6 – 12 jaar)
- Vlijt (competentie) versus minderwaardigheid
+ gevoelens van competentie en zelfvertrouwen (vlijt);
door successen en aanmoediging van anderen
- laag zelfbeeld, minderwaardig voelen;
Door mislukkingen, te veel kritiek of te hoge eisen
Adolescentie (puberteit tot ...)
- Identiteit versus rolverwarring
+ identiteit een doorleefd ik-gevoel dat eenheid aanbrengt in alle belevingen
- Weinig sociale ondersteuning of teveel verwachtingen kan leiden tot rolverwarring
Jong-volwassenheid
- Intimiteit versus isolement
+ aangaan van een intieme relatie;
- trouwen/samenwonen of hechte vriendschap
- jezelf openstellen voor anderen, kwetsbaar durven zijn
- eenzaamheid, isolement
