Tijdvak 5 Ontdekkers en hervormers
18 de ontdekkingsreizigers (KA 18: het begin van de Europese overzeese expansie)
Voor de christelijke veroveraars van het Iberisch schiereiland was niks logischer dan de strijd aan de
overkant van de Straat van Gibraltar voort te zetten. Het was dan ook niet gek dat de Afrikaanse
kunst in de loop 15e eeuw stap voor stap door de Portugezen ontdekkingsreizigers werd verkend.
Nadat ze heel Afrika hadden gehad ging ontdekkingsreiziger Vasco da Gama door naar India waar hij
in 1489 aankwam.
In 1942 had Columbus in opdracht van het Spaanse koningspaar een reis naar het westen gemaakt.
Via het Caribisch gebied ontdekte hij Amerika voor de Europeanen. Hierdoor kon in 1500 de
Europese macht en invloed in Afrika, Azië en Amerika sterk toenemen. In Afrika en Azië beperkte
deze invloed zich tot vestigingen aan de kust en handelscontacten. In Amerika werden hele gebieden
verovert, waardoor hoog ontwikkelde inheemse beschavingen ten onder gingen.
19 Nieuwe wetenschappelijke belangstelling (KA 19: het veranderende mens- en wereldbeeld
van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling)
Wetenschap en filosofie uit de oudheid waren tijdens de middeleeuwen erg belangrijk geweest.
Middeleeuwers bestudeerden de klassieken en deden ze na. In 15e en 16e eeuw lieten
wetenschapers zich steeds vaker leiden door kritisch wetenschappelijk onderzoek. Dit paste goed bij
het door de Grieken in de oudheid ontwikkelde wetenschappelijk denken.
Nieuw ontdekte feiten konden in strijd zijn met wat de geschriften uit de oudheid beweerden. Er
vormden zich nieuwe gedachten goeden op onder andere astronomisch en anatomisch gebied. Door
de ontdekkingsreizen ging het wereldbeeld er heel anders uitzien dan wat tot dan toe gebruikelijk
was.
20 de renaissance (KA 20: de hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid)
Als gevolg van de opleving van steden in tijdvak 4 was de derde stand ontstaan. Deze bestond uit
rijke, geletterde burgers. Zij richten zich op de klassieke geschriften en kunst uit de oudheid. Hun
rijkdom maakten een luxere levensstijl mogelijk. Daarbij kozen ze de romeinen als voorbeeld. Er vindt
een wedergeboorten (in het frans: renaissance) van kunsten en wetenschappen plaats in deze
periode. In Europa vond deze wedergeboorte plaats in 1500. Rafael en Michelangelo waren
belangrijke kunstenaars uit de renaissance.
De kunst van de renaissance was geïnspireerd door het voorbeeld uit de klassieke stijl. Net als in de
oudheid probeerde men het menselijk lichaam zo mooi en realistisch mogelijk te schilderen en te
beeldhouwen. Dit kwam ook door het nieuwe mensbeeld van de renaissance: mensen werden niet
langer gezien als arme stervelingen onderworpen aan god, ze werden gezien als zelfbewuste
personen die zich van hun waardigheid bewust zijn. In Europa bleef het klassieke voorbeeld, het
voorbeeld voor de gehele vroege moderne tijd.
21 de reformatie (KA 21: de protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in
West-Europa tot gevolg had)
In de middeleeuwen was de kerk een machtig instituut geworden en waren de pauzen zich gaan
gedragen als rijke en machtige heersers. Steeds meer gelovigen vonden dit niet passen bij het idee
van eenvoud en dienstbaarheid zoals in de bijbel te lezen was. Er waren dan ook regelmatig
geestelijken en monniken die opriepen tot een terugkeer naar de eenvoud.
In de 15e en 16e groeide de kritiek op de kerk. Onder andere door kritische bestudering van bijbel
stuken door renaissancegeleerden ook wel humanisten genoemd. De Duitse augustijner monnik
Maarten Luther publiceerde in 1517 zijn kritiek in 95 stellingen tegen de aflaathandel. Dit leidde tot
een openlijke breuk met de paus en daarmee met de katholieke kerk. Naast de rooms-katholieken
kerk ontstonden protestantse kerken die het gezag van de paus en de rooms-katholieke
geestelijkheid niet erkenden. Hun kerken zagen er eenvoudig uit en ze stapte onder andere af van
heiligenverering en de macht van priesters om aflaat van zonde te verlenen.
18 de ontdekkingsreizigers (KA 18: het begin van de Europese overzeese expansie)
Voor de christelijke veroveraars van het Iberisch schiereiland was niks logischer dan de strijd aan de
overkant van de Straat van Gibraltar voort te zetten. Het was dan ook niet gek dat de Afrikaanse
kunst in de loop 15e eeuw stap voor stap door de Portugezen ontdekkingsreizigers werd verkend.
Nadat ze heel Afrika hadden gehad ging ontdekkingsreiziger Vasco da Gama door naar India waar hij
in 1489 aankwam.
In 1942 had Columbus in opdracht van het Spaanse koningspaar een reis naar het westen gemaakt.
Via het Caribisch gebied ontdekte hij Amerika voor de Europeanen. Hierdoor kon in 1500 de
Europese macht en invloed in Afrika, Azië en Amerika sterk toenemen. In Afrika en Azië beperkte
deze invloed zich tot vestigingen aan de kust en handelscontacten. In Amerika werden hele gebieden
verovert, waardoor hoog ontwikkelde inheemse beschavingen ten onder gingen.
19 Nieuwe wetenschappelijke belangstelling (KA 19: het veranderende mens- en wereldbeeld
van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling)
Wetenschap en filosofie uit de oudheid waren tijdens de middeleeuwen erg belangrijk geweest.
Middeleeuwers bestudeerden de klassieken en deden ze na. In 15e en 16e eeuw lieten
wetenschapers zich steeds vaker leiden door kritisch wetenschappelijk onderzoek. Dit paste goed bij
het door de Grieken in de oudheid ontwikkelde wetenschappelijk denken.
Nieuw ontdekte feiten konden in strijd zijn met wat de geschriften uit de oudheid beweerden. Er
vormden zich nieuwe gedachten goeden op onder andere astronomisch en anatomisch gebied. Door
de ontdekkingsreizen ging het wereldbeeld er heel anders uitzien dan wat tot dan toe gebruikelijk
was.
20 de renaissance (KA 20: de hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid)
Als gevolg van de opleving van steden in tijdvak 4 was de derde stand ontstaan. Deze bestond uit
rijke, geletterde burgers. Zij richten zich op de klassieke geschriften en kunst uit de oudheid. Hun
rijkdom maakten een luxere levensstijl mogelijk. Daarbij kozen ze de romeinen als voorbeeld. Er vindt
een wedergeboorten (in het frans: renaissance) van kunsten en wetenschappen plaats in deze
periode. In Europa vond deze wedergeboorte plaats in 1500. Rafael en Michelangelo waren
belangrijke kunstenaars uit de renaissance.
De kunst van de renaissance was geïnspireerd door het voorbeeld uit de klassieke stijl. Net als in de
oudheid probeerde men het menselijk lichaam zo mooi en realistisch mogelijk te schilderen en te
beeldhouwen. Dit kwam ook door het nieuwe mensbeeld van de renaissance: mensen werden niet
langer gezien als arme stervelingen onderworpen aan god, ze werden gezien als zelfbewuste
personen die zich van hun waardigheid bewust zijn. In Europa bleef het klassieke voorbeeld, het
voorbeeld voor de gehele vroege moderne tijd.
21 de reformatie (KA 21: de protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in
West-Europa tot gevolg had)
In de middeleeuwen was de kerk een machtig instituut geworden en waren de pauzen zich gaan
gedragen als rijke en machtige heersers. Steeds meer gelovigen vonden dit niet passen bij het idee
van eenvoud en dienstbaarheid zoals in de bijbel te lezen was. Er waren dan ook regelmatig
geestelijken en monniken die opriepen tot een terugkeer naar de eenvoud.
In de 15e en 16e groeide de kritiek op de kerk. Onder andere door kritische bestudering van bijbel
stuken door renaissancegeleerden ook wel humanisten genoemd. De Duitse augustijner monnik
Maarten Luther publiceerde in 1517 zijn kritiek in 95 stellingen tegen de aflaathandel. Dit leidde tot
een openlijke breuk met de paus en daarmee met de katholieke kerk. Naast de rooms-katholieken
kerk ontstonden protestantse kerken die het gezag van de paus en de rooms-katholieke
geestelijkheid niet erkenden. Hun kerken zagen er eenvoudig uit en ze stapte onder andere af van
heiligenverering en de macht van priesters om aflaat van zonde te verlenen.
