College aantekeningen l Leer- en onderwijsproblemen l pre-master Orthopedagogiek l SPO
Groningen l 2020
College aantekeningen leer- en
onderwijsproblemen
College 1, Zorg in regulier en speciaal onderwijs. ................................................................................... 2
College 2, Rekenen 1. ............................................................................................................................ 10
College 3, Rekenen 2. ............................................................................................................................ 20
College 4, Technisch lezen 1- Wat is technisch lezen? .......................................................................... 26
College 5, Technisch lezen 2. ................................................................................................................. 32
College 6, Spelling.................................................................................................................................. 42
College 7, Taalontwikkeling en begrijpend lezen 1. .............................................................................. 52
College 8, Taalontwikkeling en begrijpend lezen 2. .............................................................................. 61
1
,College aantekeningen l Leer- en onderwijsproblemen l pre-master Orthopedagogiek l SPO
Groningen l 2020
College 1, Zorg in regulier en speciaal onderwijs.
Datum 16 april 2020
Docent Hofstetter
Bijbehorende -
literatuur
Inhoud college.
• Oude en nieuwe structuren in het onderwijs:
- Veranderingen sinds 1900
- WSNW & Wet op Primair Onderwijs (PO)
- 2003 Wet op de Expertise Centra (WEC)
• Passend Onderwijs
- Wet op Passend Onderwijs
- Commissie voor Advies (CvA)
Beleidskader.
Nederland heeft van oorsprong een gesegregeerd onderwijssysteem, dat wil zeggen dat wij vroeger
voor elk type problematiek een school hadden opgericht. Dat maakt Nederland kampioen speciaal
onderwijs. In de loop der tijd is er steeds meer naar een vorm van inclusief onderwijs toegewerkt
wegens het ondertekenen van het Verdrag van de rechten van personen met een handicap. Dit komt
er op naar dat meer leerlingen met bepaalde problemen recht hebben op regulier onderwijs.
• 1990: Weer Samen naar School (WSNS-akkoord). In dit akkoord wordt de samenwerking
tussen scholen bevordert en worden er samenwerkingsverbanden opgericht met als doel om
het aantal leerlingen in het speciaal onderwijs te stabiliseren en terug te dringen. Er was
namelijk sprake van een toenemende groei van het aantal leerlingen in het speciaal
onderwijs dat allerlei financiële gevolgen had en op den duur niet meer houdbaar zou zijn.
• 1998: Wet op het Primair Onderwijs (PO). De samenwerkingsverbanden van 1990 worden
geformaliseerd. Een aantal onderwijstypen worden samengevoegd zoals de IOBK (In
Onderwijs Bedreigde Kleuters) LOM (Kinderen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden) en
MLK (Moeilijk lerende kinderen) worden SBO.
Samenwerkingsverbanden (SWV)
• 1 of 2 SBO-scholen met een groep reguliere basisscholen vormen een
samenwerkingsverband (= OPDC; OrthoPedagogisch Didactisch Centrum). In het voortgezet
onderwijs is er nog steeds sprake van een Orthopedagogisch Didactisch Centra. Dat zijn
2
,College aantekeningen l Leer- en onderwijsproblemen l pre-master Orthopedagogiek l SPO
Groningen l 2020
schakelscholen waar ze proberen om leerlingen die tijdens hun basisschoolperiode een
achterstand hebben opgelopen, zodanig voor te bereiden dat een vorm van regulier
onderwijs uiteindelijk haalbaar is.
• Ambulant begeleider SBO geeft zorgstructuur in samenwerkingsverband vorm als continuüm
van zorg
• Leerling kan naar SBO als basisschool en PCL (Permanente Commissie Leerlingenzorg) dat
aangewezen vinden (criteria verschillen per regio)
Ondanks bovenstaande maatregelen, bleef het speciaal onderwijs groeien.
2003: Wet op de Expertise Centra (WEC) & Regeling.
• Onder deze Wet worden 17 typen speciaal onderwijs ingedeeld in 4 REC’s (Regionale
Expertise Centra’s), ook wel clusters genoemd.
• Het gaat hier om leerlingen die regulier onderwijs volgen maar een zogenaamde rugzak mee
hadden gekregen. Dat betekent dat deze leerling ook in aanmerking zou komen voor het
speciaal onderwijs. Maar ouders mochten kiezen voor speciaal onderwijs of voor regulier
onderwijs met een rugzakje. Dit rugzakje bestond uit geld en middelen om deze leerlingen
goed onderwijs te kunnen bieden in het reguliere onderwijs. Dit heeft te maken met de
Leerlingebonden Financiering (LGF).
• Positie zorgleerlingen in regulier onderwijs is verbeterd. Maar het doel om het speciaal
onderwijs terug te dringen in omvang is niet gelukt.
Doelen van de Wet op de Expertise Centra:
• Ouders kregen meer zeggenschap + vergroten keuzevrijheid (LGF= rugzak). Echter waren veel
scholen terughoudend met het opnemen van leerlingen met problemen
• Vergroten integratie: Dat heeft te maken met het VN gedrag dat getekend is.
• Terugdringen omvang speciaal onderwijs
2003 Wet op de Expertise Centra (WEC) & Regeling: Regionale Expertisecentra (REC’s)
In 2003 werden de Regionale Expertisecentra opgericht. Het onderwijs werd in 4 clusters ingedeeld
en voor iedere cluster werd een REC opgericht.
Taken van REC:
• Verzorgen van speciaal onderwijs in de regio: Het instandhouden en oprichten van een
indicatiestelling die uiteindelijk dossiers bekeken of de leerlinge in aanmerking kwamen voor
het SBO.
• Ambulante begeleiding bieden aan scholen die leerlingen met een rugzakje hadden. Door
middel van ambulante begeleiding probeerde men kennis over te brengen van het SBO naar
het reguliere onderwijs, om leerkrachten meer tools in handen te geven om om te kunnen
gaan met de problematiek.
• Commissie voor Indicatiestelling (CvI)
Samenwerking van scholen (SO en VSO) binnen de clusters op regionaal niveau. Expertise en kennis
wordt zo gebundeld.
Voorbeeld uit het Noorden: RENN4 (cluster 4): verzorgt het speciaal onderwijs in Friesland,
Groningen en Drenthe. Hebben als doel kennis en begeleiding aan regulier onderwijs die kinderen
met een beperking (cluster 4: gedrag) aannemen.
Clusters in het speciaal onderwijs. Voor leerlingen met:
1. Cluster 1: Visuele handicap (blinde kinderen bijv.)
3
, College aantekeningen l Leer- en onderwijsproblemen l pre-master Orthopedagogiek l SPO
Groningen l 2020
2. Cluster 2: Auditieve & communicatieve handicap (dove kinderen bijv.)
3. Cluster 3: Lichamelijke & mentale/meervoudige handicap (mytylschool bijv. en voor
langdurige zieke kinderen)
4. Cluster 4: Psychiatrische en/of gedragsproblemen.
Onderwijstypen:
Regulier Onderwijs Speciaal Onderwijs
• Basisonderwijs • SO-scholen in cluster 1 t/m 4
• School voor speciaal basisonderwijs (SBO) • VSO-scholen in cluster 1 t/m 4
• Voortgezet onderwijs (VMBO/HAVO/VWO) • REC’s
• OPDC •
• Praktijkonderwijs (PrO): Kinderen die het •
niveau van VMBO niet aankunnen, maar te
goed zijn voor onderwijs voor zeer moeilijk
lerende kinderen (kinderen met VB)
Het reguliere onderwijs bestaat ook uit scholen voor speciaal basisonderwijs. Dus het SBO, ondanks
speciaal, behoort wel tot het reguliere onderwijs.
Toelating tot speciaal onderwijs:
Toelating SBO: viel onder de verantwoordelijkheid van de Permanente Commissie Leerlingenzorg
(PCL). Elke samenwerkingsverband had zo’n eigen commissie die uiteindelijk bepaalde of leerlingen
in aanmerking kwamen voor speciaal onderwijs.
• Geen criteria
• Regioverschillen: De kracht en zwakheden van scholen verschilden in de regio. Dit vroeg om
maatwerk.
Toelating Speciaal Onderwijs (SO): Werd geregeld door de Commissie van Indicatie (CvL).
• Landelijke criteria: Overal werd dezelfde criteria gehanteerd om te kijken of een leerling in
aanmerking voor SO kwam.
- Er moet sprake zijn van een beperking of stoornis van de leerling
- Deze beperking/stoornis moest leiden tot een beperking van de
onderwijsparticipatie (ondervonden belemmering van stoornis)
- Er moest ook sprake zijn van een ontoereikende zorgstructuur (geen of weinig
vooruitgang ondanks half jaar hulp met handelingsplan)
- Criteria werden nader specifiek per cluster uitgewerkt.
• Ouders kunnen zelf de keuze maken voor een speciale of een reguliere school (met
rugzakbegeleiding).
Toelatingscriteria ZML (Zeer moeilijk lerend)- onderwijs: In de tijd van Wet op de Expertise Centra
was het zo dat mocht je in aanmerking willen komen voor ZML-onderwijs of een rugzakje vanuit het
ZML-onderwijs, moest er sprake zijn van een verstandelijke beperking. Die VB moest leiden tot een
beperking van de onderwijsparticipatie, in dit geval tot zeer grote leerachterstanden
(leerontwikkeling die niet verder gaat tot eind groep 3). Ook moest het een zeer grote beperking
4
Groningen l 2020
College aantekeningen leer- en
onderwijsproblemen
College 1, Zorg in regulier en speciaal onderwijs. ................................................................................... 2
College 2, Rekenen 1. ............................................................................................................................ 10
College 3, Rekenen 2. ............................................................................................................................ 20
College 4, Technisch lezen 1- Wat is technisch lezen? .......................................................................... 26
College 5, Technisch lezen 2. ................................................................................................................. 32
College 6, Spelling.................................................................................................................................. 42
College 7, Taalontwikkeling en begrijpend lezen 1. .............................................................................. 52
College 8, Taalontwikkeling en begrijpend lezen 2. .............................................................................. 61
1
,College aantekeningen l Leer- en onderwijsproblemen l pre-master Orthopedagogiek l SPO
Groningen l 2020
College 1, Zorg in regulier en speciaal onderwijs.
Datum 16 april 2020
Docent Hofstetter
Bijbehorende -
literatuur
Inhoud college.
• Oude en nieuwe structuren in het onderwijs:
- Veranderingen sinds 1900
- WSNW & Wet op Primair Onderwijs (PO)
- 2003 Wet op de Expertise Centra (WEC)
• Passend Onderwijs
- Wet op Passend Onderwijs
- Commissie voor Advies (CvA)
Beleidskader.
Nederland heeft van oorsprong een gesegregeerd onderwijssysteem, dat wil zeggen dat wij vroeger
voor elk type problematiek een school hadden opgericht. Dat maakt Nederland kampioen speciaal
onderwijs. In de loop der tijd is er steeds meer naar een vorm van inclusief onderwijs toegewerkt
wegens het ondertekenen van het Verdrag van de rechten van personen met een handicap. Dit komt
er op naar dat meer leerlingen met bepaalde problemen recht hebben op regulier onderwijs.
• 1990: Weer Samen naar School (WSNS-akkoord). In dit akkoord wordt de samenwerking
tussen scholen bevordert en worden er samenwerkingsverbanden opgericht met als doel om
het aantal leerlingen in het speciaal onderwijs te stabiliseren en terug te dringen. Er was
namelijk sprake van een toenemende groei van het aantal leerlingen in het speciaal
onderwijs dat allerlei financiële gevolgen had en op den duur niet meer houdbaar zou zijn.
• 1998: Wet op het Primair Onderwijs (PO). De samenwerkingsverbanden van 1990 worden
geformaliseerd. Een aantal onderwijstypen worden samengevoegd zoals de IOBK (In
Onderwijs Bedreigde Kleuters) LOM (Kinderen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden) en
MLK (Moeilijk lerende kinderen) worden SBO.
Samenwerkingsverbanden (SWV)
• 1 of 2 SBO-scholen met een groep reguliere basisscholen vormen een
samenwerkingsverband (= OPDC; OrthoPedagogisch Didactisch Centrum). In het voortgezet
onderwijs is er nog steeds sprake van een Orthopedagogisch Didactisch Centra. Dat zijn
2
,College aantekeningen l Leer- en onderwijsproblemen l pre-master Orthopedagogiek l SPO
Groningen l 2020
schakelscholen waar ze proberen om leerlingen die tijdens hun basisschoolperiode een
achterstand hebben opgelopen, zodanig voor te bereiden dat een vorm van regulier
onderwijs uiteindelijk haalbaar is.
• Ambulant begeleider SBO geeft zorgstructuur in samenwerkingsverband vorm als continuüm
van zorg
• Leerling kan naar SBO als basisschool en PCL (Permanente Commissie Leerlingenzorg) dat
aangewezen vinden (criteria verschillen per regio)
Ondanks bovenstaande maatregelen, bleef het speciaal onderwijs groeien.
2003: Wet op de Expertise Centra (WEC) & Regeling.
• Onder deze Wet worden 17 typen speciaal onderwijs ingedeeld in 4 REC’s (Regionale
Expertise Centra’s), ook wel clusters genoemd.
• Het gaat hier om leerlingen die regulier onderwijs volgen maar een zogenaamde rugzak mee
hadden gekregen. Dat betekent dat deze leerling ook in aanmerking zou komen voor het
speciaal onderwijs. Maar ouders mochten kiezen voor speciaal onderwijs of voor regulier
onderwijs met een rugzakje. Dit rugzakje bestond uit geld en middelen om deze leerlingen
goed onderwijs te kunnen bieden in het reguliere onderwijs. Dit heeft te maken met de
Leerlingebonden Financiering (LGF).
• Positie zorgleerlingen in regulier onderwijs is verbeterd. Maar het doel om het speciaal
onderwijs terug te dringen in omvang is niet gelukt.
Doelen van de Wet op de Expertise Centra:
• Ouders kregen meer zeggenschap + vergroten keuzevrijheid (LGF= rugzak). Echter waren veel
scholen terughoudend met het opnemen van leerlingen met problemen
• Vergroten integratie: Dat heeft te maken met het VN gedrag dat getekend is.
• Terugdringen omvang speciaal onderwijs
2003 Wet op de Expertise Centra (WEC) & Regeling: Regionale Expertisecentra (REC’s)
In 2003 werden de Regionale Expertisecentra opgericht. Het onderwijs werd in 4 clusters ingedeeld
en voor iedere cluster werd een REC opgericht.
Taken van REC:
• Verzorgen van speciaal onderwijs in de regio: Het instandhouden en oprichten van een
indicatiestelling die uiteindelijk dossiers bekeken of de leerlinge in aanmerking kwamen voor
het SBO.
• Ambulante begeleiding bieden aan scholen die leerlingen met een rugzakje hadden. Door
middel van ambulante begeleiding probeerde men kennis over te brengen van het SBO naar
het reguliere onderwijs, om leerkrachten meer tools in handen te geven om om te kunnen
gaan met de problematiek.
• Commissie voor Indicatiestelling (CvI)
Samenwerking van scholen (SO en VSO) binnen de clusters op regionaal niveau. Expertise en kennis
wordt zo gebundeld.
Voorbeeld uit het Noorden: RENN4 (cluster 4): verzorgt het speciaal onderwijs in Friesland,
Groningen en Drenthe. Hebben als doel kennis en begeleiding aan regulier onderwijs die kinderen
met een beperking (cluster 4: gedrag) aannemen.
Clusters in het speciaal onderwijs. Voor leerlingen met:
1. Cluster 1: Visuele handicap (blinde kinderen bijv.)
3
, College aantekeningen l Leer- en onderwijsproblemen l pre-master Orthopedagogiek l SPO
Groningen l 2020
2. Cluster 2: Auditieve & communicatieve handicap (dove kinderen bijv.)
3. Cluster 3: Lichamelijke & mentale/meervoudige handicap (mytylschool bijv. en voor
langdurige zieke kinderen)
4. Cluster 4: Psychiatrische en/of gedragsproblemen.
Onderwijstypen:
Regulier Onderwijs Speciaal Onderwijs
• Basisonderwijs • SO-scholen in cluster 1 t/m 4
• School voor speciaal basisonderwijs (SBO) • VSO-scholen in cluster 1 t/m 4
• Voortgezet onderwijs (VMBO/HAVO/VWO) • REC’s
• OPDC •
• Praktijkonderwijs (PrO): Kinderen die het •
niveau van VMBO niet aankunnen, maar te
goed zijn voor onderwijs voor zeer moeilijk
lerende kinderen (kinderen met VB)
Het reguliere onderwijs bestaat ook uit scholen voor speciaal basisonderwijs. Dus het SBO, ondanks
speciaal, behoort wel tot het reguliere onderwijs.
Toelating tot speciaal onderwijs:
Toelating SBO: viel onder de verantwoordelijkheid van de Permanente Commissie Leerlingenzorg
(PCL). Elke samenwerkingsverband had zo’n eigen commissie die uiteindelijk bepaalde of leerlingen
in aanmerking kwamen voor speciaal onderwijs.
• Geen criteria
• Regioverschillen: De kracht en zwakheden van scholen verschilden in de regio. Dit vroeg om
maatwerk.
Toelating Speciaal Onderwijs (SO): Werd geregeld door de Commissie van Indicatie (CvL).
• Landelijke criteria: Overal werd dezelfde criteria gehanteerd om te kijken of een leerling in
aanmerking voor SO kwam.
- Er moet sprake zijn van een beperking of stoornis van de leerling
- Deze beperking/stoornis moest leiden tot een beperking van de
onderwijsparticipatie (ondervonden belemmering van stoornis)
- Er moest ook sprake zijn van een ontoereikende zorgstructuur (geen of weinig
vooruitgang ondanks half jaar hulp met handelingsplan)
- Criteria werden nader specifiek per cluster uitgewerkt.
• Ouders kunnen zelf de keuze maken voor een speciale of een reguliere school (met
rugzakbegeleiding).
Toelatingscriteria ZML (Zeer moeilijk lerend)- onderwijs: In de tijd van Wet op de Expertise Centra
was het zo dat mocht je in aanmerking willen komen voor ZML-onderwijs of een rugzakje vanuit het
ZML-onderwijs, moest er sprake zijn van een verstandelijke beperking. Die VB moest leiden tot een
beperking van de onderwijsparticipatie, in dit geval tot zeer grote leerachterstanden
(leerontwikkeling die niet verder gaat tot eind groep 3). Ook moest het een zeer grote beperking
4
