SAMENVATTING
OUDHEID
EEN KENNISMAKING MET DE OUDE WERELD – L. DE BLOIS
,INHOUDSOPGAVE
KENMERKENDE ASPECTEN ................................................................................................................... 3
HOOFDSTUK ACHT: DE VROEGE IJZERTIJD – DE ‘’DONKERE EEUWEN’’ CA. 1200 – 750 V.CHR.... 4
HOOFDSTUK NEGEN: DE ARCHAÏSCHE PERIODE CA. 750 – 500 V.CHR. ......................................... 5
§9.2 – VERANDERINGEN OP DEMOGRAFISCH EN ECONOMISCH TERREIN ................................ 5
§9.3 – VERANDERINGEN OP SOCIAAL TERREIN ........................................................................... 7
§9.4 – VERANDERINGEN OP MILITAIR TERREIN .......................................................................... 7
§9.5 – VERANDERINGEN OP CULTUREEL TERREIN ...................................................................... 8
§9.6 – VERANDERINGEN OP POLITIEK TERREIN ......................................................................... 10
HOOFDSTUK TIEN: DE KLASSIEKE PERIODE ................................................................................... 12
§10.1 – DE PERIZICHE OORLOGEN ................................................................................................ 12
§10.2 – SPARTA EN ATHENE NA 479 V.CHR .................................................................................. 13
§10.3 – DE PELOPONNESISCHE OORLOG ..................................................................................... 15
§10.4 – DE PERIODE 404 – 336 V.CHR. .......................................................................................... 16
§10.5 – DE ATHEENSE BEVOLKING IN DE VIJFDE EN VIERDE EEUW V.CHR. ............................... 18
§10.6 – VERDERE ONTWIKKELING VAN DE ATHEENSE DEMOCRATIE........................................ 19
§10.7 – ATHENE ALS CENTRUM VAN DE GRIEKSE CULTUUR IN DE KLASSIEKE TIJD ................ 22
HOOFDSTUK ELF: DE HELLENISTISCHE TIJD .................................................................................. 24
§11.2 – ALEXANDER DE GROTE ..................................................................................................... 24
§11.3 – VAN ALEXANDER DE GROTE TOT DE ROMEINSE BEZETTING .........................................25
HOOFDSTUK TWAALF: DE VROEGE ROMEINSE GESCHIEDENIS ....................................................27
§12.1 – DE GEBIEDEN RONDOM HET WESTELIJKE BEKKEN VAN DE MIDDELLANDSE ZEE .......27
§12.2 – HET ONTSTAAN VAN ROME ............................................................................................. 28
§12.3 – STAAT EN MAATSCHAPPIJ IN HET VROEGE ROME ......................................................... 28
§12.4 – DE VROEGE REPUBLIEK.................................................................................................... 29
§12.5 – DE ROMEINSE EXPANSIE IN ITALIË ................................................................................. 30
§12.6 – DE STANDENSTRIJD ..........................................................................................................32
§12.7 – NA DE STANDENTRIJD: STAATSINSTELLINGEN EN SOCIALE STRUCTUREN ................. 33
§12.8 – DE SOCIALE OPBOUW VAN DE ROMEINSE BEVOLKING ................................................ 35
HOOFDSTUK DERTIEN: VERDERE EXPANSIE EN NIEUWE SOCIALE SPANNIGEN ........................ 38
§13.1 – DE PUNISCHE OORLOGEN ................................................................................................ 38
§13.2 – TWEE VORMEN VAN ROMEINSE MACHTSUITBREIDING................................................ 39
§13.3 – NIEUWE SOCIALE SPANNINGEN ...................................................................................... 40
§13.4 – DE SLAVERNIJ IN ITALIË EN SICILIË .................................................................................. 41
1
, §13.5 – ROME GROEIT .................................................................................................................... 41
§13.6 – MENTALITEITSVERANDERING ......................................................................................... 42
HOOFDSTUK VEERTIEN: DE EEUW VAN DE ROMEINSE BURGEROORLOGEN ............................. 43
§14.1 – DRINGENDE PROBLEMEN EN ONTEVREDEN GROEPEN................................................. 43
§14.2 – DE GRACCHEN................................................................................................................... 44
§14.3 – DE LEGERHERVORMING VAN MARIUS ........................................................................... 45
§14.4 – DE BONDGENOTENOORLOG EN DE EERSTE BURGEROORLOG .................................... 46
§14.5 – DE JAREN 79 – 49 V.CHR. ................................................................................................. 48
§14.6 – DE TWEEDE BURGEROORLOG EN DE NASLEEP ............................................................. 50
HOOFDSTUK VIJFTIEN: DE VROEGE KEIZERTIJD............................................................................. 51
§15.1 – AUGUSTUS.......................................................................................................................... 51
§15.2 – DE VROEGE KEIZERTIJD NA AUGUSTUS ......................................................................... 54
§15.3 – HET ROMEINSE RECHT ..................................................................................................... 56
§15.5 – LANDBOUW, HANDEL EN AMBACHT ...............................................................................57
§15.6 – DE GODSDIENST ............................................................................................................... 58
HOOFDSTUK ZESTIEN: DE CRISIS VAN DE DERDE EEUW N.CHR. EN DE LATE OUDHEID ............ 59
§16.1 – VERHOOGDE DRUK OP DE NOORDELIJKE EN OOSTELIJKE GRENZEN ......................... 59
§16.2 – INTERNE PROBLEMEN IN HET ROMEINSE RIJK ............................................................. 60
§16.3 – DE SEVERI........................................................................................................................... 61
§16.4 – DE PERIODE VAN DE SOLDATENKEIZERS ....................................................................... 62
§16.5 – DIOCLETIANUS ................................................................................................................. 62
§16.6 – CONSTANTIJN DE GROTE ................................................................................................ 63
§16.7 – HET ROMEINSE RIJK NA CONSTANTIJN DE GROTE ....................................................... 64
§16.8 – HET EINDE VAN HET WEST-ROMEINSE RIJK .................................................................. 64
2
, KENMERKENDE ASPECTEN
Tijdvak 2: Grieken en Romeinen – Oudheid van 3000 v.Chr. tot 500 n.Chr.
Kenmerkende aspecten:
3. De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek
in de Griekse stadstaat.
4. De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur.
5. De groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in Europa
verspreidde.
6. De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van
Noordwest-Europa.
7. De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische
godsdiensten.
3
OUDHEID
EEN KENNISMAKING MET DE OUDE WERELD – L. DE BLOIS
,INHOUDSOPGAVE
KENMERKENDE ASPECTEN ................................................................................................................... 3
HOOFDSTUK ACHT: DE VROEGE IJZERTIJD – DE ‘’DONKERE EEUWEN’’ CA. 1200 – 750 V.CHR.... 4
HOOFDSTUK NEGEN: DE ARCHAÏSCHE PERIODE CA. 750 – 500 V.CHR. ......................................... 5
§9.2 – VERANDERINGEN OP DEMOGRAFISCH EN ECONOMISCH TERREIN ................................ 5
§9.3 – VERANDERINGEN OP SOCIAAL TERREIN ........................................................................... 7
§9.4 – VERANDERINGEN OP MILITAIR TERREIN .......................................................................... 7
§9.5 – VERANDERINGEN OP CULTUREEL TERREIN ...................................................................... 8
§9.6 – VERANDERINGEN OP POLITIEK TERREIN ......................................................................... 10
HOOFDSTUK TIEN: DE KLASSIEKE PERIODE ................................................................................... 12
§10.1 – DE PERIZICHE OORLOGEN ................................................................................................ 12
§10.2 – SPARTA EN ATHENE NA 479 V.CHR .................................................................................. 13
§10.3 – DE PELOPONNESISCHE OORLOG ..................................................................................... 15
§10.4 – DE PERIODE 404 – 336 V.CHR. .......................................................................................... 16
§10.5 – DE ATHEENSE BEVOLKING IN DE VIJFDE EN VIERDE EEUW V.CHR. ............................... 18
§10.6 – VERDERE ONTWIKKELING VAN DE ATHEENSE DEMOCRATIE........................................ 19
§10.7 – ATHENE ALS CENTRUM VAN DE GRIEKSE CULTUUR IN DE KLASSIEKE TIJD ................ 22
HOOFDSTUK ELF: DE HELLENISTISCHE TIJD .................................................................................. 24
§11.2 – ALEXANDER DE GROTE ..................................................................................................... 24
§11.3 – VAN ALEXANDER DE GROTE TOT DE ROMEINSE BEZETTING .........................................25
HOOFDSTUK TWAALF: DE VROEGE ROMEINSE GESCHIEDENIS ....................................................27
§12.1 – DE GEBIEDEN RONDOM HET WESTELIJKE BEKKEN VAN DE MIDDELLANDSE ZEE .......27
§12.2 – HET ONTSTAAN VAN ROME ............................................................................................. 28
§12.3 – STAAT EN MAATSCHAPPIJ IN HET VROEGE ROME ......................................................... 28
§12.4 – DE VROEGE REPUBLIEK.................................................................................................... 29
§12.5 – DE ROMEINSE EXPANSIE IN ITALIË ................................................................................. 30
§12.6 – DE STANDENSTRIJD ..........................................................................................................32
§12.7 – NA DE STANDENTRIJD: STAATSINSTELLINGEN EN SOCIALE STRUCTUREN ................. 33
§12.8 – DE SOCIALE OPBOUW VAN DE ROMEINSE BEVOLKING ................................................ 35
HOOFDSTUK DERTIEN: VERDERE EXPANSIE EN NIEUWE SOCIALE SPANNIGEN ........................ 38
§13.1 – DE PUNISCHE OORLOGEN ................................................................................................ 38
§13.2 – TWEE VORMEN VAN ROMEINSE MACHTSUITBREIDING................................................ 39
§13.3 – NIEUWE SOCIALE SPANNINGEN ...................................................................................... 40
§13.4 – DE SLAVERNIJ IN ITALIË EN SICILIË .................................................................................. 41
1
, §13.5 – ROME GROEIT .................................................................................................................... 41
§13.6 – MENTALITEITSVERANDERING ......................................................................................... 42
HOOFDSTUK VEERTIEN: DE EEUW VAN DE ROMEINSE BURGEROORLOGEN ............................. 43
§14.1 – DRINGENDE PROBLEMEN EN ONTEVREDEN GROEPEN................................................. 43
§14.2 – DE GRACCHEN................................................................................................................... 44
§14.3 – DE LEGERHERVORMING VAN MARIUS ........................................................................... 45
§14.4 – DE BONDGENOTENOORLOG EN DE EERSTE BURGEROORLOG .................................... 46
§14.5 – DE JAREN 79 – 49 V.CHR. ................................................................................................. 48
§14.6 – DE TWEEDE BURGEROORLOG EN DE NASLEEP ............................................................. 50
HOOFDSTUK VIJFTIEN: DE VROEGE KEIZERTIJD............................................................................. 51
§15.1 – AUGUSTUS.......................................................................................................................... 51
§15.2 – DE VROEGE KEIZERTIJD NA AUGUSTUS ......................................................................... 54
§15.3 – HET ROMEINSE RECHT ..................................................................................................... 56
§15.5 – LANDBOUW, HANDEL EN AMBACHT ...............................................................................57
§15.6 – DE GODSDIENST ............................................................................................................... 58
HOOFDSTUK ZESTIEN: DE CRISIS VAN DE DERDE EEUW N.CHR. EN DE LATE OUDHEID ............ 59
§16.1 – VERHOOGDE DRUK OP DE NOORDELIJKE EN OOSTELIJKE GRENZEN ......................... 59
§16.2 – INTERNE PROBLEMEN IN HET ROMEINSE RIJK ............................................................. 60
§16.3 – DE SEVERI........................................................................................................................... 61
§16.4 – DE PERIODE VAN DE SOLDATENKEIZERS ....................................................................... 62
§16.5 – DIOCLETIANUS ................................................................................................................. 62
§16.6 – CONSTANTIJN DE GROTE ................................................................................................ 63
§16.7 – HET ROMEINSE RIJK NA CONSTANTIJN DE GROTE ....................................................... 64
§16.8 – HET EINDE VAN HET WEST-ROMEINSE RIJK .................................................................. 64
2
, KENMERKENDE ASPECTEN
Tijdvak 2: Grieken en Romeinen – Oudheid van 3000 v.Chr. tot 500 n.Chr.
Kenmerkende aspecten:
3. De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek
in de Griekse stadstaat.
4. De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur.
5. De groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in Europa
verspreidde.
6. De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van
Noordwest-Europa.
7. De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische
godsdiensten.
3
