Deelopdracht 2
Reflectieverslag outreachend werken,
rehabilitatie en herstel
Inhoudsopgave
...................................................................................................................................................................................1
,1. Casus......................................................................................................................................................................1
2.1 Presentiebenadering.......................................................................................................................................2
5.2 Visie en missie.................................................................................................................................................5
6. Evaluatie aan de hand van de fasen van Korthagen.............................................................................................6
1. Casus
Mijn client is een 55 jarige man waarbij in 1996 voor het eerst Schizofrenie is gediagnosticeerd. Dit uit zich in
psychotische kenmerken waarbij hij God en de duivel ziet en hoort. Hij is veelal angstig door de duivelse
belevingen die hij waarneemt. Ten tijde van een toenemend psychotisch beeld, veroorzaakt hij
maatschappelijke overlast en is er sprake van persoonlijke verwaarlozing.
De client is opgegroeid in een Christelijk gezin met vader, moeder en zus. Moeder pleegde suïcide toen hij 22
jaar was. Vader kreeg al snel een nieuwe relatie, wat hij niet kon accepteren en daarom uit huis ging. Ook zus
bleek op latere leeftijd gediagnosticeerd te zijn met Schizofrenie.
De client heeft tot 2017 altijd zelfstandig gewoond. Dit ging goed totdat hij zijn medicatie ging weigeren, hij
raakte ontregeld en kreeg een psychose. Gevolg was maatschappelijke teloorgang en ernstige overlast in de
buurt, waarna hij uit zijn woning werd gezet en vervolgens enkele maanden werd opgenomen. Nadat hij was
gestabiliseerd kwam hij op de BW wonen, waar ik zijn persoonlijk begeleider werd. Na 2 jaar op de BW te
hebben gewoond, waarvan 1,5 jaar met een zorgmachtiging, woont hij sinds kort weer zelfstandig.
De client heeft naast het contact met vader en stiefmoeder, geen sociaal netwerk en hier ook geen behoefte
1
, aan. Hij heeft geen opleiding gevolgd en geen werkervaring. Hobby’s vinden binnenshuis plaats. Hij heeft altijd
een teruggetrokken bestaan geleefd.
Alle casuïstiek in dit verslag gaan over deze client.
2. Zorgmijder
Toen ik op de BW kwam werken, woonde de client daar enkele weken. Hij was in het kader van een
zorgmachtiging op de BW geplaatst. De woonbegeleiders omschreven de client als een teruggetrokken en
norse man die niet open stond voor begeleiding, hetgeen voor mij een motivatie was om deze man te leren
kennen.
Het eerste kennismakingsgesprek vond plaats bij de voordeur van de client, waar een onverzorgde man met
ernstig overgewicht werd aangetroffen die duidelijk niet op mijn komst zat te wachten. Na een aantal
oppervlakkige voordeurgesprekken zag ik in zijn hal de bijbel liggen, welke ik aangreep om in gesprek te gaan
over het geloof. Dit bleek te sleutel voor vertrouwen te zijn: ik mocht voor het eerst zijn kamer betreden.
Eenmaal binnen begonnen mijn handen te jeuken, de client bleek op vrijwel alle levensgebieden ondersteuning
te behoeven; de woning was vervuild, post ongeopend, zichtbaar een ongezond eetpatroon en geen goed dag
en nachtritme. Ik koos er bewust voor om mijn bevindingen achterwege de laten en eerst d.m.v.
contactopbouw, een goede vertrouwensband te creëren. In de les van (naam docent) werd benoemd dat een
gesprek met een client over ‘de ideale begeleider’, helpend kon zijn om verwachtingen over en weer uit te
spreken. Dit bleek in de opbouw van de vertrouwensband effectief te werken: er werden o.a. afspraken
gemaakt over de frequentie van mijn bezoeken en bereikbaarheid, daarbij maakte hij duidelijk kenbaar dat hij
alleen open stond voor een praatje en niet voor ondersteuning op andere gebieden. Door dit te respecteren
ontstond er langzaamaan een vertrouwensband.
Uiteindelijk werd de client meer open over zijn geschiedenis en werd mij ook duidelijk dat hij geen ziekte
inzicht had. Dit resulteerde erin dat ik begreep waarom hij zorgmijdend was: hij ervoer dat ‘buitenstaanders’ de
duivel met zich meebrachten, wat maakte dat hij zich angstig en ziek voelde. Door interesse te tonen in hoe de
client e.e.a. ervoer, leek hij zich meer begrepen te voelen. De methode ‘Krachtwerk’ van J. Wolf bevestigt dat
het zoeken naar aansluiting en verbinding, de basis is voor het leggen van contact met een zorgmijder
(Zorgmijders, 2019).
2.1 Presentiebenadering
De presentiebenadering is een manier van werken die zich kenmerkt door er ‘voor iemand te zijn’. Er wordt
aangesloten bij de leefwereld van de client, er wordt een werkrelatie ontwikkeld door het opbouwen van een
vertrouwensband en vanuit daar kunnen uiteindelijk professionele handelingen worden uitgevoerd. De
presentietheorie is geen methode en kent geen ‘gebruiksaanwijzing’. Het is een manier van omgang waarin
respect en oprechte interesse de basis van het contact zijn. De hulpverlener laat de teugels enigszins los en
volgt de client, in plaats van andersom (Movisie, 2016).
De presentiebenadering kenmerkt zich in de praktijk als eerst over de basis van het contact wat met de client is
gelegd. Laagdrempelig, zonder druk en middels aansluiting bij zijn belevingswereld. Er is bewust gekozen om
tijd te nemen om te investeren in het contact en pas toen de vertrouwensrelatie stabiel leek, de focus
langzaam op doelen en toekomstperspectief te leggen. De presentiebenadering bleek daardoor een passende
werkwijze te zijn om uiteindelijk tot handelen te kunnen komen.
De presentiebenadering kent 5 kenmerken, 1: beweging, plaats en tijd, 2: ruimte en begrenzing, 3: aansluiting,
4: afstemming, 5: betekenis (Baart AJ, 2011). Alle kenmerken hebben betrekking op de attitude van de
begeleider. Punt 3, ‘aansluiting’, bleek van essentieel belang te zijn in de casus. Door geen oordeel te vellen
over de psychotische belevingen, maar interesse te tonen in hoe de belevingen zich uitten en welke invloed dit
op de client had, voelde hij zich begrepen. Dit resulteerde er tevens in dat ik als hulpverlener leerde begrijpen
waarom hij zorgmijdend gedrag vertoonde (angst).
De gedragskenmerken van de presentiebenadering die ik bij mijzelf herken zijn geduld hebben, oprechte
interesse tonen, het kunnen aansluiten bij de belevingswereld en bovenal present zijn.
2.2 Outreachend werken
De theorie van outreachend werken sluit naadloos aan bij de presentietheorie. Het outreachend werken
2
Reflectieverslag outreachend werken,
rehabilitatie en herstel
Inhoudsopgave
...................................................................................................................................................................................1
,1. Casus......................................................................................................................................................................1
2.1 Presentiebenadering.......................................................................................................................................2
5.2 Visie en missie.................................................................................................................................................5
6. Evaluatie aan de hand van de fasen van Korthagen.............................................................................................6
1. Casus
Mijn client is een 55 jarige man waarbij in 1996 voor het eerst Schizofrenie is gediagnosticeerd. Dit uit zich in
psychotische kenmerken waarbij hij God en de duivel ziet en hoort. Hij is veelal angstig door de duivelse
belevingen die hij waarneemt. Ten tijde van een toenemend psychotisch beeld, veroorzaakt hij
maatschappelijke overlast en is er sprake van persoonlijke verwaarlozing.
De client is opgegroeid in een Christelijk gezin met vader, moeder en zus. Moeder pleegde suïcide toen hij 22
jaar was. Vader kreeg al snel een nieuwe relatie, wat hij niet kon accepteren en daarom uit huis ging. Ook zus
bleek op latere leeftijd gediagnosticeerd te zijn met Schizofrenie.
De client heeft tot 2017 altijd zelfstandig gewoond. Dit ging goed totdat hij zijn medicatie ging weigeren, hij
raakte ontregeld en kreeg een psychose. Gevolg was maatschappelijke teloorgang en ernstige overlast in de
buurt, waarna hij uit zijn woning werd gezet en vervolgens enkele maanden werd opgenomen. Nadat hij was
gestabiliseerd kwam hij op de BW wonen, waar ik zijn persoonlijk begeleider werd. Na 2 jaar op de BW te
hebben gewoond, waarvan 1,5 jaar met een zorgmachtiging, woont hij sinds kort weer zelfstandig.
De client heeft naast het contact met vader en stiefmoeder, geen sociaal netwerk en hier ook geen behoefte
1
, aan. Hij heeft geen opleiding gevolgd en geen werkervaring. Hobby’s vinden binnenshuis plaats. Hij heeft altijd
een teruggetrokken bestaan geleefd.
Alle casuïstiek in dit verslag gaan over deze client.
2. Zorgmijder
Toen ik op de BW kwam werken, woonde de client daar enkele weken. Hij was in het kader van een
zorgmachtiging op de BW geplaatst. De woonbegeleiders omschreven de client als een teruggetrokken en
norse man die niet open stond voor begeleiding, hetgeen voor mij een motivatie was om deze man te leren
kennen.
Het eerste kennismakingsgesprek vond plaats bij de voordeur van de client, waar een onverzorgde man met
ernstig overgewicht werd aangetroffen die duidelijk niet op mijn komst zat te wachten. Na een aantal
oppervlakkige voordeurgesprekken zag ik in zijn hal de bijbel liggen, welke ik aangreep om in gesprek te gaan
over het geloof. Dit bleek te sleutel voor vertrouwen te zijn: ik mocht voor het eerst zijn kamer betreden.
Eenmaal binnen begonnen mijn handen te jeuken, de client bleek op vrijwel alle levensgebieden ondersteuning
te behoeven; de woning was vervuild, post ongeopend, zichtbaar een ongezond eetpatroon en geen goed dag
en nachtritme. Ik koos er bewust voor om mijn bevindingen achterwege de laten en eerst d.m.v.
contactopbouw, een goede vertrouwensband te creëren. In de les van (naam docent) werd benoemd dat een
gesprek met een client over ‘de ideale begeleider’, helpend kon zijn om verwachtingen over en weer uit te
spreken. Dit bleek in de opbouw van de vertrouwensband effectief te werken: er werden o.a. afspraken
gemaakt over de frequentie van mijn bezoeken en bereikbaarheid, daarbij maakte hij duidelijk kenbaar dat hij
alleen open stond voor een praatje en niet voor ondersteuning op andere gebieden. Door dit te respecteren
ontstond er langzaamaan een vertrouwensband.
Uiteindelijk werd de client meer open over zijn geschiedenis en werd mij ook duidelijk dat hij geen ziekte
inzicht had. Dit resulteerde erin dat ik begreep waarom hij zorgmijdend was: hij ervoer dat ‘buitenstaanders’ de
duivel met zich meebrachten, wat maakte dat hij zich angstig en ziek voelde. Door interesse te tonen in hoe de
client e.e.a. ervoer, leek hij zich meer begrepen te voelen. De methode ‘Krachtwerk’ van J. Wolf bevestigt dat
het zoeken naar aansluiting en verbinding, de basis is voor het leggen van contact met een zorgmijder
(Zorgmijders, 2019).
2.1 Presentiebenadering
De presentiebenadering is een manier van werken die zich kenmerkt door er ‘voor iemand te zijn’. Er wordt
aangesloten bij de leefwereld van de client, er wordt een werkrelatie ontwikkeld door het opbouwen van een
vertrouwensband en vanuit daar kunnen uiteindelijk professionele handelingen worden uitgevoerd. De
presentietheorie is geen methode en kent geen ‘gebruiksaanwijzing’. Het is een manier van omgang waarin
respect en oprechte interesse de basis van het contact zijn. De hulpverlener laat de teugels enigszins los en
volgt de client, in plaats van andersom (Movisie, 2016).
De presentiebenadering kenmerkt zich in de praktijk als eerst over de basis van het contact wat met de client is
gelegd. Laagdrempelig, zonder druk en middels aansluiting bij zijn belevingswereld. Er is bewust gekozen om
tijd te nemen om te investeren in het contact en pas toen de vertrouwensrelatie stabiel leek, de focus
langzaam op doelen en toekomstperspectief te leggen. De presentiebenadering bleek daardoor een passende
werkwijze te zijn om uiteindelijk tot handelen te kunnen komen.
De presentiebenadering kent 5 kenmerken, 1: beweging, plaats en tijd, 2: ruimte en begrenzing, 3: aansluiting,
4: afstemming, 5: betekenis (Baart AJ, 2011). Alle kenmerken hebben betrekking op de attitude van de
begeleider. Punt 3, ‘aansluiting’, bleek van essentieel belang te zijn in de casus. Door geen oordeel te vellen
over de psychotische belevingen, maar interesse te tonen in hoe de belevingen zich uitten en welke invloed dit
op de client had, voelde hij zich begrepen. Dit resulteerde er tevens in dat ik als hulpverlener leerde begrijpen
waarom hij zorgmijdend gedrag vertoonde (angst).
De gedragskenmerken van de presentiebenadering die ik bij mijzelf herken zijn geduld hebben, oprechte
interesse tonen, het kunnen aansluiten bij de belevingswereld en bovenal present zijn.
2.2 Outreachend werken
De theorie van outreachend werken sluit naadloos aan bij de presentietheorie. Het outreachend werken
2
