Deelopdracht 4
Leerrapportage sociotherapie
,Inhoudsopgave
Analyseren en terugblikken: theorie......................................................................................................3
Analyseren en terugblikken: artikelen & leervragen..............................................................................4
Analyseren & formuleren alternatieven.................................................................................................6
Kiezen.....................................................................................................................................................6
Bijlagen...................................................................................................................................................8
Bijlage 1: kwaliteitencirkel......................................................................................................................8
2
, Sociotherapie. Een bekende term, met voor mij een onbekende inhoud. In de lessen sociotherapie van docent
(anoniem) werd mij al snel duidelijk dat sociotherapie ontzettend breed is. Het bevat talloze theorieën en het
is voor mij vooral zoeken naar wie ik ben als sociotherapeut en hoe ik dit instrument kan vertalen naar mijn
werk op de beschermde woonvorm.
Analyseren en terugblikken: theorie
Als (toekomstig) sociotherapeut is kennisgenomen van enkele voor mij belangrijke theorieën en daarmee is een
koppeling gemaakt naar de praktijk. De basis van de praktijk gaat over het creëren van therapeutisch klimaat
waarin de cliënt zich veilig voelt. Vanuit een gevoel van veiligheid en vertrouwen i.c.m. met een duidelijk
structuurniveau, wordt er aan individuele doelen gewerkt.
Wat vrijwel dagelijks wordt toegepast is de systeemtheorie. Systeemtheorie gaat over de verschillende
systemen waarin mensen leven (bijv. het gezin, sportclub, school) en de invloed daarvan op het welzijn. Elk
systeem en omgeving zorgt voor ander gedrag. Eventuele problemen kunnen in de systeemtheorie worden
losgekoppeld van het individu (de Graaf, 2005).
Een praktijkvoorbeeld: cliënt van 55 jaar met ASS problematiek heeft conflicten met zus. Zus is ervan overtuigt
dat de conflicten voortkomen uit het ASS. Er heeft een gesprek plaatsgevonden met cliënt, zus, behandelaar en
ik, waarbij we uiteindelijk tot de conclusie kwamen dat de ASS problematiek een rol speelde, maar dit niet de
oorzaak was van de conflicten. Het gedrag van moeder bleek de grootste rol te spelen, wat maakte dat de
verbinding tussen de zussen steeds minder werd. Er volgde een gesprek met moeder, die zich niet bewust bleek
te zijn van haar patronen en welke invloed dit op de zussen had. Moeder leerde haar patronen aan te passen
waardoor de band tussen de zussen begon te herstellen.
In deze situatie zijn de conflicten kritisch onder de loep genomen. Er werd geconcludeerd dat de gedragingen
die de conflicten veroorzaakten, voortkwamen vanuit patronen uit een vroeger systeem (het gezin). Door dit
met elkaar te evalueren vond bewustwording plaats en konden patronen worden aangepast.
Wanneer het gaat over therapeutische milieus en zijn modellen (supportief-, reconstructief- en sociaal
therapeutisch model), is bovenstaande casus, het sociaal therapeutisch model het meest passend. Bij dit model
wordt van de sociotherapeut verwacht dat hij een stap terug neemt en zich focust op wat er zich tussen de
mensen afspeelt (van Hout, z.d.). Door vooral te coachen in dat de zussen elkaar uit lieten praten en te
parafraseren, kwamen zij uiteindelijk zelf tot de juiste conclusies. Wanneer het gaat over de 3 ego systemen
(defensief, adaptief en executief), is bovenstaande casus gericht op het adaptieve systeem. Vooral in de
vervolgbehandeling is er aandacht besteedt aan de sociale adaptie zodat de cliënt haar eigen sociale identiteit
leerde kennen en haar ASS problematiek los leerde zien van haar persoonlijkheid (Janzing & Kerstens, 2012).
Het verandermodel van Prochaska en Diclemente is een model wat ik onbewust, veel toe pas in de praktijk. Het
model bevat 5 stadia van gedragsverandering. Het is van belang dat je je ervan bewust bent in welke fase van
gedragsverandering de cliënt zich bevindt, zodat de coaching hierop kan worden aangepast.
De 5 stadia van gedragsveranderingen zoals Prochaska en Diclemente deze beschrijven zijn: voorbeschouwing,
overpeinzing, voorbereiding, actieve verandering en stabilisatie (Tartuffel, 2009).
Als volgt wordt een praktijkvoorbeeld geëvalueerd aan de hand van het verandermodel, waar door aan te
sluiten bij de fase waarin de cliënt zich bevind, uiteindelijk gedragsverandering plaats kon vinden.
Cliënt is 47 jaar, gediagnosticeerd met Schizofrenie, 13 jaar woonachtig op de BW, functioneert hier al enkele
jaren stabiel. Cliënt is in mijn ogen klaar voor een vervolgstap: terug naar zelfstandig wonen. Cliënt zegt bang
te zijn voor een terugval in een psychose en zou daarom de stap niet durven nemen.
De volgende stadia waren in deze situatie het meest van belang om gedragsverandering teweeg te kunnen
brengen:
Overpeinzing: door gesprekken met de cliënt te voeren over wat er op praktisch gebied nodig is om zelfstandig
te kunnen wonen, kwam hij tot de conclusie dat hij alle vaardigheden bezit. We kwamen er achter dat de angst
voor de terugval in een psychose uiteindelijk niet het probleem bleek te zijn, maar zelfstigma: wat zou de buurt
ervan vinden dat iemand met een psychiatrische achtergrond in de wijk komt wonen? Deze gedachtes maakten
de cliënt extreem onzeker. Daarnaast was cliënt gehospitaliseerd.
Voorbereiding: toen duidelijk was dat voornamelijk zelfstigma het probleem was, wilde de cliënt leren hoe hij
3
Leerrapportage sociotherapie
,Inhoudsopgave
Analyseren en terugblikken: theorie......................................................................................................3
Analyseren en terugblikken: artikelen & leervragen..............................................................................4
Analyseren & formuleren alternatieven.................................................................................................6
Kiezen.....................................................................................................................................................6
Bijlagen...................................................................................................................................................8
Bijlage 1: kwaliteitencirkel......................................................................................................................8
2
, Sociotherapie. Een bekende term, met voor mij een onbekende inhoud. In de lessen sociotherapie van docent
(anoniem) werd mij al snel duidelijk dat sociotherapie ontzettend breed is. Het bevat talloze theorieën en het
is voor mij vooral zoeken naar wie ik ben als sociotherapeut en hoe ik dit instrument kan vertalen naar mijn
werk op de beschermde woonvorm.
Analyseren en terugblikken: theorie
Als (toekomstig) sociotherapeut is kennisgenomen van enkele voor mij belangrijke theorieën en daarmee is een
koppeling gemaakt naar de praktijk. De basis van de praktijk gaat over het creëren van therapeutisch klimaat
waarin de cliënt zich veilig voelt. Vanuit een gevoel van veiligheid en vertrouwen i.c.m. met een duidelijk
structuurniveau, wordt er aan individuele doelen gewerkt.
Wat vrijwel dagelijks wordt toegepast is de systeemtheorie. Systeemtheorie gaat over de verschillende
systemen waarin mensen leven (bijv. het gezin, sportclub, school) en de invloed daarvan op het welzijn. Elk
systeem en omgeving zorgt voor ander gedrag. Eventuele problemen kunnen in de systeemtheorie worden
losgekoppeld van het individu (de Graaf, 2005).
Een praktijkvoorbeeld: cliënt van 55 jaar met ASS problematiek heeft conflicten met zus. Zus is ervan overtuigt
dat de conflicten voortkomen uit het ASS. Er heeft een gesprek plaatsgevonden met cliënt, zus, behandelaar en
ik, waarbij we uiteindelijk tot de conclusie kwamen dat de ASS problematiek een rol speelde, maar dit niet de
oorzaak was van de conflicten. Het gedrag van moeder bleek de grootste rol te spelen, wat maakte dat de
verbinding tussen de zussen steeds minder werd. Er volgde een gesprek met moeder, die zich niet bewust bleek
te zijn van haar patronen en welke invloed dit op de zussen had. Moeder leerde haar patronen aan te passen
waardoor de band tussen de zussen begon te herstellen.
In deze situatie zijn de conflicten kritisch onder de loep genomen. Er werd geconcludeerd dat de gedragingen
die de conflicten veroorzaakten, voortkwamen vanuit patronen uit een vroeger systeem (het gezin). Door dit
met elkaar te evalueren vond bewustwording plaats en konden patronen worden aangepast.
Wanneer het gaat over therapeutische milieus en zijn modellen (supportief-, reconstructief- en sociaal
therapeutisch model), is bovenstaande casus, het sociaal therapeutisch model het meest passend. Bij dit model
wordt van de sociotherapeut verwacht dat hij een stap terug neemt en zich focust op wat er zich tussen de
mensen afspeelt (van Hout, z.d.). Door vooral te coachen in dat de zussen elkaar uit lieten praten en te
parafraseren, kwamen zij uiteindelijk zelf tot de juiste conclusies. Wanneer het gaat over de 3 ego systemen
(defensief, adaptief en executief), is bovenstaande casus gericht op het adaptieve systeem. Vooral in de
vervolgbehandeling is er aandacht besteedt aan de sociale adaptie zodat de cliënt haar eigen sociale identiteit
leerde kennen en haar ASS problematiek los leerde zien van haar persoonlijkheid (Janzing & Kerstens, 2012).
Het verandermodel van Prochaska en Diclemente is een model wat ik onbewust, veel toe pas in de praktijk. Het
model bevat 5 stadia van gedragsverandering. Het is van belang dat je je ervan bewust bent in welke fase van
gedragsverandering de cliënt zich bevindt, zodat de coaching hierop kan worden aangepast.
De 5 stadia van gedragsveranderingen zoals Prochaska en Diclemente deze beschrijven zijn: voorbeschouwing,
overpeinzing, voorbereiding, actieve verandering en stabilisatie (Tartuffel, 2009).
Als volgt wordt een praktijkvoorbeeld geëvalueerd aan de hand van het verandermodel, waar door aan te
sluiten bij de fase waarin de cliënt zich bevind, uiteindelijk gedragsverandering plaats kon vinden.
Cliënt is 47 jaar, gediagnosticeerd met Schizofrenie, 13 jaar woonachtig op de BW, functioneert hier al enkele
jaren stabiel. Cliënt is in mijn ogen klaar voor een vervolgstap: terug naar zelfstandig wonen. Cliënt zegt bang
te zijn voor een terugval in een psychose en zou daarom de stap niet durven nemen.
De volgende stadia waren in deze situatie het meest van belang om gedragsverandering teweeg te kunnen
brengen:
Overpeinzing: door gesprekken met de cliënt te voeren over wat er op praktisch gebied nodig is om zelfstandig
te kunnen wonen, kwam hij tot de conclusie dat hij alle vaardigheden bezit. We kwamen er achter dat de angst
voor de terugval in een psychose uiteindelijk niet het probleem bleek te zijn, maar zelfstigma: wat zou de buurt
ervan vinden dat iemand met een psychiatrische achtergrond in de wijk komt wonen? Deze gedachtes maakten
de cliënt extreem onzeker. Daarnaast was cliënt gehospitaliseerd.
Voorbereiding: toen duidelijk was dat voornamelijk zelfstigma het probleem was, wilde de cliënt leren hoe hij
3
