5.2
De verenigde staten na de eerste wereldoorlog
In de eerste wereldoorlog ging het Verenigd Koninkrijk in het buitenlandse
politiek uit van isolationisme (politiek waarbij een land zo afzijdig mogelijk wil
blijven van conflicten in het buitenland). Pas toen de Amerikaanse belangen in
gevaar kwamen gingen ze mee vechten. Na de overwinning op Duitsland waren
de Amerikaanse opeens “beschermer van de vrije wereld’’. Maar na de kritiek
van het congres op het verdrag van Versailles en de Volkenbond kwam het
isolationisme weer helemaal naar boven. De economie was lastig na de eerste
wereldoorlog. Er waren minder inkomstbronnen; het leveren van graan en
wapens nam af. Er was ook veel werkeloosheid in de jaren 1919-1921.
Duitsland, kort na de oorlog
Na de eerste wereldoorlog werd Duitsland een democratische republiek, de
keizer Wilhelm II werd afgezet en de Duitsers waren boos. Ze hadden
economische problemen en zware straffen. De regering van Duitsland was niet
krachtig genoeg om het te fixen. In 1922 werd duidelijk dat Duitsland de
volgende termijn niet kon betalen gingen de Fransen het Rijnland bezetten. Daar
waren veel staalfabrieken en steenkoolmijnen de Duitse regering riep de mensen
die daar werkte op om te staken. Door de arbeiders wel te kunnen betalen liet de
regering bankbiljetten bij maken. Zo daalde de waarde van geld heel snel
(hyperinflatie) de prijzen liepen ook snel op. De situatie werd alleen maar
slechter in Duitsland.
Het Dawesplan
Calvin Coolidge, die in 1923 president was, maakte zich zorgen om Duitsland.
Doordat zij hun straffen niet konden betalen, was het ook slecht voor de
Amerikaanse economie. Er werd daarom een nieuw herstelbetaling plan bedacht.
Duitsland moest hun verplichtingen aan Groot-Brittannië en Frankrijk kunnen
nakomen, dus geen onmogelijke eisen. En er moest geholpen bij de economische
opbouw van Duitsland. Dawes hielp de Duitsers met allemaal maatregelen en ze
hoefden minder snel de betalingen te betalen aan de Amerikanen. En
internationale banken gaven veel leningen en bedragen aan de Duitsers.
Hierdoor kregen Frankrijk en Groot-Brittannië weer geld, waarmee ze konden
investeren en oorlogsschulden terugbetalen aan de VS
Het Dawesplan maakte een einde aan de economische chaos in Duitsland.
De wereldhandel kwam weer volop in gang.
, 5.4
Zwarte donderdag op wall street
In 1929 merkte steeds meer mensen dat het slecht ging met de economie in de
VS. De aandelenkoers daalde heel erg doordat veel aandelen werden verkocht.
Op 1924 brak er paniek uit op Wall Street in New York op deze dag werden ruim
12 miljoen aandelen te koop gezet, daarom ‘’zwarte donderdag’’. De koers
daalde zo snel dat er sprake was van beurskrach (zeer snelle waardedaling van
aandelen). Veel Amerikanen die kregen daardoor veel schulden omdat ze hun
aandeel met geleend geld hadden betaald en daardoor kwamen banken ook in
problemen. Bedrijven ontsloegen personeel en zo raakten er veel werklozen.
Hoover krijgt crisis niet onder controle
De president verkiezingen waren gewonnen door Herbert Hoover in 1928. Om de
problemen in de landbouw op te lossen werd Federal Farm Board opgericht. Deze
organisatie moest er zorgen dat de landbouwproducten prijs stabiel was. Hij wilde
ook grote verschillen tussen arm en rijk aanpakken. Volgens hem zou de
economie van zelf herstellen na de zwarte donderdag. Hij stimuleerde
bedrijven/banken weinig mensen te ontslaan en veel geld te investeren in de
economie. Ook de overheid deed dat met enorme werkgelegenheidsprojecten
(project dat door de overheid word georganiseerd en dat het aan werk helpen
van werkelozen als doel heeft). Maar toen het erger werd werkten zowel banken
als Hoover steeds meer tegen. Hij was niet overtuigend genoeg.
De new deal van Roosevelt
In 1932 waren er nieuwe verkiezingen het was al duidelijk dat Hoover zou
verliezen. De bevolking hoopte dat Franklin Roosevelt zou winnen. Hij vergleek
de economie met een kaartspel en dat ze opnieuw moesten geschud worden
(new deal). Na de verkiezing keek hij vooral naar grote bedrijven en banken. Zijn
eerste maatregel was om de banken voor een week te sluiten. De banken die niet
bijna failliet gingen mochten weer open onder toezicht van de overheid. Ook liet
hij miljarden overheidsdollars aan armoedebestrijding. Wie arm is koopt weinig
en draagt dus weinig bij aan de economie; daarom was het ook een economisch
plan. Ook de boeren werden geholpen de overheid hielp met schulden
Werkgelegenheid en sociale premies
Een belangrijk deel van de new deal waren de werkgelegenheidsprojecten van de
Works Progress Administration (WPA). Er kwam steeds meer werk. Roosevelt
verbeterde ook de sociale zekerheid van arbeiders. Voor het eerst moesten
werknemers en werkgevers sociale premies betalen, zodat mensen een pensioen
hadden, ziektekosten en tegen de werkeloosheid. Roosevelt verhoogde ook de
belasting voor de enorme kosten van de WPA. Waar de rijke bang voor waren
gebeurde ook: uiteindelijk betaalde zij de new deal van Roosevelt
De verenigde staten na de eerste wereldoorlog
In de eerste wereldoorlog ging het Verenigd Koninkrijk in het buitenlandse
politiek uit van isolationisme (politiek waarbij een land zo afzijdig mogelijk wil
blijven van conflicten in het buitenland). Pas toen de Amerikaanse belangen in
gevaar kwamen gingen ze mee vechten. Na de overwinning op Duitsland waren
de Amerikaanse opeens “beschermer van de vrije wereld’’. Maar na de kritiek
van het congres op het verdrag van Versailles en de Volkenbond kwam het
isolationisme weer helemaal naar boven. De economie was lastig na de eerste
wereldoorlog. Er waren minder inkomstbronnen; het leveren van graan en
wapens nam af. Er was ook veel werkeloosheid in de jaren 1919-1921.
Duitsland, kort na de oorlog
Na de eerste wereldoorlog werd Duitsland een democratische republiek, de
keizer Wilhelm II werd afgezet en de Duitsers waren boos. Ze hadden
economische problemen en zware straffen. De regering van Duitsland was niet
krachtig genoeg om het te fixen. In 1922 werd duidelijk dat Duitsland de
volgende termijn niet kon betalen gingen de Fransen het Rijnland bezetten. Daar
waren veel staalfabrieken en steenkoolmijnen de Duitse regering riep de mensen
die daar werkte op om te staken. Door de arbeiders wel te kunnen betalen liet de
regering bankbiljetten bij maken. Zo daalde de waarde van geld heel snel
(hyperinflatie) de prijzen liepen ook snel op. De situatie werd alleen maar
slechter in Duitsland.
Het Dawesplan
Calvin Coolidge, die in 1923 president was, maakte zich zorgen om Duitsland.
Doordat zij hun straffen niet konden betalen, was het ook slecht voor de
Amerikaanse economie. Er werd daarom een nieuw herstelbetaling plan bedacht.
Duitsland moest hun verplichtingen aan Groot-Brittannië en Frankrijk kunnen
nakomen, dus geen onmogelijke eisen. En er moest geholpen bij de economische
opbouw van Duitsland. Dawes hielp de Duitsers met allemaal maatregelen en ze
hoefden minder snel de betalingen te betalen aan de Amerikanen. En
internationale banken gaven veel leningen en bedragen aan de Duitsers.
Hierdoor kregen Frankrijk en Groot-Brittannië weer geld, waarmee ze konden
investeren en oorlogsschulden terugbetalen aan de VS
Het Dawesplan maakte een einde aan de economische chaos in Duitsland.
De wereldhandel kwam weer volop in gang.
, 5.4
Zwarte donderdag op wall street
In 1929 merkte steeds meer mensen dat het slecht ging met de economie in de
VS. De aandelenkoers daalde heel erg doordat veel aandelen werden verkocht.
Op 1924 brak er paniek uit op Wall Street in New York op deze dag werden ruim
12 miljoen aandelen te koop gezet, daarom ‘’zwarte donderdag’’. De koers
daalde zo snel dat er sprake was van beurskrach (zeer snelle waardedaling van
aandelen). Veel Amerikanen die kregen daardoor veel schulden omdat ze hun
aandeel met geleend geld hadden betaald en daardoor kwamen banken ook in
problemen. Bedrijven ontsloegen personeel en zo raakten er veel werklozen.
Hoover krijgt crisis niet onder controle
De president verkiezingen waren gewonnen door Herbert Hoover in 1928. Om de
problemen in de landbouw op te lossen werd Federal Farm Board opgericht. Deze
organisatie moest er zorgen dat de landbouwproducten prijs stabiel was. Hij wilde
ook grote verschillen tussen arm en rijk aanpakken. Volgens hem zou de
economie van zelf herstellen na de zwarte donderdag. Hij stimuleerde
bedrijven/banken weinig mensen te ontslaan en veel geld te investeren in de
economie. Ook de overheid deed dat met enorme werkgelegenheidsprojecten
(project dat door de overheid word georganiseerd en dat het aan werk helpen
van werkelozen als doel heeft). Maar toen het erger werd werkten zowel banken
als Hoover steeds meer tegen. Hij was niet overtuigend genoeg.
De new deal van Roosevelt
In 1932 waren er nieuwe verkiezingen het was al duidelijk dat Hoover zou
verliezen. De bevolking hoopte dat Franklin Roosevelt zou winnen. Hij vergleek
de economie met een kaartspel en dat ze opnieuw moesten geschud worden
(new deal). Na de verkiezing keek hij vooral naar grote bedrijven en banken. Zijn
eerste maatregel was om de banken voor een week te sluiten. De banken die niet
bijna failliet gingen mochten weer open onder toezicht van de overheid. Ook liet
hij miljarden overheidsdollars aan armoedebestrijding. Wie arm is koopt weinig
en draagt dus weinig bij aan de economie; daarom was het ook een economisch
plan. Ook de boeren werden geholpen de overheid hielp met schulden
Werkgelegenheid en sociale premies
Een belangrijk deel van de new deal waren de werkgelegenheidsprojecten van de
Works Progress Administration (WPA). Er kwam steeds meer werk. Roosevelt
verbeterde ook de sociale zekerheid van arbeiders. Voor het eerst moesten
werknemers en werkgevers sociale premies betalen, zodat mensen een pensioen
hadden, ziektekosten en tegen de werkeloosheid. Roosevelt verhoogde ook de
belasting voor de enorme kosten van de WPA. Waar de rijke bang voor waren
gebeurde ook: uiteindelijk betaalde zij de new deal van Roosevelt
