Psychiatrie een inleiding
H2: Visies op afwijkend gedrag en behandelmethoden
2.1 Inleiding
Psychische stoornissen hebben verschillende oorzaken; o.a. genetisch of door een gebeurtenis.
Bij elke patiënt is het van belang goed aandacht te besteden aan hoe hij/zij met een ziekte omgaan,
wat de directe oorzaken en de gevolgen van de ziekte zijn voor die persoon en zijn omgeving.
De oorzaken en gevolgen van de stoornis die de cliënt ervaart zijn de resultanten van:
- Het levensverhaal: een mens met al zijn eigenaardigheden, zijn eigen verleden en heden
- De karakteristieken van de stoornis: Een ziekte met meer of minder goed herkenbare specifieke
verschijnselen
- Waar de ziekte zich heeft ontwikkeld en afspeelt: de sociaalrelationele omgeving (leef-, woon-,
werk-) en fysieke omgeving (de context)
- De houding, visie, kennis en vaardigheden van de behandelaar tegenover de patiënt + de
culturele context waarin zij zich bevinden
Geen enkel perspectief kan op zichzelf een totale verklaring geven voor het ontstaan van psychische
stoornissen, het zijn altijd benaderingen
2.2 Het biologisch perspectief
Adequate lichamelijke en hersenprocessen zijn een voorwaarde voor ons functioneren. Hierbij is
altijd sprake van een compliceerde interactie: biologische processen worden beïnvloed door
psychologische en sociale processen en omgekeerd.
Sinds de jaren 80 is de invloed van het biologische perspectief enorm gegroeid, verschillende
oorzaken hiervoor zijn:
1. De tijdsgeest is veranderd; we geloven weer meer in de biologie door ontdekkingen van
succesvolle medicijnen en stoornissen, DSM en opkomst van hersenonderzoek
2. Sterk verbeterde technieken om hersenfuncties en lichamelijke processen te meten
waardoor onze kennis over de biologische fundamenten in afwijkend gedrag is gegroeid
- Endocriene systeem speelt een belangrijke rol in hoe het lichaam op stress reageert
- De interactie met de omgeving is van invloed op het verloop van de ziekte – de een denkt oh ik
ga je verwennen de ander zegt stel je niet aan
Naast genetica(erfelijkheid) heeft het functioneren van het zenuwstelsel ook een grote invloed op de
ontwikkeling van afwijkend gedrag. Genen reguleren de ontwikkeling van onze trekken.
Chromosomen bevinden zich in de kern van onze lichaamscellen (46 in paren van 23). Ze bestaan uit
grote, complexe moleculen desoxyribonucleïnezuur (DNA). met onze ouders en broers en zussen
delen we 50% van onze genen, met ooms en tantes 25% en neefjes en nichtjes 12,5%. We zijn echter
niet geheel afhankelijk van onze genen: genexpressie = een gen komt wel of niet tot uiting door de
eiwitten die eromheen liggen en de invloed vanuit de omgeving. Familieonderzoek is daarom niet
geheel betrouwbaar omdat zij vaak ook in eenzelfde omgeving opgroeien.
, o Genotype = de verzameling trekken die is vastgesteld in onze genetische code
o Fenotype = werkelijke of waarneembare trekken van een persoon. Ons uiterlijk en gedrag
worden beïnvloed de interactie tussen genetische factoren en omgevingsinvloeden als
voeding, onderwijs, lichaamsbeweging, ongelukken, ziekten en cultuur
o De eerste persoon bij wie de stoornis wordt vastgesteld wordt de proband genoemd.
Het menselijk zenuwstelsel is opgebouwd uit neuronen (zenuwcellen) die door het hele lichaam
signalen doorgeven. Ze vertellen dat we jeuk hebben, zorgen dat ons gezichtsvermogen en onze
spieren zo op elkaar afgestemd zijn dat we kunnen schaatsen, schrijven of kunnen rekenen en als we
hallucineren laten ze ons dingen zien of horen die er niet zijn.
Elk neuron heeft een cellichaam (soma). Daarin bevindt zich de celkern waarin zuurstof wordt
omgezet zodat de cel zijn werk kan doen. Uit het cellichaam steken korte vezels naar buiten, de
dendrieten: zij ontvangen de zenuwimpulsen van naburige neuronen. Elke neuron heeft 1 axon die
als een soort slurf uit het cellichaam steekt, dit is het lange dunne gedeelte waarlangs
zenuwimpulsen zich voortplanten. Axonen kunnen zich in verschillende richtingen vertakken en
kunnen meer dan een meter lang worden. Dat geldt bijvoorbeeld voor de axonen van neuronen die
verantwoordelijk zijn voor het transport van boodschappen tussen de tenen en het ruggenmerg.
Elke axon eindigt in een aantal kleine, vertakte verdikkingen: de eindknopjes. De axon is omhuld met
een myelineschede, een isolerende laag die de overdracht van neurale impulsen vergemakkelijkt
doordat het isolatie biedt tussen de axon en andere lichaamsvloeistoffen.
Alle boodschappen verplaatsen zich in de vorm van elektrische impulsen welke altijd in 1 richting
over het neuron bewegen: dendriet-cellichaam-axon-eindknopjes en zo verder naar andere
neuronen, spieren of klieren verstuurd.
Om een boodschap naar andere neuronen te versturen maakt het neuron gebruik van chemische
substanties die neurotransmitters heten. Die veroorzaken een chemische verandering in de
ontvangende neuronen, waardoor de dendriet en vervolgens het axon worden geprikkeld om de
boodschap verder te versturen.
Synaps/synaptische spleet = spleetje tussen een eindknopje van het ene neuron en de dendriet van
een andere neuron waarlangs de neurale impulsen worden doorgegeven. Het vormt dus de
verbinding tussen 2 neuronen; het verzendend en het ontvangend neuron. Vanuit de eindknopjes
van het axon worden neurotransmitters in de spleet vrijgelaten.
Receptorplaats is een deel van een dendriet van de ontvangende neuron dat gevoelig is voor 1
bepaalde neurotransmitter – net als een sleutel die maar op 1 slot past. Alleen de juiste
neurotransmitter kan het slot openen, waarna het postsynaptische neuron (ontvangende neuron) de
boodschap verder verstuurd.
Soms zijn er neuronen die verdwalen en dus niet de receptorplaats bereiken. Deze worden door
enzymen in de synaptische spleet afgebroken en weer in het neuron opgenomen door de
eindknopjes in het axon dit wordt heropname genoemd. Zou dit niet gebeuren zou het
ontvangen neuron eindeloos doorgaan met het versturen van de boodschap.
Het hele zenuwstelsel is opgebouwd uit neuronen, die met elkaar communiceren door middel van
chemische boodschappers; neurotransmitters. Neurotransmitters transporteren de zenuwimpuls
van het ene naar het andere neuron door de synaps, de smalle spleet tussen de neuronen.
Onregelmatigheden in de werking van de neurotransmitters in de hersenen vormen een belangrijk
factor in het ontstaan van abnormaal gedrag. Zo is er een verband tussen depressie en een
, verstoring van het chemische evenwicht in de hersenen. Verschillende neurotransmitters, met name
serotonine, lijken bij mensen met depressieve-stemmingsstoornissen niet naar behoren te
functioneren. Ook is er een verband tussen het serotoninegehalte in de hersenen en angst-, slaap-
en eetstoornissen. Daarom werkt medicatie met daarin meer neurotransmitters.
- Serotonine reguleert de stemming, antidepressiva zoals Prozac verhogen de hoeveelheid
serotonine in de hersenen
Onbalans in de aanwezigheid van de neurotransmitter dopamine lijkt samen te hangen met het
ontstaan van schizofrenie. De werking van antipsychotica medicijnen die bij de behandeling van
schizofrenie worden gebruikt, berust waarschijnlijk op het blokkeren van dopaminereceptoren in de
hersenen.
Neurotransmitter Functie Verband met afwijkend gedrag
Acetylcholine Controleert spiercontracties en Alzheimer lager
vorming van herinneringen acetylcholinegehalte
Dopamine Reguleert spiercontracties en Overvloed aan dopamine speelt
mentale processen rondom een rol bij het ontstaan van
leren, herinneren en emoties schizofrenie
Norepinefrine Reguleert mentale processen Verband tussen onbalans en
rondom leren en herinneren stemmingsstoornissen zoals
depressie
Serotonine Reguleert stemmingen, Depressie en eetstoornissen bij
verzadiging en slaap onregelmatigheden in het gehalte
, Het zenuwstelsel bestaat uit twee belangrijke onderdelen: centrale en perifere zenuwstelsel
- Centrale zenuwstelsel: wordt gevormd door de hersenen en het ruggenmerg.
- Achterhersenen:
o Medulla: gebied dat de hartslag en ademhaling en bloeddruk reguleert –
beïnvloedt ook slapen, niezen en hoesten
o Pons: speelt een rol bij de ademhaling, slaap en aandacht
o Cerebellum/kleine hersenen: heeft te maken met de coördinatie, balans,
motoriek en spierspanning
- Middenhersenen: hier lopen de zenuwbanen die de voorhersenen met de
achterhersenen verbindt. Het reticulaire activeringssysteem (RAS): heeft te maken met
aandacht, slaap en activering/arousal stimulering van RAS verhoogt de alertheid,
dempende middelen zoals alcohol verlagen het door onderdrukking centrale
zenuwstelsel
- Voorhersenen:
o Thalamus: geeft sensorisch informatie (zoals tast en zicht) door aan de cortex en
speelt een rol in processen rond slaap en aandacht samen met het RAS
o Hypothalamus: is betrokken bij het reguleren van lichaamstemperatuur, emoties
en motivatie – ook driften zoals honger, ouderlijk gedrag, seks, agressie etc.
o Limbische systeem: aantal delen van de voorhersenen zoals thalamus en
hypothalamus die gaan over leren, herinnering en regulatie van basale driften
o Basala ganglia: coördinatie van motorische processen
o Cerebrale cortex: bestaande uit de hersenschors en cerebrum: is
verantwoordelijk voor de verwerking van sensorische stimuli en de aansturing
van hogere mentale functies als denken en taalgebruik
de grote van deze delen onderscheiden ons van apen etc.
Cerebrum bestaat uit diverse kwabben met elk hun eigen functie, iedere
hersenhelft bestaat uit 4 kwabben
Occipitaal kwab: zien
Temporaal kwab: verwerking van geluid
Pariëtale kwab: verwerken van sensaties qua tast, temperatuur en pijn.
De sensorische cortex ontvangt huidsensoren van het hele lichaam
Frontaalkwab:
Prefrontale cortex: hogere mentale executieve functies als denken,
problemen oplossen, impulscontrole en taalgebruik
De motorische cortex: beheerst spierresponsen waardoor we onze
ledematen kunnen bewegen
Frontale hersengebieden het laatst ontwikkeld en kwetsbaar voor functieverlies - een afwijking in de
frontale hersenengebieden is te zien bij dementie, tumoren, overmatig alcohol gebruik etc. Dit kan
leiden tot verandering van karakter – dus andere dingen doen, niet te remmen, luistert niet naar
kritiek, verliest vermogen om te beslissen iets wel/niet te doen; kan leiden tot apathie of
oncontroleerbare activiteit
Er is dus verband tussen afwijkingen in specifieke hersengebieden en afwijkend gedrag;
Bij schizofrenie afwijking in de voorste hersenschors en het limbisch systeem
Afwijkingen in de hypothalamus hebben een verband met bepaalde slaapstoornissen
H2: Visies op afwijkend gedrag en behandelmethoden
2.1 Inleiding
Psychische stoornissen hebben verschillende oorzaken; o.a. genetisch of door een gebeurtenis.
Bij elke patiënt is het van belang goed aandacht te besteden aan hoe hij/zij met een ziekte omgaan,
wat de directe oorzaken en de gevolgen van de ziekte zijn voor die persoon en zijn omgeving.
De oorzaken en gevolgen van de stoornis die de cliënt ervaart zijn de resultanten van:
- Het levensverhaal: een mens met al zijn eigenaardigheden, zijn eigen verleden en heden
- De karakteristieken van de stoornis: Een ziekte met meer of minder goed herkenbare specifieke
verschijnselen
- Waar de ziekte zich heeft ontwikkeld en afspeelt: de sociaalrelationele omgeving (leef-, woon-,
werk-) en fysieke omgeving (de context)
- De houding, visie, kennis en vaardigheden van de behandelaar tegenover de patiënt + de
culturele context waarin zij zich bevinden
Geen enkel perspectief kan op zichzelf een totale verklaring geven voor het ontstaan van psychische
stoornissen, het zijn altijd benaderingen
2.2 Het biologisch perspectief
Adequate lichamelijke en hersenprocessen zijn een voorwaarde voor ons functioneren. Hierbij is
altijd sprake van een compliceerde interactie: biologische processen worden beïnvloed door
psychologische en sociale processen en omgekeerd.
Sinds de jaren 80 is de invloed van het biologische perspectief enorm gegroeid, verschillende
oorzaken hiervoor zijn:
1. De tijdsgeest is veranderd; we geloven weer meer in de biologie door ontdekkingen van
succesvolle medicijnen en stoornissen, DSM en opkomst van hersenonderzoek
2. Sterk verbeterde technieken om hersenfuncties en lichamelijke processen te meten
waardoor onze kennis over de biologische fundamenten in afwijkend gedrag is gegroeid
- Endocriene systeem speelt een belangrijke rol in hoe het lichaam op stress reageert
- De interactie met de omgeving is van invloed op het verloop van de ziekte – de een denkt oh ik
ga je verwennen de ander zegt stel je niet aan
Naast genetica(erfelijkheid) heeft het functioneren van het zenuwstelsel ook een grote invloed op de
ontwikkeling van afwijkend gedrag. Genen reguleren de ontwikkeling van onze trekken.
Chromosomen bevinden zich in de kern van onze lichaamscellen (46 in paren van 23). Ze bestaan uit
grote, complexe moleculen desoxyribonucleïnezuur (DNA). met onze ouders en broers en zussen
delen we 50% van onze genen, met ooms en tantes 25% en neefjes en nichtjes 12,5%. We zijn echter
niet geheel afhankelijk van onze genen: genexpressie = een gen komt wel of niet tot uiting door de
eiwitten die eromheen liggen en de invloed vanuit de omgeving. Familieonderzoek is daarom niet
geheel betrouwbaar omdat zij vaak ook in eenzelfde omgeving opgroeien.
, o Genotype = de verzameling trekken die is vastgesteld in onze genetische code
o Fenotype = werkelijke of waarneembare trekken van een persoon. Ons uiterlijk en gedrag
worden beïnvloed de interactie tussen genetische factoren en omgevingsinvloeden als
voeding, onderwijs, lichaamsbeweging, ongelukken, ziekten en cultuur
o De eerste persoon bij wie de stoornis wordt vastgesteld wordt de proband genoemd.
Het menselijk zenuwstelsel is opgebouwd uit neuronen (zenuwcellen) die door het hele lichaam
signalen doorgeven. Ze vertellen dat we jeuk hebben, zorgen dat ons gezichtsvermogen en onze
spieren zo op elkaar afgestemd zijn dat we kunnen schaatsen, schrijven of kunnen rekenen en als we
hallucineren laten ze ons dingen zien of horen die er niet zijn.
Elk neuron heeft een cellichaam (soma). Daarin bevindt zich de celkern waarin zuurstof wordt
omgezet zodat de cel zijn werk kan doen. Uit het cellichaam steken korte vezels naar buiten, de
dendrieten: zij ontvangen de zenuwimpulsen van naburige neuronen. Elke neuron heeft 1 axon die
als een soort slurf uit het cellichaam steekt, dit is het lange dunne gedeelte waarlangs
zenuwimpulsen zich voortplanten. Axonen kunnen zich in verschillende richtingen vertakken en
kunnen meer dan een meter lang worden. Dat geldt bijvoorbeeld voor de axonen van neuronen die
verantwoordelijk zijn voor het transport van boodschappen tussen de tenen en het ruggenmerg.
Elke axon eindigt in een aantal kleine, vertakte verdikkingen: de eindknopjes. De axon is omhuld met
een myelineschede, een isolerende laag die de overdracht van neurale impulsen vergemakkelijkt
doordat het isolatie biedt tussen de axon en andere lichaamsvloeistoffen.
Alle boodschappen verplaatsen zich in de vorm van elektrische impulsen welke altijd in 1 richting
over het neuron bewegen: dendriet-cellichaam-axon-eindknopjes en zo verder naar andere
neuronen, spieren of klieren verstuurd.
Om een boodschap naar andere neuronen te versturen maakt het neuron gebruik van chemische
substanties die neurotransmitters heten. Die veroorzaken een chemische verandering in de
ontvangende neuronen, waardoor de dendriet en vervolgens het axon worden geprikkeld om de
boodschap verder te versturen.
Synaps/synaptische spleet = spleetje tussen een eindknopje van het ene neuron en de dendriet van
een andere neuron waarlangs de neurale impulsen worden doorgegeven. Het vormt dus de
verbinding tussen 2 neuronen; het verzendend en het ontvangend neuron. Vanuit de eindknopjes
van het axon worden neurotransmitters in de spleet vrijgelaten.
Receptorplaats is een deel van een dendriet van de ontvangende neuron dat gevoelig is voor 1
bepaalde neurotransmitter – net als een sleutel die maar op 1 slot past. Alleen de juiste
neurotransmitter kan het slot openen, waarna het postsynaptische neuron (ontvangende neuron) de
boodschap verder verstuurd.
Soms zijn er neuronen die verdwalen en dus niet de receptorplaats bereiken. Deze worden door
enzymen in de synaptische spleet afgebroken en weer in het neuron opgenomen door de
eindknopjes in het axon dit wordt heropname genoemd. Zou dit niet gebeuren zou het
ontvangen neuron eindeloos doorgaan met het versturen van de boodschap.
Het hele zenuwstelsel is opgebouwd uit neuronen, die met elkaar communiceren door middel van
chemische boodschappers; neurotransmitters. Neurotransmitters transporteren de zenuwimpuls
van het ene naar het andere neuron door de synaps, de smalle spleet tussen de neuronen.
Onregelmatigheden in de werking van de neurotransmitters in de hersenen vormen een belangrijk
factor in het ontstaan van abnormaal gedrag. Zo is er een verband tussen depressie en een
, verstoring van het chemische evenwicht in de hersenen. Verschillende neurotransmitters, met name
serotonine, lijken bij mensen met depressieve-stemmingsstoornissen niet naar behoren te
functioneren. Ook is er een verband tussen het serotoninegehalte in de hersenen en angst-, slaap-
en eetstoornissen. Daarom werkt medicatie met daarin meer neurotransmitters.
- Serotonine reguleert de stemming, antidepressiva zoals Prozac verhogen de hoeveelheid
serotonine in de hersenen
Onbalans in de aanwezigheid van de neurotransmitter dopamine lijkt samen te hangen met het
ontstaan van schizofrenie. De werking van antipsychotica medicijnen die bij de behandeling van
schizofrenie worden gebruikt, berust waarschijnlijk op het blokkeren van dopaminereceptoren in de
hersenen.
Neurotransmitter Functie Verband met afwijkend gedrag
Acetylcholine Controleert spiercontracties en Alzheimer lager
vorming van herinneringen acetylcholinegehalte
Dopamine Reguleert spiercontracties en Overvloed aan dopamine speelt
mentale processen rondom een rol bij het ontstaan van
leren, herinneren en emoties schizofrenie
Norepinefrine Reguleert mentale processen Verband tussen onbalans en
rondom leren en herinneren stemmingsstoornissen zoals
depressie
Serotonine Reguleert stemmingen, Depressie en eetstoornissen bij
verzadiging en slaap onregelmatigheden in het gehalte
, Het zenuwstelsel bestaat uit twee belangrijke onderdelen: centrale en perifere zenuwstelsel
- Centrale zenuwstelsel: wordt gevormd door de hersenen en het ruggenmerg.
- Achterhersenen:
o Medulla: gebied dat de hartslag en ademhaling en bloeddruk reguleert –
beïnvloedt ook slapen, niezen en hoesten
o Pons: speelt een rol bij de ademhaling, slaap en aandacht
o Cerebellum/kleine hersenen: heeft te maken met de coördinatie, balans,
motoriek en spierspanning
- Middenhersenen: hier lopen de zenuwbanen die de voorhersenen met de
achterhersenen verbindt. Het reticulaire activeringssysteem (RAS): heeft te maken met
aandacht, slaap en activering/arousal stimulering van RAS verhoogt de alertheid,
dempende middelen zoals alcohol verlagen het door onderdrukking centrale
zenuwstelsel
- Voorhersenen:
o Thalamus: geeft sensorisch informatie (zoals tast en zicht) door aan de cortex en
speelt een rol in processen rond slaap en aandacht samen met het RAS
o Hypothalamus: is betrokken bij het reguleren van lichaamstemperatuur, emoties
en motivatie – ook driften zoals honger, ouderlijk gedrag, seks, agressie etc.
o Limbische systeem: aantal delen van de voorhersenen zoals thalamus en
hypothalamus die gaan over leren, herinnering en regulatie van basale driften
o Basala ganglia: coördinatie van motorische processen
o Cerebrale cortex: bestaande uit de hersenschors en cerebrum: is
verantwoordelijk voor de verwerking van sensorische stimuli en de aansturing
van hogere mentale functies als denken en taalgebruik
de grote van deze delen onderscheiden ons van apen etc.
Cerebrum bestaat uit diverse kwabben met elk hun eigen functie, iedere
hersenhelft bestaat uit 4 kwabben
Occipitaal kwab: zien
Temporaal kwab: verwerking van geluid
Pariëtale kwab: verwerken van sensaties qua tast, temperatuur en pijn.
De sensorische cortex ontvangt huidsensoren van het hele lichaam
Frontaalkwab:
Prefrontale cortex: hogere mentale executieve functies als denken,
problemen oplossen, impulscontrole en taalgebruik
De motorische cortex: beheerst spierresponsen waardoor we onze
ledematen kunnen bewegen
Frontale hersengebieden het laatst ontwikkeld en kwetsbaar voor functieverlies - een afwijking in de
frontale hersenengebieden is te zien bij dementie, tumoren, overmatig alcohol gebruik etc. Dit kan
leiden tot verandering van karakter – dus andere dingen doen, niet te remmen, luistert niet naar
kritiek, verliest vermogen om te beslissen iets wel/niet te doen; kan leiden tot apathie of
oncontroleerbare activiteit
Er is dus verband tussen afwijkingen in specifieke hersengebieden en afwijkend gedrag;
Bij schizofrenie afwijking in de voorste hersenschors en het limbisch systeem
Afwijkingen in de hypothalamus hebben een verband met bepaalde slaapstoornissen
