Samenvatting Muziek meester!
Hoofdstuk 1: muziek op de basisschool
1.2
Op muzikaal gebied ontwikkelen kinderen zich: een kleuter zingt andere liedjes van een
puber, luistert naar andere muziek, danst op muziek, reageert anders op muziek.
Kinderen die op de basisschool goed muziekonderwijs krijgen en zich muzikaal goed kunnen
ontwikkelen, functioneren later muzikaal beter: ze zijn gevoelig voor muzikale impulsen,
bewegen goed op muziek, zingen thuis of in een koor of band en zijn in staat om actief deel
te nemen aan de muzikale cultuur.
Muziek stimuleert ook bepaalde hersenfuncties, functies die je vaak nodig hebt in het
dagelijks leven. “Onze hersenen hebben uitdaging nodig. Een verarmde omgeving, met
weinig prikkels, leidt tot een cognitieve achteruitgang”. Tijdens de vroege ontwikkeling van de
hersenen worden de meeste nieuwe verbindingen gelegd, waarvan wij mogelijk later in ons
leven kunnen profiteren.
1.3
Als je rondkijkt op de basisschool zie je dat kinderen op veel verschillende manieren met
muziek bezig zijn. Muziekonderwijs onderscheiden we in 5 verschillende domeinen:
Zingen
Veel hangt af van de keuze van de liedjes en de kwaliteit van de leraar. In Nederland
verschilt het liedrepertoire op de basisschool behoorlijk van wat kinderen buiten de
school horen.
Luisteren
Kinderen luisteren graag naar muziek. Ze kunnen al luisteren vanaf het moment dat
ze geboren worden, zelfs in de baarmoeder horen baby’s al geluiden. In het
muziekonderwijs gaat het bij luisteren niet in eerste instantie om het ontwikkelen van
auditieve vaardigheden (je oren kunnen gebruiken) maar om het ontwikkelen van
muzikaal gehoor en het muzikaal geheugen. Daarmee kun je onder andere diverse
soorten en stijlen muziek herkennen.
Bij de ontwikkeling van het muzikale gehoor moeten kinderen begrippen leren als
hoog-laag, hard-zacht, waardoor ze muzikale kenmerken en structuren kunnen
ervaren, beleven en benoemen. Maar muziek is meer dan alleen een verzameling
klanken, muziek heeft een structuur. Om die structuur in de muziek te kunnen
herkennen, moet je beschikken over een muzikaal geheugen. Mensen kunnen
dankzij hun muzikaal geheugen melodieën, ritmen, akkoorden en zelfs hele
muziekstukken herkennen en onthouden. Maar als je op jonge leeftijd niet dit
vermogen gebruikt en ontwikkelt, ben je het snel kwijt.
Muziek maken
Experimenterend leren kinderen om te gaan met klankeigenschappen (hard-zacht,
lang-kort). De ervaring wordt later gebruikt bij instrumenten bespelen. Ze ontdekken
dat ze iets kunnen doen met muziek.
De ervaring die kinderen opdoen bij het experimenteren met dit soort klankbronnen
en instrumenten, komt in hogere groepen weer van pas bij het spelen van
instrumentale stukken, ritmebegeleiding, het verklanken van verhalen of afbeeldingen
enzovoort.
Muziek lezen en noteren
Muziek is in de West-Europese beschaving niet los te denken van het notenschrift.
Maar het gaat om meer dan alleen oppervlakkig kennismaken: de kinderen leren
schrift meelezen tijdens het luisteren en ze leren ook met het notenschrift ‘spelen’. Je
kunt met dit traditionele notenschrift werken, maar op de basisschool kom je nog een
andere vorm van muzieknotatie tegen: de grafische notatie. Met behulp van
1
, eenvoudige grafische symbolen lezen, ontwerpen en spelen de kinderen hun eigen
muziek.
Kinderen zijn geen componisten, maar ze componeren wel: ze bedenken hun eigen
muziekstukjes, ze maken afspraken met elkaar en als het nodig is schrijven ze de
muziek met hun eigen tekens op. Door op de wijze muziek te maken, leren ze spelen
met geluiden en klanken. Ze leren omgaan met klankeigenschappen zoals hard-
zacht, hoog-laag, kort-lang, snel-langzaam. Creatief denken wordt op deze wijze
gestimuleerd.
Bewegen op muziek
Kinderen, muziek en beweging horen bij elkaar. We stimuleren dit juist zodat kinderen
zich beter kunnen ontwikkelen. Beweging pas je toe bij het luisteren naar muziek,
bijvoorbeeld bij het bewegen op de maat of bij het herkennen van verschillen in
muziek (denk aan tempoverschillen of verschillen in sterkte). Bewegen pas je ook toe
bij het zingen: bij speelliedjes voor kleuters of door de kinderen zelf een videoclip bij
liedjes te laten maken.
1.4
Klank
Klanken zijn op het gehoor te onderscheiden: muziek kan hard, zacht, hoog, laag, snel of
langzaam klinken. Een melodie op een gitaar klinkt anders dan dezelfde melodie op een
piano. In vaktaal zeggen we dat muziek kan variëren in klankduur, klankhoogte, klanksterkte
en klankkleur.
In het KVB-model staat wat kinderen leren over muziek met de bijbehorende begrippen:
Klank: begrippen
Klankduur (korte en lange Maat Puls, hoofd-en nevenaccent,
klanken) maat, maatsoorten, tweedelig
en driedelig, maatstrepen,
opmaat
Ritme Notenvorm, notenwaarde,
rusten, punt achter de noot,
waardestreep,
verbindingsboog.
Tempo Tempoaanduiding, metronoom,
tempowisselingen
Articulatie Staccato, legato,
fraseringsboog
Klankhoogte (een melodie) Toonhoogteverschillen Notenbalk, notennamen, g-
sleutel, toonladder, stokrichting,
f-sleutel.
Samenklank en melodieën Intervallen (octaaf, terts en
kwint), bourdon, akkoord,
glissando, halve tonen, hele
tonen, voortekens, kruizen en
mollen.
Klanksterkte (sterk of zacht) Dynamiek, Italiaanse termen,
tekens voor crescendo en
decrescendo, accenttekens
Klankkleur (verschillende Instrument en materialen Snaar-, blaas-, slag- en
instrumenten) elektrische instrumenten,
schoolinstrumenten.
Stem Sopraan, alt, tenor, bas
Ensembles en orkesten Symfonieorkest, harmonie,
fanfare, popband, big band,
trio, kwartet, koor.
Vorm
2
, Door herhaling krijgt een stuk vorm. De tegenhanger van herhalingsprincipe is de
contrastwerking. Die treedt op als er bijvoorbeeld een nieuwe melodie komt of wanneer de
muziek opeens veel zachter of juist veel sterker wordt. Tussen het herhalingsprincipe en de
contrastwerking kun je het begrip variatie plaatsen.
De vorm van muziek wordt dus voornamelijk bepaald door herhaling, contrast en variatie.
Vormingsprincipes = herhaling, contrast, variatie
Vormeenheden = motief, thema, muzikale zin
Vormtechnieken = echo, imitatie, stapelen en ostinaat
Compositievormen = canon, rondo en variatievorm
Betekenis
Muziek kan je iets vertellen. Natuurlijk is er muziek zonder verwijzing naar niet-muzikale
betekenissen, muziek waarin je geen verhaal of duidelijke verbeelding hoort. Dat wordt
‘absolute muziek’ genoemd.
Betekenis van muziek moet niet verward worden met de tekst van een song. Daar wordt de
betekenis gegeven aan woorden. Maar hoor je de betekenis ook in de begeleiding?
Muziek kan uitbeelden Geluiden en bewegingen Geluiden en bewegingen uit de
natuur, uit de omgeving, van
machines
Karakters, mensen en dieren Historische figuren, heksen,
tovenaars, karaktertekenin van
dieren
Gebeurtenissen en verhalen Oorlogen, persoonlijke
belevenissen, sprookjes, jacht.
Stemming, gevoelens en sfeer Vrolijkheid, angst, dreiging,
sentiment, macht, verdriet
Eigen betekenisgeving Associaties, fantasieën, eigen
gevoelens
Muziek heeft verschillende Praktische functie Je doet iets met muziek:
functies dansen, marcheren, muziek
maken om geld te verdienen
enz.
KVB-model
“Muziek is in vorm gezette klank die betekenis heeft voor mensen”
In het KVB-model wordt de essentie van muziek gecombineerd met de vijf domeinen zingen,
luisteren, spelen op instrumenten, muziek lezen en noteren en bewegen op muziek die daar
als ring omheen staan. De buitenring vertelt iets over de manier waarop mensen (dus ook
kinderen) bezig zijn met de klank, vorm en betekenis van muziek.
Hoofdstuk 2: Zingen
3
Hoofdstuk 1: muziek op de basisschool
1.2
Op muzikaal gebied ontwikkelen kinderen zich: een kleuter zingt andere liedjes van een
puber, luistert naar andere muziek, danst op muziek, reageert anders op muziek.
Kinderen die op de basisschool goed muziekonderwijs krijgen en zich muzikaal goed kunnen
ontwikkelen, functioneren later muzikaal beter: ze zijn gevoelig voor muzikale impulsen,
bewegen goed op muziek, zingen thuis of in een koor of band en zijn in staat om actief deel
te nemen aan de muzikale cultuur.
Muziek stimuleert ook bepaalde hersenfuncties, functies die je vaak nodig hebt in het
dagelijks leven. “Onze hersenen hebben uitdaging nodig. Een verarmde omgeving, met
weinig prikkels, leidt tot een cognitieve achteruitgang”. Tijdens de vroege ontwikkeling van de
hersenen worden de meeste nieuwe verbindingen gelegd, waarvan wij mogelijk later in ons
leven kunnen profiteren.
1.3
Als je rondkijkt op de basisschool zie je dat kinderen op veel verschillende manieren met
muziek bezig zijn. Muziekonderwijs onderscheiden we in 5 verschillende domeinen:
Zingen
Veel hangt af van de keuze van de liedjes en de kwaliteit van de leraar. In Nederland
verschilt het liedrepertoire op de basisschool behoorlijk van wat kinderen buiten de
school horen.
Luisteren
Kinderen luisteren graag naar muziek. Ze kunnen al luisteren vanaf het moment dat
ze geboren worden, zelfs in de baarmoeder horen baby’s al geluiden. In het
muziekonderwijs gaat het bij luisteren niet in eerste instantie om het ontwikkelen van
auditieve vaardigheden (je oren kunnen gebruiken) maar om het ontwikkelen van
muzikaal gehoor en het muzikaal geheugen. Daarmee kun je onder andere diverse
soorten en stijlen muziek herkennen.
Bij de ontwikkeling van het muzikale gehoor moeten kinderen begrippen leren als
hoog-laag, hard-zacht, waardoor ze muzikale kenmerken en structuren kunnen
ervaren, beleven en benoemen. Maar muziek is meer dan alleen een verzameling
klanken, muziek heeft een structuur. Om die structuur in de muziek te kunnen
herkennen, moet je beschikken over een muzikaal geheugen. Mensen kunnen
dankzij hun muzikaal geheugen melodieën, ritmen, akkoorden en zelfs hele
muziekstukken herkennen en onthouden. Maar als je op jonge leeftijd niet dit
vermogen gebruikt en ontwikkelt, ben je het snel kwijt.
Muziek maken
Experimenterend leren kinderen om te gaan met klankeigenschappen (hard-zacht,
lang-kort). De ervaring wordt later gebruikt bij instrumenten bespelen. Ze ontdekken
dat ze iets kunnen doen met muziek.
De ervaring die kinderen opdoen bij het experimenteren met dit soort klankbronnen
en instrumenten, komt in hogere groepen weer van pas bij het spelen van
instrumentale stukken, ritmebegeleiding, het verklanken van verhalen of afbeeldingen
enzovoort.
Muziek lezen en noteren
Muziek is in de West-Europese beschaving niet los te denken van het notenschrift.
Maar het gaat om meer dan alleen oppervlakkig kennismaken: de kinderen leren
schrift meelezen tijdens het luisteren en ze leren ook met het notenschrift ‘spelen’. Je
kunt met dit traditionele notenschrift werken, maar op de basisschool kom je nog een
andere vorm van muzieknotatie tegen: de grafische notatie. Met behulp van
1
, eenvoudige grafische symbolen lezen, ontwerpen en spelen de kinderen hun eigen
muziek.
Kinderen zijn geen componisten, maar ze componeren wel: ze bedenken hun eigen
muziekstukjes, ze maken afspraken met elkaar en als het nodig is schrijven ze de
muziek met hun eigen tekens op. Door op de wijze muziek te maken, leren ze spelen
met geluiden en klanken. Ze leren omgaan met klankeigenschappen zoals hard-
zacht, hoog-laag, kort-lang, snel-langzaam. Creatief denken wordt op deze wijze
gestimuleerd.
Bewegen op muziek
Kinderen, muziek en beweging horen bij elkaar. We stimuleren dit juist zodat kinderen
zich beter kunnen ontwikkelen. Beweging pas je toe bij het luisteren naar muziek,
bijvoorbeeld bij het bewegen op de maat of bij het herkennen van verschillen in
muziek (denk aan tempoverschillen of verschillen in sterkte). Bewegen pas je ook toe
bij het zingen: bij speelliedjes voor kleuters of door de kinderen zelf een videoclip bij
liedjes te laten maken.
1.4
Klank
Klanken zijn op het gehoor te onderscheiden: muziek kan hard, zacht, hoog, laag, snel of
langzaam klinken. Een melodie op een gitaar klinkt anders dan dezelfde melodie op een
piano. In vaktaal zeggen we dat muziek kan variëren in klankduur, klankhoogte, klanksterkte
en klankkleur.
In het KVB-model staat wat kinderen leren over muziek met de bijbehorende begrippen:
Klank: begrippen
Klankduur (korte en lange Maat Puls, hoofd-en nevenaccent,
klanken) maat, maatsoorten, tweedelig
en driedelig, maatstrepen,
opmaat
Ritme Notenvorm, notenwaarde,
rusten, punt achter de noot,
waardestreep,
verbindingsboog.
Tempo Tempoaanduiding, metronoom,
tempowisselingen
Articulatie Staccato, legato,
fraseringsboog
Klankhoogte (een melodie) Toonhoogteverschillen Notenbalk, notennamen, g-
sleutel, toonladder, stokrichting,
f-sleutel.
Samenklank en melodieën Intervallen (octaaf, terts en
kwint), bourdon, akkoord,
glissando, halve tonen, hele
tonen, voortekens, kruizen en
mollen.
Klanksterkte (sterk of zacht) Dynamiek, Italiaanse termen,
tekens voor crescendo en
decrescendo, accenttekens
Klankkleur (verschillende Instrument en materialen Snaar-, blaas-, slag- en
instrumenten) elektrische instrumenten,
schoolinstrumenten.
Stem Sopraan, alt, tenor, bas
Ensembles en orkesten Symfonieorkest, harmonie,
fanfare, popband, big band,
trio, kwartet, koor.
Vorm
2
, Door herhaling krijgt een stuk vorm. De tegenhanger van herhalingsprincipe is de
contrastwerking. Die treedt op als er bijvoorbeeld een nieuwe melodie komt of wanneer de
muziek opeens veel zachter of juist veel sterker wordt. Tussen het herhalingsprincipe en de
contrastwerking kun je het begrip variatie plaatsen.
De vorm van muziek wordt dus voornamelijk bepaald door herhaling, contrast en variatie.
Vormingsprincipes = herhaling, contrast, variatie
Vormeenheden = motief, thema, muzikale zin
Vormtechnieken = echo, imitatie, stapelen en ostinaat
Compositievormen = canon, rondo en variatievorm
Betekenis
Muziek kan je iets vertellen. Natuurlijk is er muziek zonder verwijzing naar niet-muzikale
betekenissen, muziek waarin je geen verhaal of duidelijke verbeelding hoort. Dat wordt
‘absolute muziek’ genoemd.
Betekenis van muziek moet niet verward worden met de tekst van een song. Daar wordt de
betekenis gegeven aan woorden. Maar hoor je de betekenis ook in de begeleiding?
Muziek kan uitbeelden Geluiden en bewegingen Geluiden en bewegingen uit de
natuur, uit de omgeving, van
machines
Karakters, mensen en dieren Historische figuren, heksen,
tovenaars, karaktertekenin van
dieren
Gebeurtenissen en verhalen Oorlogen, persoonlijke
belevenissen, sprookjes, jacht.
Stemming, gevoelens en sfeer Vrolijkheid, angst, dreiging,
sentiment, macht, verdriet
Eigen betekenisgeving Associaties, fantasieën, eigen
gevoelens
Muziek heeft verschillende Praktische functie Je doet iets met muziek:
functies dansen, marcheren, muziek
maken om geld te verdienen
enz.
KVB-model
“Muziek is in vorm gezette klank die betekenis heeft voor mensen”
In het KVB-model wordt de essentie van muziek gecombineerd met de vijf domeinen zingen,
luisteren, spelen op instrumenten, muziek lezen en noteren en bewegen op muziek die daar
als ring omheen staan. De buitenring vertelt iets over de manier waarop mensen (dus ook
kinderen) bezig zijn met de klank, vorm en betekenis van muziek.
Hoofdstuk 2: Zingen
3
