Steden en burgers in de Lage Landen (1050-1700)
1.1 Steden in Vlaanderen en Artesië (1050-1302)
In de 11e eeuw groeide de bevolking door een toename van de voedselproductie. Hierdoor
ontstond een agrarische-urbane samenleving met verstedelijking en een monetaire
economie. Steden waren centra van nijverheidsproductie en handel via markten.
Stedelingen specialiseerden zich en er ontstond marktfunctie waardoor handel ging
toenemen. Op jaarmarkten was er handel met exotische landen, zoals in de stad
Champagne, zo'n markt duurde meestal zes weken. Het verzorgingsgebied (= het gebied
rondom de stad waar ze aan landbouw doen voor voedsel) van steden werd steeds groter.
Steden wilden hun economische belangen beschermen en verwierven stadsrechten. Ze
kwamen onder leiding van schepenen. Door de stadsrechten kon er ook tol geheven worden,
ze konden markten organiseren en hun eigen rechtspraak regelen. Ondanks de stop van
bevolkingsgroei door de pest in de 14e eeuw bleef de verstedelijking doorgaan en nam de
commercialisering toe, wat zorgde voor veel migratie.
Poorter = een stadsburger, je kon alleen poorter worden als je veel geld hebt, of je moet
kundig zijn (een ambacht leren bij een gilde). Voor die tijd was je aspirantpoorter = iemand
die poorter wil worden, bijvoorbeeld iemand die in opleiding was bij een gilde. Je moest
minimaal een jaar en een dag in de stad wonen als je poorter wilde zijn.
Tot het einde van de 13e eeuw was Atrecht de belangrijkste stad in Artesië en de machtigste
stad in de Nederlanden. Mensen gingen rond Atrecht op de onvruchtbare grond schapen
houden wat voor veel wol zorgde. Het was een centraal punt van lakennijverheid en
startpunt van stedelijke dynamiek. De lakennijverheid vroeg om veel arbeid (wevers, vollers,
ververs), waardoor meer werklieden en wevers naar de stad kwamen. Dit proces werd door
kooplieden georganiseerd. Er was veel vraag naar Laken. Het verzorgingsgebied kon deze
vraag niet meer aan. Engeland lag dicht bij de steden in Vlaanderen en Artesië en werd de
grootste leverancier van wol. De lakennijverheid en lakenhandel maakten de Atrechtse
kooplieden machtig en rijk en gingen zich organiseren in koopmansgilden.
Atrecht verloor zijn economische voorsprong toen nieuwe handelsroutes opkwamen. Brugge
kwam nu gunstiger te liggen, want Brugge kan handelen via de Noordzee, de Oostzee (via de
Hanze) en met Spanje en Italië.
In de 13e eeuw was het bestuur in alle Vlaamse steden in handen van de patriciërs.
Patriciërs = rijke bovenlaag (sociaal en economisch). Patriciërs waren vaak handelaren die
schepenen werden. Zij leefden in een adellijke levensstijl en kregen steeds meer macht, wat
leidde tot spanningen met het gemeen, de lagere klassen, het gewone volk/ ambachtslieden.
Handelaren stichtten koopliedengilden om hun positie te versterken. Er werden hoge
belastingen geheven die voor de handelaren gunstig waren, maar voor het gemeen niet, zij
ontvingen lage lonen en het verschil tussen patriciërs en het gemeen werd steeds groter.
, Door huwelijken tussen patriciërs en adel kwamen de koning en patriciërs steeds dichter bij
elkaar.
De graaf was afhankelijk van de ambachtslieden, want door de handel met Groot-Brittannië
en Frankrijk met wol kreeg de graaf belasting.
De koning wilde Vlaanderen en Frankrijk samenvoegen, maar dan zou de positie van de graaf
overbodig zijn. Er kwam een conflict tussen de koning en de patriciërs tegen de graaf en
ambachtslieden (gemeen). Er was dus een dubbele spanning (patriciërs tegen gemeen en
koning tegen graaf). Dit leidde in 1302 tot de Guldensporenslag.
De ambachtslieden (het gemeen) winnen de strijden verjagen de koning. De patriciërs
worden uit de steden verjaagd en ambachtslieden krijgen het bestuur. De graaf heeft nu in
plaats van de koning de macht en feodale verhoudingen verdwijnen.
1.1 Steden in Vlaanderen en Artesië (1050-1302)
In de 11e eeuw groeide de bevolking door een toename van de voedselproductie. Hierdoor
ontstond een agrarische-urbane samenleving met verstedelijking en een monetaire
economie. Steden waren centra van nijverheidsproductie en handel via markten.
Stedelingen specialiseerden zich en er ontstond marktfunctie waardoor handel ging
toenemen. Op jaarmarkten was er handel met exotische landen, zoals in de stad
Champagne, zo'n markt duurde meestal zes weken. Het verzorgingsgebied (= het gebied
rondom de stad waar ze aan landbouw doen voor voedsel) van steden werd steeds groter.
Steden wilden hun economische belangen beschermen en verwierven stadsrechten. Ze
kwamen onder leiding van schepenen. Door de stadsrechten kon er ook tol geheven worden,
ze konden markten organiseren en hun eigen rechtspraak regelen. Ondanks de stop van
bevolkingsgroei door de pest in de 14e eeuw bleef de verstedelijking doorgaan en nam de
commercialisering toe, wat zorgde voor veel migratie.
Poorter = een stadsburger, je kon alleen poorter worden als je veel geld hebt, of je moet
kundig zijn (een ambacht leren bij een gilde). Voor die tijd was je aspirantpoorter = iemand
die poorter wil worden, bijvoorbeeld iemand die in opleiding was bij een gilde. Je moest
minimaal een jaar en een dag in de stad wonen als je poorter wilde zijn.
Tot het einde van de 13e eeuw was Atrecht de belangrijkste stad in Artesië en de machtigste
stad in de Nederlanden. Mensen gingen rond Atrecht op de onvruchtbare grond schapen
houden wat voor veel wol zorgde. Het was een centraal punt van lakennijverheid en
startpunt van stedelijke dynamiek. De lakennijverheid vroeg om veel arbeid (wevers, vollers,
ververs), waardoor meer werklieden en wevers naar de stad kwamen. Dit proces werd door
kooplieden georganiseerd. Er was veel vraag naar Laken. Het verzorgingsgebied kon deze
vraag niet meer aan. Engeland lag dicht bij de steden in Vlaanderen en Artesië en werd de
grootste leverancier van wol. De lakennijverheid en lakenhandel maakten de Atrechtse
kooplieden machtig en rijk en gingen zich organiseren in koopmansgilden.
Atrecht verloor zijn economische voorsprong toen nieuwe handelsroutes opkwamen. Brugge
kwam nu gunstiger te liggen, want Brugge kan handelen via de Noordzee, de Oostzee (via de
Hanze) en met Spanje en Italië.
In de 13e eeuw was het bestuur in alle Vlaamse steden in handen van de patriciërs.
Patriciërs = rijke bovenlaag (sociaal en economisch). Patriciërs waren vaak handelaren die
schepenen werden. Zij leefden in een adellijke levensstijl en kregen steeds meer macht, wat
leidde tot spanningen met het gemeen, de lagere klassen, het gewone volk/ ambachtslieden.
Handelaren stichtten koopliedengilden om hun positie te versterken. Er werden hoge
belastingen geheven die voor de handelaren gunstig waren, maar voor het gemeen niet, zij
ontvingen lage lonen en het verschil tussen patriciërs en het gemeen werd steeds groter.
, Door huwelijken tussen patriciërs en adel kwamen de koning en patriciërs steeds dichter bij
elkaar.
De graaf was afhankelijk van de ambachtslieden, want door de handel met Groot-Brittannië
en Frankrijk met wol kreeg de graaf belasting.
De koning wilde Vlaanderen en Frankrijk samenvoegen, maar dan zou de positie van de graaf
overbodig zijn. Er kwam een conflict tussen de koning en de patriciërs tegen de graaf en
ambachtslieden (gemeen). Er was dus een dubbele spanning (patriciërs tegen gemeen en
koning tegen graaf). Dit leidde in 1302 tot de Guldensporenslag.
De ambachtslieden (het gemeen) winnen de strijden verjagen de koning. De patriciërs
worden uit de steden verjaagd en ambachtslieden krijgen het bestuur. De graaf heeft nu in
plaats van de koning de macht en feodale verhoudingen verdwijnen.
