B1.2 Inleiding rechtswetenschappen
Samenvatting
Probleem 1 – monstertruck
- Arrest Wrongful birth
Probleem 2 – de AI-wet
Probleem 3 – onwaardige erfgenaam
- Arrest Catoochi
- Arrest Onwaardige erfgenaam
Probleem 4 – aan de grens
Probleem 5 – eigen belang eerst
- Arrest Urgenda
- Arrest Refah Partisi
Probleem 6 – virtueel stelen
- Arrest Elektriciteit
- Arrest Mensenroof
- Arrest Runescape
Probleem 7 – club Barstro
- Arrest Markthuys
Probleem 8 – jetblast
- Arrest Lindenbaum/Cohen
- Arrest Kelderluik
- Arrest Jetblast
- Arrest Haviltex
- Arrest HBU/Saladin
,Probleem 1 – monstertruck
Leerdoelen:
1. Welke verschillende terreinen of delen kent het recht? Of: welke rechtsgebieden worden
onderscheiden?
2. Welke criteria zijn er om het recht in te delen?
3. Op welke manieren kun je het recht bekijken?
Leerdoel 1: welke verschillende terreinen of delen kent het recht? Of: welke
rechtsgebieden worden onderscheiden?
Privaatrecht
Binnen het privaatrecht/civiel recht gaat het om rechtsverhoudingen tussen burgers onderling
(horizontaal). In het privaatrecht zijn er veel open normen in de regelingen te vinden. Binnen het
privaatrecht worden weer het materieel privaatrecht en het formeel privaatrecht onderscheiden.
Het materieel privaatrecht stelt regels ten aanzien van de verhoudingen tussen burgers –
burgers en burgers – goederen:
- In het vermogensrecht zijn subjectieve vermogensrechten in het algemeen
overdraagbaar en de regels zijn doorgaans niet dwingend voorgeschreven. Verdere
verdeling van het vermogensrecht: in het goederenrecht verhoudingen tussen personen
– goederen (eigendom) en in het verbintenissenrecht verhoudingen tussen personen –
personen (contract).
- Het personen- en familierecht heeft betrekking op regels over naam, huwelijk, adoptie
etc. In dit recht is het algemeen belang erg belangrijk, zijn rechten niet overdraagbaar of
op geld waardeerbaar en is er geen mogelijkheid op uitzondering.
Het formeel privaatrecht/burgerlijk procesrecht geeft regels over de handhaving van de
materiële regels:
- Het internationaal privaatrecht/conflictenrecht bepaalt welk van twee concurrerende
rechtssystemen moet worden toegepast. Vastgelegd in verdragen, maar ook op regels
van gewoonterecht en algemene rechtsbeginselen
Publiekrecht
Het publiekrecht heeft betrekking op regels over de organisatie van de staat en de zorg voor
algemene belangen dus de bemoeienis van de overheid met het maatschappelijke leven. Het
betreft verhoudingen tussen de burgers – overheid (verticaal) en er zijn weinig open normen
vanwege het legaliteitsbeginsel.
- Staatsrecht/nationaal recht geeft regels over de organisatie en inrichting van de staat,
denk aan Grondrechten.
- Bestuursrecht/administratief recht betreft de ordening van de relatie tussen bestuur
en burger, waaronder de bescherming van de burger tegen de overheid, maar ook
ruimtelijke ordening en sociale verzekeringen.
- Strafrecht/sanctierecht betreft gevallen waarin de overheid bij schending van een
wettelijke bepaling een negatieve sanctie kan toepassen. Tegenwoordig kan niet alleen
de rechter sancties opleggen, maar ook de politie en het OM zijn daartoe bevoegd. Ook
het strafrecht is ingedeeld in een materieel en formeel strafrecht.
- Internationaal publiekrecht/volkenrecht heeft betrekking op de verhouding tussen de
staten onderling. Dit recht is vastgelegd in verdragen, maar ook op regels van
gewoonterecht en algemene rechtsbeginselen.
,Daarnaast kan het recht nog verder ingedeeld worden:
Het formele en materieel recht (niet te verwarren met wetten in formele en materiële zin!!!)
Zowel in het privaatrecht als in het publiekrecht wordt er onderscheid gemaakt in formeel en
materieel recht. Het formele recht heeft betrekking op de wijze waarop het recht gehandhaafd
wordt. Het materiële recht heeft betrekking op inhoudelijke gedragsnormen.
In het materiële strafrecht wordt bepaald welke gedragingen strafbaar zijn en welke sancties
daarop worden toegepast. In het formele strafrecht wordt bepaald door wie en hoe, in geval van
een strafbaar feit, de opsporing, de vervolging, de berechting en de tenuitvoerlegging dienen
plaats te vinden en welke rechtsmiddelen kunnen worden ingezet.
Het dwingend en regelend/aanvullende recht
Dwingend recht wordt gevormd door regels waarvan niet mag worden afgeweken. Het
publiekrecht bevat veel dwingendrechtelijke regels. In dwingende regels worden bepaalde
belangen en waarden boven de individuele vrijheid en verantwoordelijkheid gesteld. In het
privaatrecht zijn voornamelijk regelende of aanvullende rechtsregels te vinden: van deze regels
mag worden afgeweken indien er een contract, met een eigen afwijkende regeling, is. Met deze
aanvullende regels beoogd duidelijkheid te scheppen en onenigheid te vermijden in allerlei
situaties waarvan partijen de consequenties niet tevoren hebben (kunnen) overzien.
Functionele rechtsgebieden
Tegenwoordig zijn er ook zelfstandige rechtsgebieden te onderscheiden, die niet binnen het
privaatrecht of publiekrecht vallen, maar op basis van een bepaald onderwerp of werkterrein bij
elkaar horen en regels omvatten uit verschillende rechtsgebieden. In functionele
rechtsgebieden zijn zowel privaatrechtelijke en publiekrechtelijke regels van toepassing.
Voorbeelden: het milieurecht, het sociaal recht, het gezondheidsrecht etc.
Objectief en subjectief recht
Het objectief recht omvat de verzameling geldende rechtsnormen en is nauw verwant aan het
positieve recht. Subjectieve rechten zijn rechten die rechtssubjecten (=de personen die door het
objectieve recht worden erkend) ontlenen aan de regels van het objectieve recht.
Het subjectieve recht is nog onder te verdelen in absoluut en relatief recht: waarin absoluut
recht relaties tussen personen en goederen betreft, deze absolute rechten moeten door
iedereen worden gerespecteerd (zonder afspraken). Relatief recht betreft relaties tussen
personen, dit recht kan worden geclaimd, deze rechten kunnen alleen door een specifiek
persoon worden gehandhaafd.
, Leerdoel 2: welke criteria zijn er om het recht in te delen?
Uitzonderingen op onderstaand schema zijn als de overheid optreedt als particulier, diefstal
(privé en algemeen belang) en bezwaar en beroep tegen een beslissing van de overheid.
Criteria Privaatrecht Publiekrecht
De aard van de betrokken Rechtsverhouding tussen Als er bij de rechtsverhouding een
partijen burgers onderling overheidsorgaan betrokken is
De aard van het te Bescherming van Bescherming van algemene
beschermen belang privébelangen belangen
Het initiatief tot handhaving Op initiatief van burgers zelf Op initiatief van de
van het recht overheid/mogelijkheid initiatief
burgers
De middelen tot Mogelijkheid om bij de Alleen de overheid mag optreden
rechtshandhaving rechter nakoming, met strafvervolging of
schadevergoeding of bestuursdwang
ontbinding van een
rechtsverhouding te vorderen
Leerdoel 3: op welke manieren kun je het recht bekijken?
Contextualisme
Volgens het contextualisme kan het recht alleen worden gekend in de context van de
omstandigheden waarin het functioneert. Kenmerken:
1. Er moet gekeken worden naar concrete gevallen.
2. Het recht moet gezien worden in de omstandigheden waarin het functioneert.
3. Het recht moet gezien worden vanuit de omstandigheden waarin het tot stand is
gekomen.
Regelgeleide rechtsvinding
In regelgeleide rechtsvinding wordt vooral gekeken naar de wet en de heldere vaststaande
regels: de rechter past bij deze vorm simpelweg de regels toe.
Casuïstische rechtsvinding
In casuïstische rechtsvinding zijn ook de omstandigheden belangrijk en niet alleen het
toepassen van de regels.
Kritiek op de casuïstische rechtsvinding: zorg over de rechtseenheid en rechtsgelijkheid door in
strijd te handelen met het gelijkheidsbeginsel (niet elke zaak wordt hetzelfde behandeld omdat
er per zaak gekeken wordt naar de omstandigheden), zorg over de rechtszekerheid omdat het
niet duidelijk is wat dan strafbaar is als alles per geval verschillend is.
Het driehoeksmodel
In het driehoeksmodel worden drie momenten onderscheiden waardoor het recht bekeken kan
worden:
1. Het normatieve moment (juridisch) – het geheel van regels, beslissingen en beginselen
dat gewoonlijk onder recht wordt verstaan. Het is wat juristen het ‘positieve recht’
noemen, het recht dat op een bepaalde tijd en plaats geldt.
2. Het ideële moment (filosofisch) – het geheel van ideeën, opvattingen en waarden dat
als leidraad en toetssteen fungeert voor het positieve recht. Mensen laten zich namelijk
niet alleen door rechtsnormen leiden, maar ook door overtuigingen omtrent goed en
kwaad, rechtvaardig en onrechtvaardig.
Samenvatting
Probleem 1 – monstertruck
- Arrest Wrongful birth
Probleem 2 – de AI-wet
Probleem 3 – onwaardige erfgenaam
- Arrest Catoochi
- Arrest Onwaardige erfgenaam
Probleem 4 – aan de grens
Probleem 5 – eigen belang eerst
- Arrest Urgenda
- Arrest Refah Partisi
Probleem 6 – virtueel stelen
- Arrest Elektriciteit
- Arrest Mensenroof
- Arrest Runescape
Probleem 7 – club Barstro
- Arrest Markthuys
Probleem 8 – jetblast
- Arrest Lindenbaum/Cohen
- Arrest Kelderluik
- Arrest Jetblast
- Arrest Haviltex
- Arrest HBU/Saladin
,Probleem 1 – monstertruck
Leerdoelen:
1. Welke verschillende terreinen of delen kent het recht? Of: welke rechtsgebieden worden
onderscheiden?
2. Welke criteria zijn er om het recht in te delen?
3. Op welke manieren kun je het recht bekijken?
Leerdoel 1: welke verschillende terreinen of delen kent het recht? Of: welke
rechtsgebieden worden onderscheiden?
Privaatrecht
Binnen het privaatrecht/civiel recht gaat het om rechtsverhoudingen tussen burgers onderling
(horizontaal). In het privaatrecht zijn er veel open normen in de regelingen te vinden. Binnen het
privaatrecht worden weer het materieel privaatrecht en het formeel privaatrecht onderscheiden.
Het materieel privaatrecht stelt regels ten aanzien van de verhoudingen tussen burgers –
burgers en burgers – goederen:
- In het vermogensrecht zijn subjectieve vermogensrechten in het algemeen
overdraagbaar en de regels zijn doorgaans niet dwingend voorgeschreven. Verdere
verdeling van het vermogensrecht: in het goederenrecht verhoudingen tussen personen
– goederen (eigendom) en in het verbintenissenrecht verhoudingen tussen personen –
personen (contract).
- Het personen- en familierecht heeft betrekking op regels over naam, huwelijk, adoptie
etc. In dit recht is het algemeen belang erg belangrijk, zijn rechten niet overdraagbaar of
op geld waardeerbaar en is er geen mogelijkheid op uitzondering.
Het formeel privaatrecht/burgerlijk procesrecht geeft regels over de handhaving van de
materiële regels:
- Het internationaal privaatrecht/conflictenrecht bepaalt welk van twee concurrerende
rechtssystemen moet worden toegepast. Vastgelegd in verdragen, maar ook op regels
van gewoonterecht en algemene rechtsbeginselen
Publiekrecht
Het publiekrecht heeft betrekking op regels over de organisatie van de staat en de zorg voor
algemene belangen dus de bemoeienis van de overheid met het maatschappelijke leven. Het
betreft verhoudingen tussen de burgers – overheid (verticaal) en er zijn weinig open normen
vanwege het legaliteitsbeginsel.
- Staatsrecht/nationaal recht geeft regels over de organisatie en inrichting van de staat,
denk aan Grondrechten.
- Bestuursrecht/administratief recht betreft de ordening van de relatie tussen bestuur
en burger, waaronder de bescherming van de burger tegen de overheid, maar ook
ruimtelijke ordening en sociale verzekeringen.
- Strafrecht/sanctierecht betreft gevallen waarin de overheid bij schending van een
wettelijke bepaling een negatieve sanctie kan toepassen. Tegenwoordig kan niet alleen
de rechter sancties opleggen, maar ook de politie en het OM zijn daartoe bevoegd. Ook
het strafrecht is ingedeeld in een materieel en formeel strafrecht.
- Internationaal publiekrecht/volkenrecht heeft betrekking op de verhouding tussen de
staten onderling. Dit recht is vastgelegd in verdragen, maar ook op regels van
gewoonterecht en algemene rechtsbeginselen.
,Daarnaast kan het recht nog verder ingedeeld worden:
Het formele en materieel recht (niet te verwarren met wetten in formele en materiële zin!!!)
Zowel in het privaatrecht als in het publiekrecht wordt er onderscheid gemaakt in formeel en
materieel recht. Het formele recht heeft betrekking op de wijze waarop het recht gehandhaafd
wordt. Het materiële recht heeft betrekking op inhoudelijke gedragsnormen.
In het materiële strafrecht wordt bepaald welke gedragingen strafbaar zijn en welke sancties
daarop worden toegepast. In het formele strafrecht wordt bepaald door wie en hoe, in geval van
een strafbaar feit, de opsporing, de vervolging, de berechting en de tenuitvoerlegging dienen
plaats te vinden en welke rechtsmiddelen kunnen worden ingezet.
Het dwingend en regelend/aanvullende recht
Dwingend recht wordt gevormd door regels waarvan niet mag worden afgeweken. Het
publiekrecht bevat veel dwingendrechtelijke regels. In dwingende regels worden bepaalde
belangen en waarden boven de individuele vrijheid en verantwoordelijkheid gesteld. In het
privaatrecht zijn voornamelijk regelende of aanvullende rechtsregels te vinden: van deze regels
mag worden afgeweken indien er een contract, met een eigen afwijkende regeling, is. Met deze
aanvullende regels beoogd duidelijkheid te scheppen en onenigheid te vermijden in allerlei
situaties waarvan partijen de consequenties niet tevoren hebben (kunnen) overzien.
Functionele rechtsgebieden
Tegenwoordig zijn er ook zelfstandige rechtsgebieden te onderscheiden, die niet binnen het
privaatrecht of publiekrecht vallen, maar op basis van een bepaald onderwerp of werkterrein bij
elkaar horen en regels omvatten uit verschillende rechtsgebieden. In functionele
rechtsgebieden zijn zowel privaatrechtelijke en publiekrechtelijke regels van toepassing.
Voorbeelden: het milieurecht, het sociaal recht, het gezondheidsrecht etc.
Objectief en subjectief recht
Het objectief recht omvat de verzameling geldende rechtsnormen en is nauw verwant aan het
positieve recht. Subjectieve rechten zijn rechten die rechtssubjecten (=de personen die door het
objectieve recht worden erkend) ontlenen aan de regels van het objectieve recht.
Het subjectieve recht is nog onder te verdelen in absoluut en relatief recht: waarin absoluut
recht relaties tussen personen en goederen betreft, deze absolute rechten moeten door
iedereen worden gerespecteerd (zonder afspraken). Relatief recht betreft relaties tussen
personen, dit recht kan worden geclaimd, deze rechten kunnen alleen door een specifiek
persoon worden gehandhaafd.
, Leerdoel 2: welke criteria zijn er om het recht in te delen?
Uitzonderingen op onderstaand schema zijn als de overheid optreedt als particulier, diefstal
(privé en algemeen belang) en bezwaar en beroep tegen een beslissing van de overheid.
Criteria Privaatrecht Publiekrecht
De aard van de betrokken Rechtsverhouding tussen Als er bij de rechtsverhouding een
partijen burgers onderling overheidsorgaan betrokken is
De aard van het te Bescherming van Bescherming van algemene
beschermen belang privébelangen belangen
Het initiatief tot handhaving Op initiatief van burgers zelf Op initiatief van de
van het recht overheid/mogelijkheid initiatief
burgers
De middelen tot Mogelijkheid om bij de Alleen de overheid mag optreden
rechtshandhaving rechter nakoming, met strafvervolging of
schadevergoeding of bestuursdwang
ontbinding van een
rechtsverhouding te vorderen
Leerdoel 3: op welke manieren kun je het recht bekijken?
Contextualisme
Volgens het contextualisme kan het recht alleen worden gekend in de context van de
omstandigheden waarin het functioneert. Kenmerken:
1. Er moet gekeken worden naar concrete gevallen.
2. Het recht moet gezien worden in de omstandigheden waarin het functioneert.
3. Het recht moet gezien worden vanuit de omstandigheden waarin het tot stand is
gekomen.
Regelgeleide rechtsvinding
In regelgeleide rechtsvinding wordt vooral gekeken naar de wet en de heldere vaststaande
regels: de rechter past bij deze vorm simpelweg de regels toe.
Casuïstische rechtsvinding
In casuïstische rechtsvinding zijn ook de omstandigheden belangrijk en niet alleen het
toepassen van de regels.
Kritiek op de casuïstische rechtsvinding: zorg over de rechtseenheid en rechtsgelijkheid door in
strijd te handelen met het gelijkheidsbeginsel (niet elke zaak wordt hetzelfde behandeld omdat
er per zaak gekeken wordt naar de omstandigheden), zorg over de rechtszekerheid omdat het
niet duidelijk is wat dan strafbaar is als alles per geval verschillend is.
Het driehoeksmodel
In het driehoeksmodel worden drie momenten onderscheiden waardoor het recht bekeken kan
worden:
1. Het normatieve moment (juridisch) – het geheel van regels, beslissingen en beginselen
dat gewoonlijk onder recht wordt verstaan. Het is wat juristen het ‘positieve recht’
noemen, het recht dat op een bepaalde tijd en plaats geldt.
2. Het ideële moment (filosofisch) – het geheel van ideeën, opvattingen en waarden dat
als leidraad en toetssteen fungeert voor het positieve recht. Mensen laten zich namelijk
niet alleen door rechtsnormen leiden, maar ook door overtuigingen omtrent goed en
kwaad, rechtvaardig en onrechtvaardig.
