College 1: introductie en
aansprakelijkstelling
1. Incident en schade
- Zorggerelateerde schade impliceert de aanwezigheid van een incident.
o Schade of een risico op schade.
- Patiënt staat centraal.
Schade:
- Geestelijk letsel, lichamelijk letsel, aantasting zelfbeschikkingsrecht (bv.
ontbreken prenataal onderzoek en vervolgens geboorte gehandicapt
kindje).
- Niet: patiëntgerelateerde schade (negatieve gezondheidstoestand
waarmee de patiënt binnenkwam), maar zorggerelateerde
gezondheidsschade (schade die is veroorzaakt door de behandeling zelf).
- Niet: zaakschade.
- Schade is ontstaan door een complicatie of fout.
o Complicatie: onbedoelde/ongewenste gebeurtenis tijdens/volgend
op medisch handelen, die voor de patiënt zodanig nadelig is dat
aanpassing handelen noodzakelijk is of er is sprake van
onherstelbare schade.
o Fout: handeling waarvan de arts een verwijt valt te maken (valt niet
te verwachten van een redelijk handelende, bekwame zorgverlener).
Voor patiënten zal dit onderscheid niet van belang zijn. Zij hebben bij
beiden het idee dat er iets fout is gegaan.
2. Behoefte na een incident
- Informatie, onderkennen fout, steun (goede communicatie).
- Ter verantwoording roepen van de arts en voorkomen nieuwe slachtoffers.
- Duidelijkheid over gevolgen voor de gezondheid van de patiënt.
- Herstel en/of financiële compensatie (wordt als minst belangrijk
bevonden).
3. Openheid na een medisch incident
Openheid zorgt ervoor dat patiënten minder snel een klacht of claim indienen.
Artikel 10 lid 3 Wkkgz: openheid over incident.
Medisch incident:
- First victim: patiënt.
- Second victim: zorgverlener (kan veel last ervaren door het incident).
o Angst voor o.a. media en juristen.
- Third victim: organisatie.
Onvoldoende kennis onder zorgverleners:
- Mag ik echt een fout erkennen?
, - Mag ik excuses aanbieden?
- Krijg ik een strafblad na een klacht of claim?
- Mag ik nog contact opnemen?
Wanneer het niet meteen duidelijk is of er een fout is gemaakt:
Toch al een gesprek voeren:
- Uitleggen wat er is gebeurd;
- Wat voor zover nu te overzien is gevolgen zijn;
- Hoe het heeft kunnen gebeuren.
Of, als dat nog niet duidelijk is:
- Wat men gaat doen om dat uit te zoeken.
Zorgverlener: wel fout erkennen, maar niet aansprakelijkheid erkennen
- Aansprakelijkheid staat voor de plicht de schade te vergoeden die uit een
fout voortvloeit overlaten aan juristen.
- Erkenning van een fout volgt ook uit de tuchtrechtspraak (valt onder
zorgplicht arts).
Aandachtspunten zorgverlener:
- Let op (begrijpelijk) taalgebruik en moment van geven informatie.
- Neem contact op met de patiënt.
- Adequate reactie na een incident valt onder de eigen verantwoordelijkheid
van de zorgverlener (en niet die van een zorginstelling).
- De zorgplicht strekt zich ook uit tot afhandeling van de schade.
- Toetsbaar en leerbaar opstellen bij het tuchtcollege houding weegt mee.
Secundaire victimisatie:
Een patiënt is al slachtoffer van de fout en wordt opnieuw slachtoffer door de
nare ervaring die hij/zij heeft opgedaan tijdens de schadeafwikkeling.
4. Mogelijke juridische acties
- Aansprakelijk stellen van de hulpverlener.
- Indienen van een klacht bij de hulpverlener.
- Klaagschrift bij de tuchtrechter.
- Melding IGJ (staat los van verplichte melding zorgaanbieder).
- Verzoek onderzoek Nationale ombudsman.
- Aangifte justitie.
Welke actie voor welke behoefte?
- Klachtrecht informatie, herstel relatie en organisatieverbetering, schade
verhalen (beperkte hoogte bedrag).
- Tuchtrecht ter verantwoording roepen beroepsbeoefenaar (individueel
persoon), kwaliteit.
- Strafrecht ter verantwoording roepen arts of ziekenhuis,
maatschappelijk doel, schade verhalen (beperkt, want vordering mag het
strafproces niet vertragen).
- Melding IGJ kwaliteitsverbetering zorg, preventie.
- Onderzoek Nationale ombudsman kwaliteitsverbetering zorg, preventie.
- Aansprakelijk stellen schade verhalen (civiele aansprakelijkheidsrecht).
Acties kunnen naast elkaar bestaan, maar wel in beperkte mate. Als je
bijvoorbeeld een bindend advies over schadevergoeding hebt verkregen, kun je
,niet hiervoor ook nog naar de civiele rechter. Wel zou je naar de ene instantie
kunnen voor een oordeel over het handelen, en naar de civiele rechter voor een
claim.
5. Aansprakelijk stellen
Een incident impliceert de aanwezigheid van schade. Als de behoefte van een
patiënt is om vergoeding van schade te krijgen, ligt het voor de hand dat de
patiënt een civiele actie instelt, oftewel de zorgaanbieder aansprakelijk stelt.
Uitgangspunt: ieder draagt zijn eigen schade, tenzij er een goede grond voor
afwenteling bestaat goede grond: verwijtbaar onjuist gedrag dat schade bij
een ander veroorzaakt.
- Maatstaf: de redelijke mens (bekwame hulpverlener).
Verwijtbaar onjuist gedrag = fout
- Tekortkoming (contract).
- Onrechtmatige daad (geen contract).
5.1 Tekortkoming
In veel gevallen komt een contract tot stand tussen de arts en patiënt
(behandelingsovereenkomst).
Het niet nakomen van een verplichting is een tekortkoming wat verwijtbaar
onjuist gedrag is.
- Kijk hierbij naar de maatstaf om te bepalen of er sprake is van een
tekortkoming.
Een tekortkoming geeft in beginsel recht op schadevergoeding. Maar, deze
tekortkoming moet ook toegerekend worden:
- Schuld;
- Verkeersopvattingen;
- Wet (risicoaansprakelijkheid).
Als de hulpverlener gebruik heeft gemaakt van een persoon of zaak, wordt de
tekortkoming alsnog aan hem toegerekend krachtens de wet
(risicoaansprakelijkheid).
5.2 Onrechtmatige daad
In sommige gevallen is er geen contract tussen de arts en patiënt (bv. bij
bewusteloosheid, psychiatrische patiënten, gedetineerden en mensen die
verplicht worden opgenomen o.g.v. de Wpg).
Handelen in strijd met de maatschappelijke zorgvuldigheid is een
onrechtmatige daad wat verwijtbaar onjuist gedrag is.
- Zorgvuldig gedrag: handelen als goed hulpverlener.
Een onrechtmatige daad geeft recht op schadevergoeding, mits toerekenbaar
krachtens:
- Schuld;
- Verkeersopvattingen;
, - Wet (kwalitatieve aansprakelijkheid).
o Personen.
o Roerende zaken.
o Opstallen.
o Stoffen.
Ook moet er voldaan worden aan de relativiteitseis.
Fictieve grondslag: centrale aansprakelijkheid ziekenhuis als de behandeling
binnen de muren van het ziekenhuis plaatsvindt.
6. Verhaal van schade in de praktijk
- Debat tussen belangenbehartiger patiënt en de
beroepsaansprakelijkheidsverzekeraar van de zorgverlener.
o GOMA (gedragscode).
- Rechter.
o Bodemprocedure of deelgeschilprocedure (bij die laatste kom je op
één punt in de onderhandelingen niet overeen en ga je daarmee
naar de rechter).
- Geschilleninstantie.
o Vermenging klachtrecht: klacht moet je eerst wenden tot de
zorgverlener voordat je naar de geschilleninstantie gaat.
o Hangt af van de hoogte van de schade: schadevergoeding van
maximaal € 25.000,-.
o Gericht op laagdrempelige, snellere afhandeling van geschillen.
o Aannemelijkheidsmaatstaf (geldt ook voor tuchtrecht) (i.t.t. civiele
rechter en strafrechter).
aansprakelijkstelling
1. Incident en schade
- Zorggerelateerde schade impliceert de aanwezigheid van een incident.
o Schade of een risico op schade.
- Patiënt staat centraal.
Schade:
- Geestelijk letsel, lichamelijk letsel, aantasting zelfbeschikkingsrecht (bv.
ontbreken prenataal onderzoek en vervolgens geboorte gehandicapt
kindje).
- Niet: patiëntgerelateerde schade (negatieve gezondheidstoestand
waarmee de patiënt binnenkwam), maar zorggerelateerde
gezondheidsschade (schade die is veroorzaakt door de behandeling zelf).
- Niet: zaakschade.
- Schade is ontstaan door een complicatie of fout.
o Complicatie: onbedoelde/ongewenste gebeurtenis tijdens/volgend
op medisch handelen, die voor de patiënt zodanig nadelig is dat
aanpassing handelen noodzakelijk is of er is sprake van
onherstelbare schade.
o Fout: handeling waarvan de arts een verwijt valt te maken (valt niet
te verwachten van een redelijk handelende, bekwame zorgverlener).
Voor patiënten zal dit onderscheid niet van belang zijn. Zij hebben bij
beiden het idee dat er iets fout is gegaan.
2. Behoefte na een incident
- Informatie, onderkennen fout, steun (goede communicatie).
- Ter verantwoording roepen van de arts en voorkomen nieuwe slachtoffers.
- Duidelijkheid over gevolgen voor de gezondheid van de patiënt.
- Herstel en/of financiële compensatie (wordt als minst belangrijk
bevonden).
3. Openheid na een medisch incident
Openheid zorgt ervoor dat patiënten minder snel een klacht of claim indienen.
Artikel 10 lid 3 Wkkgz: openheid over incident.
Medisch incident:
- First victim: patiënt.
- Second victim: zorgverlener (kan veel last ervaren door het incident).
o Angst voor o.a. media en juristen.
- Third victim: organisatie.
Onvoldoende kennis onder zorgverleners:
- Mag ik echt een fout erkennen?
, - Mag ik excuses aanbieden?
- Krijg ik een strafblad na een klacht of claim?
- Mag ik nog contact opnemen?
Wanneer het niet meteen duidelijk is of er een fout is gemaakt:
Toch al een gesprek voeren:
- Uitleggen wat er is gebeurd;
- Wat voor zover nu te overzien is gevolgen zijn;
- Hoe het heeft kunnen gebeuren.
Of, als dat nog niet duidelijk is:
- Wat men gaat doen om dat uit te zoeken.
Zorgverlener: wel fout erkennen, maar niet aansprakelijkheid erkennen
- Aansprakelijkheid staat voor de plicht de schade te vergoeden die uit een
fout voortvloeit overlaten aan juristen.
- Erkenning van een fout volgt ook uit de tuchtrechtspraak (valt onder
zorgplicht arts).
Aandachtspunten zorgverlener:
- Let op (begrijpelijk) taalgebruik en moment van geven informatie.
- Neem contact op met de patiënt.
- Adequate reactie na een incident valt onder de eigen verantwoordelijkheid
van de zorgverlener (en niet die van een zorginstelling).
- De zorgplicht strekt zich ook uit tot afhandeling van de schade.
- Toetsbaar en leerbaar opstellen bij het tuchtcollege houding weegt mee.
Secundaire victimisatie:
Een patiënt is al slachtoffer van de fout en wordt opnieuw slachtoffer door de
nare ervaring die hij/zij heeft opgedaan tijdens de schadeafwikkeling.
4. Mogelijke juridische acties
- Aansprakelijk stellen van de hulpverlener.
- Indienen van een klacht bij de hulpverlener.
- Klaagschrift bij de tuchtrechter.
- Melding IGJ (staat los van verplichte melding zorgaanbieder).
- Verzoek onderzoek Nationale ombudsman.
- Aangifte justitie.
Welke actie voor welke behoefte?
- Klachtrecht informatie, herstel relatie en organisatieverbetering, schade
verhalen (beperkte hoogte bedrag).
- Tuchtrecht ter verantwoording roepen beroepsbeoefenaar (individueel
persoon), kwaliteit.
- Strafrecht ter verantwoording roepen arts of ziekenhuis,
maatschappelijk doel, schade verhalen (beperkt, want vordering mag het
strafproces niet vertragen).
- Melding IGJ kwaliteitsverbetering zorg, preventie.
- Onderzoek Nationale ombudsman kwaliteitsverbetering zorg, preventie.
- Aansprakelijk stellen schade verhalen (civiele aansprakelijkheidsrecht).
Acties kunnen naast elkaar bestaan, maar wel in beperkte mate. Als je
bijvoorbeeld een bindend advies over schadevergoeding hebt verkregen, kun je
,niet hiervoor ook nog naar de civiele rechter. Wel zou je naar de ene instantie
kunnen voor een oordeel over het handelen, en naar de civiele rechter voor een
claim.
5. Aansprakelijk stellen
Een incident impliceert de aanwezigheid van schade. Als de behoefte van een
patiënt is om vergoeding van schade te krijgen, ligt het voor de hand dat de
patiënt een civiele actie instelt, oftewel de zorgaanbieder aansprakelijk stelt.
Uitgangspunt: ieder draagt zijn eigen schade, tenzij er een goede grond voor
afwenteling bestaat goede grond: verwijtbaar onjuist gedrag dat schade bij
een ander veroorzaakt.
- Maatstaf: de redelijke mens (bekwame hulpverlener).
Verwijtbaar onjuist gedrag = fout
- Tekortkoming (contract).
- Onrechtmatige daad (geen contract).
5.1 Tekortkoming
In veel gevallen komt een contract tot stand tussen de arts en patiënt
(behandelingsovereenkomst).
Het niet nakomen van een verplichting is een tekortkoming wat verwijtbaar
onjuist gedrag is.
- Kijk hierbij naar de maatstaf om te bepalen of er sprake is van een
tekortkoming.
Een tekortkoming geeft in beginsel recht op schadevergoeding. Maar, deze
tekortkoming moet ook toegerekend worden:
- Schuld;
- Verkeersopvattingen;
- Wet (risicoaansprakelijkheid).
Als de hulpverlener gebruik heeft gemaakt van een persoon of zaak, wordt de
tekortkoming alsnog aan hem toegerekend krachtens de wet
(risicoaansprakelijkheid).
5.2 Onrechtmatige daad
In sommige gevallen is er geen contract tussen de arts en patiënt (bv. bij
bewusteloosheid, psychiatrische patiënten, gedetineerden en mensen die
verplicht worden opgenomen o.g.v. de Wpg).
Handelen in strijd met de maatschappelijke zorgvuldigheid is een
onrechtmatige daad wat verwijtbaar onjuist gedrag is.
- Zorgvuldig gedrag: handelen als goed hulpverlener.
Een onrechtmatige daad geeft recht op schadevergoeding, mits toerekenbaar
krachtens:
- Schuld;
- Verkeersopvattingen;
, - Wet (kwalitatieve aansprakelijkheid).
o Personen.
o Roerende zaken.
o Opstallen.
o Stoffen.
Ook moet er voldaan worden aan de relativiteitseis.
Fictieve grondslag: centrale aansprakelijkheid ziekenhuis als de behandeling
binnen de muren van het ziekenhuis plaatsvindt.
6. Verhaal van schade in de praktijk
- Debat tussen belangenbehartiger patiënt en de
beroepsaansprakelijkheidsverzekeraar van de zorgverlener.
o GOMA (gedragscode).
- Rechter.
o Bodemprocedure of deelgeschilprocedure (bij die laatste kom je op
één punt in de onderhandelingen niet overeen en ga je daarmee
naar de rechter).
- Geschilleninstantie.
o Vermenging klachtrecht: klacht moet je eerst wenden tot de
zorgverlener voordat je naar de geschilleninstantie gaat.
o Hangt af van de hoogte van de schade: schadevergoeding van
maximaal € 25.000,-.
o Gericht op laagdrempelige, snellere afhandeling van geschillen.
o Aannemelijkheidsmaatstaf (geldt ook voor tuchtrecht) (i.t.t. civiele
rechter en strafrechter).
