5
INTRODUCTIE
Schakelingen
AUTOMATISCH REGELEN
In veel apparaten zit een schakeling die iets kan detecteren en daarop
kan reageren. Dankzij die schakeling kan een apparaat zelfstandig
taken uitvoeren zoals stationspoortjes openen, frisdrank verkopen,
alarm slaan, de temperatuur regelen en een lamp aandoen.
Wat weet je al over
schakelingen? 182
THEORIE
1 Lading en spanning 183
2 Weerstand 190
3 Weerstanden schakelen 198
4 Automatische schakelingen 208
PRAKTIJK
Bizar snel:
de quantumcomputer 216
,
, HOOFDSTUK 5 Schakelingen
Wat weet je al over schakelingen?
OPDRACHTEN VOORKENNIS
1 Koppel de juiste component aan elk symbool.
A ⃝ ⃝ 1 batterij
B ⃝ ⃝ 2 lampje
C A ⃝ ⃝ 3 led
D A
V ⃝ ⃝ 4 schakelaar
open
E dicht ⃝ ⃝ 5 spanningsmeter
F ⃝ ⃝ 6 stroommeter
2 Onderstreep de soorten straling die het menselijk oog kan waarnemen.
ir-straling – licht – uv-straling
3 Je kunt de spanning over een draad meten met een spanningsmeter en de stroomsterkte
door een draad met een stroommeter.
Teken in figuur 1 de symbolen voor de beide meters op de juiste plaats.
A
V
figuur 1 Spanningsmeter en
stroommeter in een schakeling.
4 In een parallelschakeling verdeelt de spanning / stroomsterkte zich over alle vertakkingen.
De spanning / stroomsterkte is bij deze schakeling gelijk voor alle vertakkingen.
In een serieschakeling is de spanning / stroomsterkte door de gehele schakeling
gelijk. Hier verdeelt de spanning / stroomsterkte zich over de verschillende
schakelcomponenten.
, HOOFDSTUK 5 Schakelingen
1 Lading en spanning
LEERSTOF
1 Je kunt een pvc-buis negatief laden door erover te wrijven met een wollen doek.
a Leg uit hoe het komt dat de buis een lading krijgt.
Er wordt negatieve lading overgedragen van de doek naar de pvc-buis.
b De deeltjes die hierbij van het ene naar het andere voorwerp ‘overspringen’
heten
elektronen .
c Deze deeltjes gaan van de buis naar de doek / van de doek naar de buis.
d Waarom kunnen de positieve deeltjes niet overspringen?
Protonen, de positief geladen deeltjes, hebben een vaste plaats in een
vaste stof, waarvan ze niet weg kunnen.
2 Beantwoord de volgende vragen.
a Waaraan kun je merken dat een voorwerp elektrisch geladen (statisch) is?
Het voorwerp trekt dan andere voorwerpen aan, of er springen vonkjes
over naar andere voorwerpen.
b Wat weet je over de hoeveelheid lading in een voorwerp dat neutraal is?
Dit voorwerp bevat evenveel positieve als negatieve lading.
c Waardoor komt het dat je soms een schok voelt als je na een rit uit de auto stapt?
Tijdens het rijden kan een auto een spanning opbouwen. Als je uitstapt,
ontlaadt de auto zich via je lichaam.
TOEPASSING
3 Bij helder vriesweer is de luchtvochtigheid laag. Je kunt dan goed merken dat voorwerpen
door wrijving elektrisch geladen worden.
Op welke manier(en) kun je merken:
a dat je haar en kam geladen worden als je je haar kamt?
Je hoort geknetter en je haar blijft aan de kam kleven.
b dat een fleecetrui geladen wordt als je hem over je hoofd uittrekt?
Je ziet vonkjes tussen je hoofd en fleecetrui, hoort geknetter en voelt
een tinteling.
INTRODUCTIE
Schakelingen
AUTOMATISCH REGELEN
In veel apparaten zit een schakeling die iets kan detecteren en daarop
kan reageren. Dankzij die schakeling kan een apparaat zelfstandig
taken uitvoeren zoals stationspoortjes openen, frisdrank verkopen,
alarm slaan, de temperatuur regelen en een lamp aandoen.
Wat weet je al over
schakelingen? 182
THEORIE
1 Lading en spanning 183
2 Weerstand 190
3 Weerstanden schakelen 198
4 Automatische schakelingen 208
PRAKTIJK
Bizar snel:
de quantumcomputer 216
,
, HOOFDSTUK 5 Schakelingen
Wat weet je al over schakelingen?
OPDRACHTEN VOORKENNIS
1 Koppel de juiste component aan elk symbool.
A ⃝ ⃝ 1 batterij
B ⃝ ⃝ 2 lampje
C A ⃝ ⃝ 3 led
D A
V ⃝ ⃝ 4 schakelaar
open
E dicht ⃝ ⃝ 5 spanningsmeter
F ⃝ ⃝ 6 stroommeter
2 Onderstreep de soorten straling die het menselijk oog kan waarnemen.
ir-straling – licht – uv-straling
3 Je kunt de spanning over een draad meten met een spanningsmeter en de stroomsterkte
door een draad met een stroommeter.
Teken in figuur 1 de symbolen voor de beide meters op de juiste plaats.
A
V
figuur 1 Spanningsmeter en
stroommeter in een schakeling.
4 In een parallelschakeling verdeelt de spanning / stroomsterkte zich over alle vertakkingen.
De spanning / stroomsterkte is bij deze schakeling gelijk voor alle vertakkingen.
In een serieschakeling is de spanning / stroomsterkte door de gehele schakeling
gelijk. Hier verdeelt de spanning / stroomsterkte zich over de verschillende
schakelcomponenten.
, HOOFDSTUK 5 Schakelingen
1 Lading en spanning
LEERSTOF
1 Je kunt een pvc-buis negatief laden door erover te wrijven met een wollen doek.
a Leg uit hoe het komt dat de buis een lading krijgt.
Er wordt negatieve lading overgedragen van de doek naar de pvc-buis.
b De deeltjes die hierbij van het ene naar het andere voorwerp ‘overspringen’
heten
elektronen .
c Deze deeltjes gaan van de buis naar de doek / van de doek naar de buis.
d Waarom kunnen de positieve deeltjes niet overspringen?
Protonen, de positief geladen deeltjes, hebben een vaste plaats in een
vaste stof, waarvan ze niet weg kunnen.
2 Beantwoord de volgende vragen.
a Waaraan kun je merken dat een voorwerp elektrisch geladen (statisch) is?
Het voorwerp trekt dan andere voorwerpen aan, of er springen vonkjes
over naar andere voorwerpen.
b Wat weet je over de hoeveelheid lading in een voorwerp dat neutraal is?
Dit voorwerp bevat evenveel positieve als negatieve lading.
c Waardoor komt het dat je soms een schok voelt als je na een rit uit de auto stapt?
Tijdens het rijden kan een auto een spanning opbouwen. Als je uitstapt,
ontlaadt de auto zich via je lichaam.
TOEPASSING
3 Bij helder vriesweer is de luchtvochtigheid laag. Je kunt dan goed merken dat voorwerpen
door wrijving elektrisch geladen worden.
Op welke manier(en) kun je merken:
a dat je haar en kam geladen worden als je je haar kamt?
Je hoort geknetter en je haar blijft aan de kam kleven.
b dat een fleecetrui geladen wordt als je hem over je hoofd uittrekt?
Je ziet vonkjes tussen je hoofd en fleecetrui, hoort geknetter en voelt
een tinteling.
