Hoofdstuk 2 pedagogisch didactisch begeleiden
2.1 Ontwikkeling
2.1.1 Ontwikkeling als proces
Ontwikkeling is een proces en wordt beïnvloedt door de biologische factoren groei en rijping, de
psychologische factoren aanleg en persoonlijkheid en door de omgeving.
De mensen die voorstander waren van rijpen, waren:
Rousseau:
- Het gevoel staat centraal
- Het kind is een actief onderzoekend wezen
- Rijping in de motor tot ontwikkeling
Montessori:
- Innerlijke drang tot ontwikkeling
- Keuzevrijheid
- Voorbereidende omgeving
Het tegenovergestelde van de rijpingstheorie was het behaviorisme. Dit wordt ook wel leren
genoemd. Een aantal voorstanders waren:
John Locke:
- Mens komt als onbeschreven blad ter wereld (tabula rasa)
- Kinderen zijn fundamenteel anders dan volwassenen
- De omgeving heeft invloed op de ontwikkeling
John Watson:
- Grondlegger behaviorisme
- Je leert door het effect van gedrag
Skinner:
- Nieuw gewenst gedrag leer je aan door dat gedrag te belonen/bekrachtigen
- Ongewenst gedrag leer je af door het te negeren
Bandura:
- Mensen leren gedrag door naar andere te kijken: model-leren
- Agressie kan hiermee ook geleerd worden
Lev Vygotski ziet leren als een wisselwerking tussen rijping en leren.
- Hij maakt onderscheidt tussen de zone van naaste en actuele ontwikkeling.
- Hij vindt dat de leraar actief/bewust het leerproces moet stimuleren
- Taal is de scharnier van de ontwikkeling
2.1.2 Invloed op ontwikkeling
De ontwikkeling van een kind hangt af van:
- factoren die in het kind zelf liggen
- factoren in de fysieke en sociale omgeving
- de interactie tussen al deze factoren
2.1.3 Ontwikkelingsfasen
De ontwikkeling van een kind verloopt in fasen. In het onderwijs zijn drie perioden van belang:
- nul tot zes jaar
- zes tot twaalf jaar
- twaalf tot achttien jaar
2.1.4 Ontwikkelingsaspecten
Kinderen ontwikkelen zich op verschillende terreinen. We maken hierbij onderscheidt in:
- lichamelijke ontwikkeling
- cognitieve ontwikkeling
- creatieve ontwikkeling
- sociaal-emotionele ontwikkeling
2.1.5 Voorwaarden voor ontwikkeling
Voorwaarden om tot ontwikkeling te komen zijn:
- veiligheid en vertrouwen
- verbaal en non-verbaal contact
- stimulerende omgeving
- ruimte en gelegenheid om te spelen en te leren
, 2.2 Ontwikkeling in de voorschoolse periode
2.2.1 Lichamelijke ontwikkeling
In de eerste twee jaar groeit het kind het hardst. De zintuigen worden ontwikkelt en motorisch
groeit de baby enorm. Hierdoor kan hij steeds meer zelfstandig zijn omgeving verkennen. Een
baby leert informatie die binnenkomt via zintuigen af te stemmen op de beweging. Dit heet de
sensomotorische ontwikkeling.
Een peuter kan zelfstandige dingen ondernemen. Dit is een belangrijke mijlpaal. In deze periode
ontwikkelt de oog-handcoördinatie.
2.2.2 Veilige hechting
De eerste jaren spelen een belangrijke rol bij het vertrouwen dat het kind ontwikkelt in zichzelf en
in zijn omgeving. Vanuit dit vertrouwen durft het kind de wereld alleen te ontdekken. Als het hele
hechtingsproces goed verloopt, is een peuter rond derde jaar psychisch onafhankelijk van zijn
hechtingspersonen.
Vertrouwen in jezelf en in anderen is de basis voor ontwikkeling. Het is dus belangrijk dat dit wordt
ontwikkelt. Een veilige hechting is afhankelijk van de interactie van de ouders. Als kinderen niet
veilig gehecht zijn merk je dat op de basisschool. Hoe ouder kinderen zijn hoe moeilijker dit
basisvertrouwen te herstellen is. Vertrouwen begint bij het opbouwen van een gehechtheidsrelatie,
maar daar stopt het niet. Het vertrouwen moet onderhouden blijven.
2.2.3 Sociaal-emotionele ontwikkeling
In de magische jaren kan een kind nog niet zo goed onderscheid maken tussen fantasie en
werkelijkheid. Ook ontdekt hij dat hij een eigen wil heeft en zelf de baas is over zijn lijf. Hiermee
breekt de koppigheidsperiode. Dit is een lastige maar hele belangrijke periode. De peuter is bezig
een individu te worden.
2.2.4 Taalontwikkeling
Taal is een basisvaardigheid die invloed heeft op de brede ontwikkeling. Als je kunt praten over
voorvallen en je emoties daarin kwijt kan heb je er beter grip op, waardoor er minder agressie is.
- Voortalige periode: eerste paar maanden, baby communiceert met zijn hele lichaam. Vier tot
zes maanden alleen klinkers, maand zeven medeklinkers en maand acht gecombineerd.
- Vroegtalige periode: rond het eerste levensjaar, baby zegt zijn eerste woordjes, zegt vooral
woorden met betrekking op een handeling.
- Differentiatiefase: van 2,5 tot ongeveer 5 jaar oud, taal is steeds meer als volwassene
ontwikkelt, rond het derde jaar maken ze zinnen.
- Interactie: kinderen leren taal in de interactie met anderen.
Kinderen leren de taal spelenderwijs, als je maar veel met ze praat. Als leerkracht ben je hier actief
mee bezig. Je hebt een taalstimulerende houding door bijvoorbeeld in te gaan op wat het kind
vraagt en op wat het bezighoudt.
2.2.5 Spelontwikkeling
Baby’s leren door te doen. Bij baby’s zie je vooral bewegingsspel. Ze beleven plezier aan
spartelen met hun armpjes of beentjes. Tussen de vier en acht maanden kunnen ze spelen met de
speeltjes die je ze geeft en begint het manipulerend spelen. Een volgende stap is spelen met meer
speeltjes tegelijk, het constructiespel.
Rond het eerste levensjaar ontstaat fantasiespel. Ze doen alsof en bootsen na. In hun tweede
levensjaar gaan kinderen symbolen gebruiken voor wat ze willen zeggen.
Spelen met regels is niet heel populair, daar is de peuter nog niet ver genoeg cognitief ontwikkelt.
Maar ze beleven wel plezier en het sociale spel begint te ontluiken. Eerst spelen peuters vooral
naast elkaar, het parallelspel, maar later wordt dit steeds meer samenspel.
2.3 Ontwikkeling van 4 tot 12 jaar
2.3.1 Lichamelijke ontwikkeling
De ontwikkeling is minder sensationeel als in de eerste vier jaar maar er gebeurd alsnog erg veel.
Tijdens de kleuterperiode neemt de hersenmassa nog steeds toe. Er komen steeds meer
verbindingen tussen hersencellen waardoor het geheugen steeds beter wordt. Tussen het zesde
en zevende levensjaar veranderen kinderen niet alleen meer in lengte en gewicht maar ook in
vorm. Mollige dingen verdwijnen. Ook worden de botten steviger en spieren sterker. De
ontwikkeling is iets minder hard, tot de pubertijd begint. Meisjes krijgen rond hun tiende een
groeispurt.
2.1 Ontwikkeling
2.1.1 Ontwikkeling als proces
Ontwikkeling is een proces en wordt beïnvloedt door de biologische factoren groei en rijping, de
psychologische factoren aanleg en persoonlijkheid en door de omgeving.
De mensen die voorstander waren van rijpen, waren:
Rousseau:
- Het gevoel staat centraal
- Het kind is een actief onderzoekend wezen
- Rijping in de motor tot ontwikkeling
Montessori:
- Innerlijke drang tot ontwikkeling
- Keuzevrijheid
- Voorbereidende omgeving
Het tegenovergestelde van de rijpingstheorie was het behaviorisme. Dit wordt ook wel leren
genoemd. Een aantal voorstanders waren:
John Locke:
- Mens komt als onbeschreven blad ter wereld (tabula rasa)
- Kinderen zijn fundamenteel anders dan volwassenen
- De omgeving heeft invloed op de ontwikkeling
John Watson:
- Grondlegger behaviorisme
- Je leert door het effect van gedrag
Skinner:
- Nieuw gewenst gedrag leer je aan door dat gedrag te belonen/bekrachtigen
- Ongewenst gedrag leer je af door het te negeren
Bandura:
- Mensen leren gedrag door naar andere te kijken: model-leren
- Agressie kan hiermee ook geleerd worden
Lev Vygotski ziet leren als een wisselwerking tussen rijping en leren.
- Hij maakt onderscheidt tussen de zone van naaste en actuele ontwikkeling.
- Hij vindt dat de leraar actief/bewust het leerproces moet stimuleren
- Taal is de scharnier van de ontwikkeling
2.1.2 Invloed op ontwikkeling
De ontwikkeling van een kind hangt af van:
- factoren die in het kind zelf liggen
- factoren in de fysieke en sociale omgeving
- de interactie tussen al deze factoren
2.1.3 Ontwikkelingsfasen
De ontwikkeling van een kind verloopt in fasen. In het onderwijs zijn drie perioden van belang:
- nul tot zes jaar
- zes tot twaalf jaar
- twaalf tot achttien jaar
2.1.4 Ontwikkelingsaspecten
Kinderen ontwikkelen zich op verschillende terreinen. We maken hierbij onderscheidt in:
- lichamelijke ontwikkeling
- cognitieve ontwikkeling
- creatieve ontwikkeling
- sociaal-emotionele ontwikkeling
2.1.5 Voorwaarden voor ontwikkeling
Voorwaarden om tot ontwikkeling te komen zijn:
- veiligheid en vertrouwen
- verbaal en non-verbaal contact
- stimulerende omgeving
- ruimte en gelegenheid om te spelen en te leren
, 2.2 Ontwikkeling in de voorschoolse periode
2.2.1 Lichamelijke ontwikkeling
In de eerste twee jaar groeit het kind het hardst. De zintuigen worden ontwikkelt en motorisch
groeit de baby enorm. Hierdoor kan hij steeds meer zelfstandig zijn omgeving verkennen. Een
baby leert informatie die binnenkomt via zintuigen af te stemmen op de beweging. Dit heet de
sensomotorische ontwikkeling.
Een peuter kan zelfstandige dingen ondernemen. Dit is een belangrijke mijlpaal. In deze periode
ontwikkelt de oog-handcoördinatie.
2.2.2 Veilige hechting
De eerste jaren spelen een belangrijke rol bij het vertrouwen dat het kind ontwikkelt in zichzelf en
in zijn omgeving. Vanuit dit vertrouwen durft het kind de wereld alleen te ontdekken. Als het hele
hechtingsproces goed verloopt, is een peuter rond derde jaar psychisch onafhankelijk van zijn
hechtingspersonen.
Vertrouwen in jezelf en in anderen is de basis voor ontwikkeling. Het is dus belangrijk dat dit wordt
ontwikkelt. Een veilige hechting is afhankelijk van de interactie van de ouders. Als kinderen niet
veilig gehecht zijn merk je dat op de basisschool. Hoe ouder kinderen zijn hoe moeilijker dit
basisvertrouwen te herstellen is. Vertrouwen begint bij het opbouwen van een gehechtheidsrelatie,
maar daar stopt het niet. Het vertrouwen moet onderhouden blijven.
2.2.3 Sociaal-emotionele ontwikkeling
In de magische jaren kan een kind nog niet zo goed onderscheid maken tussen fantasie en
werkelijkheid. Ook ontdekt hij dat hij een eigen wil heeft en zelf de baas is over zijn lijf. Hiermee
breekt de koppigheidsperiode. Dit is een lastige maar hele belangrijke periode. De peuter is bezig
een individu te worden.
2.2.4 Taalontwikkeling
Taal is een basisvaardigheid die invloed heeft op de brede ontwikkeling. Als je kunt praten over
voorvallen en je emoties daarin kwijt kan heb je er beter grip op, waardoor er minder agressie is.
- Voortalige periode: eerste paar maanden, baby communiceert met zijn hele lichaam. Vier tot
zes maanden alleen klinkers, maand zeven medeklinkers en maand acht gecombineerd.
- Vroegtalige periode: rond het eerste levensjaar, baby zegt zijn eerste woordjes, zegt vooral
woorden met betrekking op een handeling.
- Differentiatiefase: van 2,5 tot ongeveer 5 jaar oud, taal is steeds meer als volwassene
ontwikkelt, rond het derde jaar maken ze zinnen.
- Interactie: kinderen leren taal in de interactie met anderen.
Kinderen leren de taal spelenderwijs, als je maar veel met ze praat. Als leerkracht ben je hier actief
mee bezig. Je hebt een taalstimulerende houding door bijvoorbeeld in te gaan op wat het kind
vraagt en op wat het bezighoudt.
2.2.5 Spelontwikkeling
Baby’s leren door te doen. Bij baby’s zie je vooral bewegingsspel. Ze beleven plezier aan
spartelen met hun armpjes of beentjes. Tussen de vier en acht maanden kunnen ze spelen met de
speeltjes die je ze geeft en begint het manipulerend spelen. Een volgende stap is spelen met meer
speeltjes tegelijk, het constructiespel.
Rond het eerste levensjaar ontstaat fantasiespel. Ze doen alsof en bootsen na. In hun tweede
levensjaar gaan kinderen symbolen gebruiken voor wat ze willen zeggen.
Spelen met regels is niet heel populair, daar is de peuter nog niet ver genoeg cognitief ontwikkelt.
Maar ze beleven wel plezier en het sociale spel begint te ontluiken. Eerst spelen peuters vooral
naast elkaar, het parallelspel, maar later wordt dit steeds meer samenspel.
2.3 Ontwikkeling van 4 tot 12 jaar
2.3.1 Lichamelijke ontwikkeling
De ontwikkeling is minder sensationeel als in de eerste vier jaar maar er gebeurd alsnog erg veel.
Tijdens de kleuterperiode neemt de hersenmassa nog steeds toe. Er komen steeds meer
verbindingen tussen hersencellen waardoor het geheugen steeds beter wordt. Tussen het zesde
en zevende levensjaar veranderen kinderen niet alleen meer in lengte en gewicht maar ook in
vorm. Mollige dingen verdwijnen. Ook worden de botten steviger en spieren sterker. De
ontwikkeling is iets minder hard, tot de pubertijd begint. Meisjes krijgen rond hun tiende een
groeispurt.
