Hoofdstuk 1
1.1 Het aanleren van de pengreep
Aks docent moet jij het goede voorbeeld geven met het schrijven want de kinderen doen jou na.
Dit doe je door de driepuntsgreep. Bij deze greep ligt de pen op het topje van de middelvinger en
wordt ondersteund door het topje van de duim en wijsvinger aan beide kanten. Dit is ongeveer
twee cm van de punt af. Linkshandige kunnen de pen iets hoger vasthouden. Je kan deze
spelenderwijs aanleren door versjes, liedjes of spelletjes.
1.2 Correcte pengrepen
De dynamische driepuntsgreep is de greep die wordt aangeleerd aan de kinderen op de
basisschool. Hierbij gebruik je de wijsvinger als schrijfvinger. Deze maakt de neerhalen van de
letters. De duim is de duwende, dwingende vinger. Zonder de duim valt de pen uit je hand. De
middelvinger is de ondersteunende vinger.
Bij de dynamische vierpuntsgreep staat de middelvinger ook op de pen en leunt de pen op de
ringvinger. Hiermee kun je ontspannen schrijven. Dynamisch houdt in dat de vingers tijdens het
schrijven bewegen door te buigen en strekken.
Bij een laterale greep staat de duim niet in oppositie. Dat houdt in dat de duim niet ergens
tegenover staat, zoals hoort bij de driepuntsgreep. Hij staat niet tegenover het topje van de
wijsvinger, maar tegen de zijkant, veel verder naar boven. Hiermee kun je ontspannen schrijven
maar als de duim erover heen schiet, dus op de wijsvinger, wordt de mobiliteit van de vingers erg
klein.
Als de vingers en pols niet bewegen tijdens het schrijven spreken we van een statistische greep.
De pen beweegt als verlengde van de onderarm, vanuit de schouder en de elleboog. Deze
schrijfmanier maakt fijne bewegingen moeilijk. Het is dus belangrijk dat er een dynamische
pengreep wordt aangeleerd.
1.3 Posities van de hand
Er zijn drie posities van de hand ten opzichte van de schrijfregel:
- De hand ligt onder de schrijfregel, dit is vooral zo bij rechtshandigen.
- De hand kan naar buiten wijzen (extensie). Deze stand moet je corrigeren!
- De hand kan licht naar binnen wijzen (flexie). Op deze manier kun je comfortabel schrijven.
- De hand ligt boven de schrijfregel. Dit heet de inverted of geïnverteerde positie. De pols is sterk
naar binnen gekromd. De penpunt wijst naar het lichaam. Een populaire benaming hiervoor is
het bokkenpootje. Veel linkshandigen schrijven zo, maar er komt veel spanning op de pols dus
deze manier is af te raden.
1.4 Pendruk en greepdruk
Controleer altijd of je leerlingen niet teveel kracht gebruiken als ze schrijven. We maken
onderscheid in greepdruk en pendruk. Greepdruk is hoe hard je in de pen knijpt en pendruk is de
druk die je zet op het papier. Je herkent veel druk aan de dikke pennenstreken, wit gekleurde
nagels of knokkels of wapperende handen. Dit overschot aan kracht kan ontstaan doordat het
kind minder gevoelig of overgevoelig is voor tast. Of er is een probleem met dosering van de
kracht.
1.5 En als het moeilijk is…
- Pendruk en greepdruk corrigeren:
Je moet het kind eerst bewust maken zodat het zichzelf kan controleren. Jij biedt oefeningen
om te laten ervaren hoe het anders kan.
- Verkeerde pengrepen corrigeren:
Een correcte pengreep krijgen lukt meestal wel, maar om hem te behouden is een tweede. Zorg
dus dat ook je eigen pengreep perfect is want kinderen nemen deze over. Stel ze nemen jouw
slechte pengreep over dan brokkelt je geloofwaardigheid af. Je kan een verkeerde pengreep
corrigeren door het opnieuw aan te leren via een duidelijke instructie.
Een goede pengreep is alleen mogelijk als de duim kan opponeren (als de duim tegenover de
andere vingers kan plaatsen) en als de vingers kunnen buigen en strekken. Om dit te oefenen kun
je een aantal materialen gebruiken:
- Insteekkralen of insteekmozaïek
- De kralenplank of rijgen met kralen
,- Bouwen met kleine blokjes
- Spelen en mikken met knikkers
- Knippen met een schaar
- Naald, draad en borduurkaarten
- Schroeven en moeren
Belangrijke begrippen
- A la ronde: driepuntsgreep waarbij de achterkant van de pen tussen de wijsvinger en de
middelvinger uitsteekt en wordt vastgehouden
- Drukverschil: meer of minder druk geven op de pen.
- Duimovergreep, overkruiste pengreep: duim gaat over de pen en vaak zelfs tegelijkertijd over
de wijsvinger
- Extensie: strekking van de gewrichten
- Flexie: buiging van de gewrichten
- Non-inverted positie: de hand ligt onder de schrijfregel
- Tweede webspace: de vorm van de ruimte tussen wijs- en middelvinger bij de a la ronde greep
- Veegpositie: de hand ligt tijdens het schrijven op de schrijfregel
- Webspace: de vorm van de ruimte tussen de duim en wijsvinger bij het vasthouden van het
potlood
Hoofdstuk 2
2.1 Het meubilair
Om goed te kunnen schrijven heb je een passende stoel en tafel nodig. Maar kinderen hebben
niet allemaal dezelfde bouw. Je gaat hierbij uit van de lengte van de onderbenen. Omdat kinderen
groeien moet je het meubilair minimaal tweemaal per jaar controleren of het nog op de goede
lengte is. Bij twijfel kun je het beste kiezen voor de kleinere stoel. Het is namelijk belangrijk dat
kinderen met hun voeten bij de grond kunnen.
De tafel is te hoog als de schouders en bovenarmen teveel worden opgetild. De tafel is te laag als
de onderarmen niet horizontaal op het blad kunnen rusten of als het kind de rug teveel moet
krommen.
2.2 Het aanleren van een correcte zitschrijfhouding
Goed zitten, stap voor stap, van voeten tot vingers:
1. De voeten staan plat op de grond en een stukje uit elkaar
2. Kinderen zitten recht achter op de zitting, op beide billen
3. Er is een kleine afstand tussen de buik en de tafel
4. Het hoofd is licht voorover gebogen, soms iets opzij
5. Er is voldoende afstand tussen ogen en papier
6. De schouders zijn vrijwel horizontaal
7. Beide onderarmen rusten op het tafelblad
8. De hand in het verlengde van de onderarm
9. Het schrijfblad ligt aan de kant van de schrijfhand
10. Het schrijfblad ligt schuin gedraaid
11. De schrijfhand ligt onder de regel
12. De niet-schrijfhand ligt op het schrijfblad naast of iets boven de schrijfhand
2.3 De bladligging en de niet-schrijfhand
Het papier ligt voor een linkshandige iets naar links en voor een rechtshandige iets naar rechts.
Dat werkt ontspannen. Je mag dit verwachten van kinderen vanaf negen jaar oud.
De niet-schrijvende hand houdt het papier vast en schuift het regelmatig naar boven. Hierdoor
hoef je de schrijfhouding niet te veranderen.
Het papier schuin leggen kan kinderen verwarren en om te wennen kost tijd. Maar uit onderzoek
blijkt dat kinderen tussen hun zevende en negende levensjaar zelf hun papier schuin leggen.
Hierbij kun je dus een klein beetje experimenteren. Je kan ook hele gerichte instructies geven voor
het schuin leggen van het papier.
, 2.4 Progressie van de schrijfhand
Progressie van de schrijfhand wil zeggen: het bewegen van de schrijfhand over het papier en de
handverplaatsing die telkens nodig is als er enkele letters geschreven zijn.
Beweging Betrokken lichaamsdelen Effect
Grote progressie Draaien met de onderarm Het opschuiven van de regel
vanuit de schouder en
elleboog (proximaal)
Grote regressie Schouder en elleboog bij het Beginnen op een nieuwe regel
snel terug bewegen naar de
linkerkant van het schrijfblad
(proximaal)
Kleine progressie Draaien vanuit de pols (distaal) Het opschuiven binnen een
woord
Kleine regressie Vingers en pols (distaal) Aan de schrijfrichting
tegengestelde bewegingen,
bewegingen naar links, zoals
de de onderste boog van de s
Inscriptie Buigen en strekken van de Het bewegen bij het maken
vingers (distaal) van letters
2.5 Afstand tussen neus en tafel
Over de afstand tussen de neus en tafel bestaan verschillende inzichten. Volgens Ajuriaguerra
wordt deze afstand steeds groter wanneer het kind ouder wordt. Voor vijfjarigen moet de afstand
5 cm zijn, voor negenjarigen ongeveer 9 cm en voor twaalfjarigen ongeveer 12 cm.
Volgens Erhardt wordt de afstand bepaalt door de elleboog op tafel te zetten en daar de kin op te
leggen. De ideale afstand is dan de lengte van de onderarm. Maar in beide meningen groeit de
afstand tussen de neus en tafel met het kind mee.
2.6 Andere manieren om de zitschrijfhouding aan te leren
Je kan de zitschrijfhouding ook aanleren doormiddel van bijvoorbeeld een liedje. Hou hierbij een
vaste route aan. Benoem eerst de voeten via zitvlak en rug, naar hoofd, schouders, handen en
vingers, laat alles systematisch aan bod komen.
2.7 Als goed zitten moeilijk is…
Wanneer je alle verkeerde houdingen even uitprobeert, merken de kinderen welke het lekkerste zit
en zullen zij zichzelf sneller corrigeren. Afwisseling in het zitten is wel goed, mits dit een goede
houding is, want er zijn houdingen waarin je niet goed kan schrijven. Schrijven kost dan extra
inspanning.
Een goede houding kan pijn aan de armen, nek en schouders voorkomen. Kinderen kunnen de
losse onderdelen van de zitschrijfhouding wel goed uitvoeren, maar alles in één keer blijkt
moeilijker te zijn. Richt je tijdens het verbeteren dus op één aspect tegelijk. Probeer iets te
bedenken waarbij jij niet nodig bent en het kind zichzelf corrigeert.
Belangrijke begrippen
- Distaal: het verleggen van het midden van het lichaam (tegenovergestelde van proximaal)
- Inscriptie: het buigen en strekken van de vingers tijdens
- Proximaal: het dichts bij het lichaam, de lichaamsas
1.1 Het aanleren van de pengreep
Aks docent moet jij het goede voorbeeld geven met het schrijven want de kinderen doen jou na.
Dit doe je door de driepuntsgreep. Bij deze greep ligt de pen op het topje van de middelvinger en
wordt ondersteund door het topje van de duim en wijsvinger aan beide kanten. Dit is ongeveer
twee cm van de punt af. Linkshandige kunnen de pen iets hoger vasthouden. Je kan deze
spelenderwijs aanleren door versjes, liedjes of spelletjes.
1.2 Correcte pengrepen
De dynamische driepuntsgreep is de greep die wordt aangeleerd aan de kinderen op de
basisschool. Hierbij gebruik je de wijsvinger als schrijfvinger. Deze maakt de neerhalen van de
letters. De duim is de duwende, dwingende vinger. Zonder de duim valt de pen uit je hand. De
middelvinger is de ondersteunende vinger.
Bij de dynamische vierpuntsgreep staat de middelvinger ook op de pen en leunt de pen op de
ringvinger. Hiermee kun je ontspannen schrijven. Dynamisch houdt in dat de vingers tijdens het
schrijven bewegen door te buigen en strekken.
Bij een laterale greep staat de duim niet in oppositie. Dat houdt in dat de duim niet ergens
tegenover staat, zoals hoort bij de driepuntsgreep. Hij staat niet tegenover het topje van de
wijsvinger, maar tegen de zijkant, veel verder naar boven. Hiermee kun je ontspannen schrijven
maar als de duim erover heen schiet, dus op de wijsvinger, wordt de mobiliteit van de vingers erg
klein.
Als de vingers en pols niet bewegen tijdens het schrijven spreken we van een statistische greep.
De pen beweegt als verlengde van de onderarm, vanuit de schouder en de elleboog. Deze
schrijfmanier maakt fijne bewegingen moeilijk. Het is dus belangrijk dat er een dynamische
pengreep wordt aangeleerd.
1.3 Posities van de hand
Er zijn drie posities van de hand ten opzichte van de schrijfregel:
- De hand ligt onder de schrijfregel, dit is vooral zo bij rechtshandigen.
- De hand kan naar buiten wijzen (extensie). Deze stand moet je corrigeren!
- De hand kan licht naar binnen wijzen (flexie). Op deze manier kun je comfortabel schrijven.
- De hand ligt boven de schrijfregel. Dit heet de inverted of geïnverteerde positie. De pols is sterk
naar binnen gekromd. De penpunt wijst naar het lichaam. Een populaire benaming hiervoor is
het bokkenpootje. Veel linkshandigen schrijven zo, maar er komt veel spanning op de pols dus
deze manier is af te raden.
1.4 Pendruk en greepdruk
Controleer altijd of je leerlingen niet teveel kracht gebruiken als ze schrijven. We maken
onderscheid in greepdruk en pendruk. Greepdruk is hoe hard je in de pen knijpt en pendruk is de
druk die je zet op het papier. Je herkent veel druk aan de dikke pennenstreken, wit gekleurde
nagels of knokkels of wapperende handen. Dit overschot aan kracht kan ontstaan doordat het
kind minder gevoelig of overgevoelig is voor tast. Of er is een probleem met dosering van de
kracht.
1.5 En als het moeilijk is…
- Pendruk en greepdruk corrigeren:
Je moet het kind eerst bewust maken zodat het zichzelf kan controleren. Jij biedt oefeningen
om te laten ervaren hoe het anders kan.
- Verkeerde pengrepen corrigeren:
Een correcte pengreep krijgen lukt meestal wel, maar om hem te behouden is een tweede. Zorg
dus dat ook je eigen pengreep perfect is want kinderen nemen deze over. Stel ze nemen jouw
slechte pengreep over dan brokkelt je geloofwaardigheid af. Je kan een verkeerde pengreep
corrigeren door het opnieuw aan te leren via een duidelijke instructie.
Een goede pengreep is alleen mogelijk als de duim kan opponeren (als de duim tegenover de
andere vingers kan plaatsen) en als de vingers kunnen buigen en strekken. Om dit te oefenen kun
je een aantal materialen gebruiken:
- Insteekkralen of insteekmozaïek
- De kralenplank of rijgen met kralen
,- Bouwen met kleine blokjes
- Spelen en mikken met knikkers
- Knippen met een schaar
- Naald, draad en borduurkaarten
- Schroeven en moeren
Belangrijke begrippen
- A la ronde: driepuntsgreep waarbij de achterkant van de pen tussen de wijsvinger en de
middelvinger uitsteekt en wordt vastgehouden
- Drukverschil: meer of minder druk geven op de pen.
- Duimovergreep, overkruiste pengreep: duim gaat over de pen en vaak zelfs tegelijkertijd over
de wijsvinger
- Extensie: strekking van de gewrichten
- Flexie: buiging van de gewrichten
- Non-inverted positie: de hand ligt onder de schrijfregel
- Tweede webspace: de vorm van de ruimte tussen wijs- en middelvinger bij de a la ronde greep
- Veegpositie: de hand ligt tijdens het schrijven op de schrijfregel
- Webspace: de vorm van de ruimte tussen de duim en wijsvinger bij het vasthouden van het
potlood
Hoofdstuk 2
2.1 Het meubilair
Om goed te kunnen schrijven heb je een passende stoel en tafel nodig. Maar kinderen hebben
niet allemaal dezelfde bouw. Je gaat hierbij uit van de lengte van de onderbenen. Omdat kinderen
groeien moet je het meubilair minimaal tweemaal per jaar controleren of het nog op de goede
lengte is. Bij twijfel kun je het beste kiezen voor de kleinere stoel. Het is namelijk belangrijk dat
kinderen met hun voeten bij de grond kunnen.
De tafel is te hoog als de schouders en bovenarmen teveel worden opgetild. De tafel is te laag als
de onderarmen niet horizontaal op het blad kunnen rusten of als het kind de rug teveel moet
krommen.
2.2 Het aanleren van een correcte zitschrijfhouding
Goed zitten, stap voor stap, van voeten tot vingers:
1. De voeten staan plat op de grond en een stukje uit elkaar
2. Kinderen zitten recht achter op de zitting, op beide billen
3. Er is een kleine afstand tussen de buik en de tafel
4. Het hoofd is licht voorover gebogen, soms iets opzij
5. Er is voldoende afstand tussen ogen en papier
6. De schouders zijn vrijwel horizontaal
7. Beide onderarmen rusten op het tafelblad
8. De hand in het verlengde van de onderarm
9. Het schrijfblad ligt aan de kant van de schrijfhand
10. Het schrijfblad ligt schuin gedraaid
11. De schrijfhand ligt onder de regel
12. De niet-schrijfhand ligt op het schrijfblad naast of iets boven de schrijfhand
2.3 De bladligging en de niet-schrijfhand
Het papier ligt voor een linkshandige iets naar links en voor een rechtshandige iets naar rechts.
Dat werkt ontspannen. Je mag dit verwachten van kinderen vanaf negen jaar oud.
De niet-schrijvende hand houdt het papier vast en schuift het regelmatig naar boven. Hierdoor
hoef je de schrijfhouding niet te veranderen.
Het papier schuin leggen kan kinderen verwarren en om te wennen kost tijd. Maar uit onderzoek
blijkt dat kinderen tussen hun zevende en negende levensjaar zelf hun papier schuin leggen.
Hierbij kun je dus een klein beetje experimenteren. Je kan ook hele gerichte instructies geven voor
het schuin leggen van het papier.
, 2.4 Progressie van de schrijfhand
Progressie van de schrijfhand wil zeggen: het bewegen van de schrijfhand over het papier en de
handverplaatsing die telkens nodig is als er enkele letters geschreven zijn.
Beweging Betrokken lichaamsdelen Effect
Grote progressie Draaien met de onderarm Het opschuiven van de regel
vanuit de schouder en
elleboog (proximaal)
Grote regressie Schouder en elleboog bij het Beginnen op een nieuwe regel
snel terug bewegen naar de
linkerkant van het schrijfblad
(proximaal)
Kleine progressie Draaien vanuit de pols (distaal) Het opschuiven binnen een
woord
Kleine regressie Vingers en pols (distaal) Aan de schrijfrichting
tegengestelde bewegingen,
bewegingen naar links, zoals
de de onderste boog van de s
Inscriptie Buigen en strekken van de Het bewegen bij het maken
vingers (distaal) van letters
2.5 Afstand tussen neus en tafel
Over de afstand tussen de neus en tafel bestaan verschillende inzichten. Volgens Ajuriaguerra
wordt deze afstand steeds groter wanneer het kind ouder wordt. Voor vijfjarigen moet de afstand
5 cm zijn, voor negenjarigen ongeveer 9 cm en voor twaalfjarigen ongeveer 12 cm.
Volgens Erhardt wordt de afstand bepaalt door de elleboog op tafel te zetten en daar de kin op te
leggen. De ideale afstand is dan de lengte van de onderarm. Maar in beide meningen groeit de
afstand tussen de neus en tafel met het kind mee.
2.6 Andere manieren om de zitschrijfhouding aan te leren
Je kan de zitschrijfhouding ook aanleren doormiddel van bijvoorbeeld een liedje. Hou hierbij een
vaste route aan. Benoem eerst de voeten via zitvlak en rug, naar hoofd, schouders, handen en
vingers, laat alles systematisch aan bod komen.
2.7 Als goed zitten moeilijk is…
Wanneer je alle verkeerde houdingen even uitprobeert, merken de kinderen welke het lekkerste zit
en zullen zij zichzelf sneller corrigeren. Afwisseling in het zitten is wel goed, mits dit een goede
houding is, want er zijn houdingen waarin je niet goed kan schrijven. Schrijven kost dan extra
inspanning.
Een goede houding kan pijn aan de armen, nek en schouders voorkomen. Kinderen kunnen de
losse onderdelen van de zitschrijfhouding wel goed uitvoeren, maar alles in één keer blijkt
moeilijker te zijn. Richt je tijdens het verbeteren dus op één aspect tegelijk. Probeer iets te
bedenken waarbij jij niet nodig bent en het kind zichzelf corrigeert.
Belangrijke begrippen
- Distaal: het verleggen van het midden van het lichaam (tegenovergestelde van proximaal)
- Inscriptie: het buigen en strekken van de vingers tijdens
- Proximaal: het dichts bij het lichaam, de lichaamsas
