Gedrags- en opvoedingsproblemen
Alle collegeaantekeningen
2024 – 2025
College 1 – Jeugdzorg naar gemeente: agenda voor inhoudelijk vernieuwing
De tragische moord op Daniëlla (20) en de falende hulpverlening rondom haar gezin
hebben de tekortkomingen binnen de jeugdzorg scherp blootgelegd. Dit had invloed op
zowel de transitie als de transformatie van het Nederlandse jeugdzorgstelsel.
Verschillende ontwikkelingen binnen Nederland:
• Ontwikkeling 1
o We leven langer, ongezonder en zieker.
o We worden eerder chronisch ziek. De druk op de zorg wordt hierdoor
groter.
• Ontwikkeling 2
o De zorg is en blijft een groeisector.
o Jeugdzorg: nu bijna 10% per jaar meer.
o We kunnen steeds meer, willen steeds meer, vragen steeds meer, bieden
steeds meer.
o Zaken die eerder binnen een gezin werden opgelost, worden nu opgelost
met behulp van een professional.
o De zorguitgaven per hoofd van de bevolking nemen toe.
• Ontwikkeling 3
• Zorg is niet de oplossing voor alle gezondheidsvraagstukken.
• Gezondheid is meer dan zorg:
o Fysieke factoren
o Gezondheidszorg
o Sociaaleconomische factoren
o Leefstijl
à We weten van de helft van de behandelingen niet of ze
werken!
Uitgaven aan de zorg in Nederland
• De zorg in Nederland kost ± 92 miljard per jaar.
• De Nederlandse zorg is de op-een-na-duurste- ter wereld (15,4% van ons BBP).
• De kosten stijger nergens zo hard als in Nederland.
• De grootste kostenstijging tussen 2005 en 2010 vonden bij jongeren plaats
(jeugdzorg en gehandicaptenzorg).
• Veel 24 uurszorg. Deze is ruimer en toegankelijker dan in andere landen.
• Ondanks alle berichten over bezuinigingen en kaalslag is de zorg nog altijd de
enige publieke sector die mocht groeien.
• Kostenstijging is niet houdbaar.
• Bij alle jeugdvoorzieningen stijgt het gebruik met 8 procent per jaar.
• Doordat de ambulante zorg goedkoop is blijft de stijging in de kosten beperkt tot
6% per jaar.
1
,Transformatie zorg is gebaseerd op:
• Het tot stilstand brengen van de stijgende zorgkosten.
• Visie dat zorg zo dicht mogelijk bij burger georganiseerd moet worden.
• De pijlers onder deze visie:
o Eigen kracht
o Eigen verantwoordelijkheid en die voor je naaste
o Participeren in de maatschappij
• Gebiedsgericht denken (niet denken in doelgroepen, maar hoe verzorgen we
bewoners in een gebied/gemeente/omgeving.
Waarom de stelselwijziging?
1. Weinig aandacht kwaliteit gewone opgroeien/opvoeden.
2. Eerste lijn (de pedagogische huisarts) ontbreekt.
3. Enorme toename gebruik gespecialiseerde zorg:
o Jeugd- & opvoedhulp gemiddeld ± 7,4% per jaar.
o Jeugd GGZ ± 12,5% per jaar.
o Cluster 4 onderwijs ±17,5% per jaar.
4. Versnippering in deelsectoren. Gevolg: complexe hulp aan gezinnen en
waterbedeQect. Als strengere regels in één regio ervoor zorgen dat minder
jongeren daar hulp krijgen, kunnen zij uitwijken naar een andere regio, waardoor
daar de druk toeneemt.
5. Weinig zicht op edectiviteit (en waar zicht is: kan dit beter).
Stelselwijziging
• Omslag (transformatie) naar meer preventie en eerdere ondersteuning.
• Uitgaan van eigen kracht van jeugdigen en ouders: Eigen Kracht-conferentie.
• Minder snel medicaliseren van problemen.
o Medicalisering in de Jeugdwet betekent dat normale problemen te snel als
medische stoornis worden gezien, terwijl de hervorming juist probeerde
dit te verminderen.
• Integrale aanpak met betere samenwerking rond gezinnen en (jeugd)hulp.
Prognose stelselwijziging
1. Overheveling bestuurlijke en financiële verantwoordelijkheden jeugdzorg
(transitie).
Transitie is een structurele verandering waarbij verantwoordelijkheden, taken en
bevoegdheden worden verplaatst, zoals bij de overheveling van de jeugdzorg naar
gemeenten in 2015. Het gaat om een organisatorische verschuiving zonder direct de
werkwijze te veranderen.
à Lost nog niet alle problemen op. Daarom ook:
2. Inhoudelijke vernieuwing van het stelsel (transformatie).
Transformatie is een inhoudelijke vernieuwing waarbij de manier van werken en
denken verandert, zoals de focus op preventie en eigen kracht binnen de Jeugdwet.
Waar transitie draait om wie verantwoordelijk is, richt transformatie zich op hoe de zorg
wordt uitgevoerd.
2
,Ontwikkeling 4
• Decentralisaties per 1 januari 2015.
• ‘Meer met minder’: er moet meer gedaan
worden met minder middelen.
• ‘Eén kind één plan’.
• ‘No wrong door’: elke deur waar een gezin naar
toe kan, vanuit daar zouden ze verder geholpen
moeten worden.
• Instelling: zwaarder en korter.
• Thuis: breder en langer.
Ondersteuningsniveaus in opvoeding en jeugdzorg
1. Het gewone opvoeden, leren en opgroeien ondersteunen vanuit
maatschappelijke en collectieve voorzieningen voor jeugdigen en hun
ouders/verzorgers;
2. Het ondersteunen van opgroei- en opvoedvragen en/of problemen vanuit
laagdrempelige gemeentelijke basisvoorzieningen;
3. Meer intensieve of langdurige ondersteuning van het opgroeien en opvoeden.
Verantwoordelijkheid gemeenten
• Versterken opvoedkundig klimaat in gezinnen, wijken, buurten, scholen en
kinderopvang.
• Voorzien in een voldoende passend (dus edectief) aanbod van jeugdhulp.
• Advies geven over en bepalen en inzetten van de aangewezen vorm van
jeugdhulp.
• Op toegankelijke wijze adviseren van professionals (consulatie functie).
• Doen van onderzoek bij de Raad van de Kinderbescherming.
• Compenseren van beperkingen in de zelfredzaamheid en maatschappelijke
participatie.
• Op eenvoudige wijze adviseren van jeugdigen met vragen.
• Voorzien in toereikend aanbod van gecertificeerde instellingen die maatregelen
van kinderbescherming en jeugdreclassering uitvoeren.
Verdeling van jeugdzorg binnen de gemeente
Aanmeldingen BJZ: Alle ernstige problemen/gemeenten
Jeugdbescherming: Jeugdige bedreigd, geen vrijwillige hulp
Jeugdreclassering: Jeugdige delinquenten
Jeugd&Opvoedhulp: Opgroei- en opvoedproblemen
Jeugdzorg Plus: Ernstige risico zelf of omgeving
J-GGZ: Psychische en gedragsproblemen
J-VG: Verstandelijke beperking, gedragsproblemen
3
, Wat moeten gemeenten regelen?
• Toegang tot herkenbare en laagdrempelige jeugdhulp.
• Toegang tot specialistische jeugdhulp.
• Afspraken maken met de gemeenten, huisartsen en zorgverzekeraars op
landelijk en lokaal niveau.
• AMK (kindermishandeling) en ASHG (huiselijk geweld) wordt AMHK (Veilig Thuis,
hier valt alles onder).
Uitgangspunten inhoudelijke vernieuwing
• Ouders eerstverantwoordelijk;
o Opvang en school behoren ook tot opvoedmilieu.
• Problemen edectief oplossen of draaglijk maken;
o In eigen omgeving, samenwerkend, duurzaam.
• Gespecialiseerde zorg blijft nodig;
o Alleen exclusie als problematiek of veiligheid dat vereist.
• Alleen zaken doen met aanbieders die:
o Zich voegen in stepped care arrangementen. Stepped care
arrangementen zijn zorg- en behandelingsmodellen waarbij cliënten de
minst intensieve, maar eQectieve zorg als eerste krijgen. Pas als dat niet
voldoende werkt, wordt opgeschaald naar intensievere zorg.
o Zich voegen naar 1 gezin, 1 plan.
o Werken met erkende middelen (keurmerk).
o Werken met gecertificeerde professionals.
o Met prestatie-indicatoren resultaatcijfer:
§ Uitval
§ Probleemreductie
§ Clienttevredenheid
§ Doelrealisatie
Eerste evaluatie Jeugdwet 2018
De eerste evaluatie van de Jeugdwet (2018) liet zien dat de gespecialiseerde zorg
onder grote druk stond, mede door lange wachtlijsten. De samenwerking met kinderen
en gezinnen, vooral bij kwetsbare situaties, kon beter. Daarnaast werd afwijkend gedrag
te snel gemedicaliseerd, terwijl lichtere hulp soms volstond. Overmatige bureaucratie
zorgde voor extra belasting bij zorgverleners en gemeenten, waardoor ediciënte
hulpverlening werd belemmerd.
• Te grote druk op gespecialiseerde zorg.
• Samenwerking kinderen en gezinnen bij kwetsbare gezinnen.
• Afwijkend gedrag onnodig gemedicaliseerd.
• Lange wachtlijsten.
• Te veel bureaucratie.
4
Alle collegeaantekeningen
2024 – 2025
College 1 – Jeugdzorg naar gemeente: agenda voor inhoudelijk vernieuwing
De tragische moord op Daniëlla (20) en de falende hulpverlening rondom haar gezin
hebben de tekortkomingen binnen de jeugdzorg scherp blootgelegd. Dit had invloed op
zowel de transitie als de transformatie van het Nederlandse jeugdzorgstelsel.
Verschillende ontwikkelingen binnen Nederland:
• Ontwikkeling 1
o We leven langer, ongezonder en zieker.
o We worden eerder chronisch ziek. De druk op de zorg wordt hierdoor
groter.
• Ontwikkeling 2
o De zorg is en blijft een groeisector.
o Jeugdzorg: nu bijna 10% per jaar meer.
o We kunnen steeds meer, willen steeds meer, vragen steeds meer, bieden
steeds meer.
o Zaken die eerder binnen een gezin werden opgelost, worden nu opgelost
met behulp van een professional.
o De zorguitgaven per hoofd van de bevolking nemen toe.
• Ontwikkeling 3
• Zorg is niet de oplossing voor alle gezondheidsvraagstukken.
• Gezondheid is meer dan zorg:
o Fysieke factoren
o Gezondheidszorg
o Sociaaleconomische factoren
o Leefstijl
à We weten van de helft van de behandelingen niet of ze
werken!
Uitgaven aan de zorg in Nederland
• De zorg in Nederland kost ± 92 miljard per jaar.
• De Nederlandse zorg is de op-een-na-duurste- ter wereld (15,4% van ons BBP).
• De kosten stijger nergens zo hard als in Nederland.
• De grootste kostenstijging tussen 2005 en 2010 vonden bij jongeren plaats
(jeugdzorg en gehandicaptenzorg).
• Veel 24 uurszorg. Deze is ruimer en toegankelijker dan in andere landen.
• Ondanks alle berichten over bezuinigingen en kaalslag is de zorg nog altijd de
enige publieke sector die mocht groeien.
• Kostenstijging is niet houdbaar.
• Bij alle jeugdvoorzieningen stijgt het gebruik met 8 procent per jaar.
• Doordat de ambulante zorg goedkoop is blijft de stijging in de kosten beperkt tot
6% per jaar.
1
,Transformatie zorg is gebaseerd op:
• Het tot stilstand brengen van de stijgende zorgkosten.
• Visie dat zorg zo dicht mogelijk bij burger georganiseerd moet worden.
• De pijlers onder deze visie:
o Eigen kracht
o Eigen verantwoordelijkheid en die voor je naaste
o Participeren in de maatschappij
• Gebiedsgericht denken (niet denken in doelgroepen, maar hoe verzorgen we
bewoners in een gebied/gemeente/omgeving.
Waarom de stelselwijziging?
1. Weinig aandacht kwaliteit gewone opgroeien/opvoeden.
2. Eerste lijn (de pedagogische huisarts) ontbreekt.
3. Enorme toename gebruik gespecialiseerde zorg:
o Jeugd- & opvoedhulp gemiddeld ± 7,4% per jaar.
o Jeugd GGZ ± 12,5% per jaar.
o Cluster 4 onderwijs ±17,5% per jaar.
4. Versnippering in deelsectoren. Gevolg: complexe hulp aan gezinnen en
waterbedeQect. Als strengere regels in één regio ervoor zorgen dat minder
jongeren daar hulp krijgen, kunnen zij uitwijken naar een andere regio, waardoor
daar de druk toeneemt.
5. Weinig zicht op edectiviteit (en waar zicht is: kan dit beter).
Stelselwijziging
• Omslag (transformatie) naar meer preventie en eerdere ondersteuning.
• Uitgaan van eigen kracht van jeugdigen en ouders: Eigen Kracht-conferentie.
• Minder snel medicaliseren van problemen.
o Medicalisering in de Jeugdwet betekent dat normale problemen te snel als
medische stoornis worden gezien, terwijl de hervorming juist probeerde
dit te verminderen.
• Integrale aanpak met betere samenwerking rond gezinnen en (jeugd)hulp.
Prognose stelselwijziging
1. Overheveling bestuurlijke en financiële verantwoordelijkheden jeugdzorg
(transitie).
Transitie is een structurele verandering waarbij verantwoordelijkheden, taken en
bevoegdheden worden verplaatst, zoals bij de overheveling van de jeugdzorg naar
gemeenten in 2015. Het gaat om een organisatorische verschuiving zonder direct de
werkwijze te veranderen.
à Lost nog niet alle problemen op. Daarom ook:
2. Inhoudelijke vernieuwing van het stelsel (transformatie).
Transformatie is een inhoudelijke vernieuwing waarbij de manier van werken en
denken verandert, zoals de focus op preventie en eigen kracht binnen de Jeugdwet.
Waar transitie draait om wie verantwoordelijk is, richt transformatie zich op hoe de zorg
wordt uitgevoerd.
2
,Ontwikkeling 4
• Decentralisaties per 1 januari 2015.
• ‘Meer met minder’: er moet meer gedaan
worden met minder middelen.
• ‘Eén kind één plan’.
• ‘No wrong door’: elke deur waar een gezin naar
toe kan, vanuit daar zouden ze verder geholpen
moeten worden.
• Instelling: zwaarder en korter.
• Thuis: breder en langer.
Ondersteuningsniveaus in opvoeding en jeugdzorg
1. Het gewone opvoeden, leren en opgroeien ondersteunen vanuit
maatschappelijke en collectieve voorzieningen voor jeugdigen en hun
ouders/verzorgers;
2. Het ondersteunen van opgroei- en opvoedvragen en/of problemen vanuit
laagdrempelige gemeentelijke basisvoorzieningen;
3. Meer intensieve of langdurige ondersteuning van het opgroeien en opvoeden.
Verantwoordelijkheid gemeenten
• Versterken opvoedkundig klimaat in gezinnen, wijken, buurten, scholen en
kinderopvang.
• Voorzien in een voldoende passend (dus edectief) aanbod van jeugdhulp.
• Advies geven over en bepalen en inzetten van de aangewezen vorm van
jeugdhulp.
• Op toegankelijke wijze adviseren van professionals (consulatie functie).
• Doen van onderzoek bij de Raad van de Kinderbescherming.
• Compenseren van beperkingen in de zelfredzaamheid en maatschappelijke
participatie.
• Op eenvoudige wijze adviseren van jeugdigen met vragen.
• Voorzien in toereikend aanbod van gecertificeerde instellingen die maatregelen
van kinderbescherming en jeugdreclassering uitvoeren.
Verdeling van jeugdzorg binnen de gemeente
Aanmeldingen BJZ: Alle ernstige problemen/gemeenten
Jeugdbescherming: Jeugdige bedreigd, geen vrijwillige hulp
Jeugdreclassering: Jeugdige delinquenten
Jeugd&Opvoedhulp: Opgroei- en opvoedproblemen
Jeugdzorg Plus: Ernstige risico zelf of omgeving
J-GGZ: Psychische en gedragsproblemen
J-VG: Verstandelijke beperking, gedragsproblemen
3
, Wat moeten gemeenten regelen?
• Toegang tot herkenbare en laagdrempelige jeugdhulp.
• Toegang tot specialistische jeugdhulp.
• Afspraken maken met de gemeenten, huisartsen en zorgverzekeraars op
landelijk en lokaal niveau.
• AMK (kindermishandeling) en ASHG (huiselijk geweld) wordt AMHK (Veilig Thuis,
hier valt alles onder).
Uitgangspunten inhoudelijke vernieuwing
• Ouders eerstverantwoordelijk;
o Opvang en school behoren ook tot opvoedmilieu.
• Problemen edectief oplossen of draaglijk maken;
o In eigen omgeving, samenwerkend, duurzaam.
• Gespecialiseerde zorg blijft nodig;
o Alleen exclusie als problematiek of veiligheid dat vereist.
• Alleen zaken doen met aanbieders die:
o Zich voegen in stepped care arrangementen. Stepped care
arrangementen zijn zorg- en behandelingsmodellen waarbij cliënten de
minst intensieve, maar eQectieve zorg als eerste krijgen. Pas als dat niet
voldoende werkt, wordt opgeschaald naar intensievere zorg.
o Zich voegen naar 1 gezin, 1 plan.
o Werken met erkende middelen (keurmerk).
o Werken met gecertificeerde professionals.
o Met prestatie-indicatoren resultaatcijfer:
§ Uitval
§ Probleemreductie
§ Clienttevredenheid
§ Doelrealisatie
Eerste evaluatie Jeugdwet 2018
De eerste evaluatie van de Jeugdwet (2018) liet zien dat de gespecialiseerde zorg
onder grote druk stond, mede door lange wachtlijsten. De samenwerking met kinderen
en gezinnen, vooral bij kwetsbare situaties, kon beter. Daarnaast werd afwijkend gedrag
te snel gemedicaliseerd, terwijl lichtere hulp soms volstond. Overmatige bureaucratie
zorgde voor extra belasting bij zorgverleners en gemeenten, waardoor ediciënte
hulpverlening werd belemmerd.
• Te grote druk op gespecialiseerde zorg.
• Samenwerking kinderen en gezinnen bij kwetsbare gezinnen.
• Afwijkend gedrag onnodig gemedicaliseerd.
• Lange wachtlijsten.
• Te veel bureaucratie.
4
