Samenvatting Aansprakelijkheid & Schade
Week 1: Functies en grondslagen van het aansprakelijkheidsrecht ; aansprakelijkheid voor eigen
onrechtmatig gedrag versus kwalitatieve aansprakelijkheid
Functies van het aansprakelijkheidsrecht artikelen
Het doel van het AR is het handhaven van rechten en plichten. Het middel tot deze handhaving vindt
men in remedies. Het gaat erom de gelaedeerde zo goed mogelijk te geven waar de norm recht op
geeft (Nuninga).
- Hijma – Rechtshandelingen en Overeenkomsten
Het contractenrecht ligt samen met drietal samenhangende grondbeginselen:
1. De contractsvrijheid (=vrijheid met wie, wanneer en wat + partijautonomie)
2. De vormvrijheid (=art 3:37 lid 1 BW)
3. Verbindende kracht van de overeenkomst (pacta sund servanda) (= belofte maakt
schuld)
- Is schade afwenteling het doel van Aansprakelijkheidsrecht?
- Van Dam – Plaats van het aansprakelijkheidsrecht in de maatschappij
o Het aansprakelijkheidsrecht weerspiegeld de ontwikkelingen in de maatschappij.
o De industrialisering, motorisering en automatisering zorgen voor een toegenomen
risico’s voor de deelnemers van het maatschappelijke verkeer.
o Geavanceerd stelsel van verzekeringen en sociale voorzieningen waarbij de risico’s en
nadelen vaak ten laste komen van een klein aantal toevallige individuen. → AS =
correctie.
▪ Het biedt met fout- en risico aansprakelijkheid regels over welk risico voor de
benadeelde is en welk voor de veroorzaker.
o Het aansprakelijkheidsrecht vervult drie PRIMAIRE functies binnen de samenleving:
o HET HANDHAVEN VAN RECHTEN DOOR MIDDEL VAN INDENTIFICATIE, BESCHERMING
& HERSTEL
▪ 1. Identificeren welke rechten en belangen in aanmerking komen
• Om te vinden welke schade dient te worden vergoed.
• Niet elke schade is een schending van recht of belang
o Het moet een grens over gaan
o Schade voor aansprakelijkheid relevant
o AR beschermt ook rechten/belangen als er geen materiële
schade is.
▪ 2. In hoeverre deze dienen te worden beschermd
• Een ander is pas voor het nadeel aansprakelijk als het nadeel op
onzorgvuldig wijze heeft veroorzaakt (foutAR) of het risico voor zijn
rekening (risico AR).
• Niet alles voor AR in aanmerking, omdat er ook een fundamenteel
recht is= het vrijheid van handelen.
• Balans tussen vrijheid en bescherming
▪ 3. Hoe geschonden rechten en belangen moeten worden hersteld.
, • (ook een functie in het handhaven van deze rechten) (zonder
(re)actie geen recht).
• AR kan een remedie bieden (vaak in gel)
• Herstel van geschonden rechten door excuses, erkenning of verbod.
(herstellen van verstoorde intermenselijke verhoudingen).
• Iemand in AR gelijk, krijgt dit niet altijd.
o SECUNDAIRE functies van het aansprakelijkheidsrecht
▪ 1. Preventie van schade (= leidt de vraag of het risico om aansprakelijk te zijn
ertoe dat iemand voorzichtiger wordt of meer voorzorgmaatrelen neemt)
• Preventieve functie is het sterkte bij weloverwogen en rationele
keuzes. Dit gebeurd niet altijd. Ook niet altijd maatschappelijke
informatie & verkeringen verstoren het effect. =
o Maatschappij vertrouwt voor het voorkomen van schade dus
slechts beperkt op het AR.
• Kan het AR tot defensief gedrag toezetten?
• Actie van verbod of gebod (HR Urgenda)
▪ 2. Vergoeding van schade (= schadevergoeding)
• Problematisch:
o 1. Pas actief als het door een ander wordt veroorzaakt, dus
niet alleen door de schade getriggerd.
o 2. Duur en omslachtig in vergelijking met sociale
verzekeringen
o 3. Ook wanneer iemand alleen in zijn recht of belang is
getast en niet daarmee concrete schade (= smartengeld).
▪ 3. Spreiding van schade (= Niet een individu die de schade draagt maar een
collectief).
• Dit gebeurt door verzekeringen maar niet door het
aansprakelijkheidsrecht zelf.
• Niet mogelijk zonder de mogelijkheid van schade spreiding.
▪ 4. Straf- en genoegdoening (=met iemand aansprakelijkheid geen straf
gesteld).
• Aansprakelijk stellen kan nog steeds als een straf worden ervaren.
o Het AR zou niet kunnen functioneren zonder verzekeringen.
▪ Achter benadeeld = schadeverzekeraars = first party
▪ Achter veroorzaker = third-party = aansprakelijkheidsverzekeraars
• De aansprakelijkheid verzekering die helpt bij vervullen secundaire
functies van aansprakelijkheid.
• Hoe first & third party verweven = fout & risico meer bescherming
rechten en belangen zonder vrijheid inperken/ regresrecht firt-party
verzekeraars/ rechter vermijden de indruk dat zij iemand
aansprakelijkhouden omdat deze is verzekerd.
, o Het doel van het AR is niet het vergoeden van schade, maar het vaststellen van de
omvang van rechten en plichten en in het geval van rechtsschending te voorzien van
rechtsherstel. P 105.
o Contractuele aansprakelijkheid en aansprakelijkheid van OD kunnen in de parktijk
dichtbij elkaar liggen.
o Rechten van het EVRM kunnen rechtstreeks worden ingeroepen tegen de nationale
rechter
o Wat beschermt het AR?
▪ 1. De veelheid van aspecten van het menselijke persoonlijkheid
▪ Het AR beschermt het recht op leven niet,
• Overledene zelf kan geen actie meer voeren
• Nabestaanden verschillende schadeposten, maar niet het recht op
leven
▪ Recht op fysieke integriteit en fysieke gezondheid
▪ Recht op geestelijke integriteit en geestelijke gezondheid
▪ Recht op bescherming persoonlijke levenssfeer
▪ Recht op bescherming eer en goede naam
▪ Recht op zelfbeschikking
▪ Recht op eigendom
o Financieel gezien vaak het eerst personen, dan zaak en als laatst zuivere
vermogensschade!
Nunniga – Belofte van de schuld
- Norm en remedie kunnen niet los van elkaar worden gezien. De materieelrechtelijke
verhouding bevat juist veel info over welke remedie in welk geval beschikbaar is en welke
vorm het noet krijgen.
- De norm zegt veel over wat partijen van elkaar mogen verwachten en hoe kosten en baten
dienen te worden verdeeld
- Daarmee oefent de norm invloed uit op het selecteren van de remedie.
o Harde kant van de norm: de norm schrijft voor hoe de verhouding tussen partijen
eruit moet zien. De remedie helpt dat verwezenlijken.
o Zacht kant: welke factorem bij de billijkheidsoordeel in acht dienen te worden
genomen!
- Rechten en plichten =
o Recht = bevoegdheid/aanspraak
o Plicht = rechtsplicht
▪ Je hebt een aanspraak en de ander heeft een rechtsplicht te voldoen.
o Remedie = schadevergoeding (toekomst, doordat) en nakoming (verleden, herhaling)
, maar de gedaagde moet iets gaan doen.
o De inzet van een ‘remedie’ zorgt er dus voor dat tussen gerechtigde en wederpartij
iets verandert ten opzichte van de situatie voordat ze is ingezet →
TOEVOEGEN EN AFSCHRIJVEN!!!
, Verheij – Duwbak Linda & schietincident Alphen aan de Rhijn
Het arrest van de Hoge Raad op 20 september 2019, naar aanleiding van het schietincident in Alphen
aan den Rijn, heeft belangrijke implicaties voor de aansprakelijkheid van de overheid, met name de
Politieregio Hollands Midden (PHM). In deze zaak werd Tristan van der V. in 2011 verantwoordelijk
voor een schietpartij waarbij zes mensen om het leven kwamen en zestien anderen gewond raakten.
De kern van de rechtszaak was de vraag of PHM onrechtmatig had gehandeld door Tristan een
wapenverlof te verlenen, ondanks zijn eerdere betrokkenheid bij incidenten met luchtdrukwapens en
een opname in een psychiatrisch ziekenhuis.
De Hoge Raad oordeelde dat de geschonden normen van de Wet wapens en munitie (WWM) niet
alleen de algemene veiligheid van de samenleving beogen, maar ook individuele burgers beschermen
tegen de schadelijke gevolgen van onterecht verleende wapenvergunningen. Dit leidde tot de
conclusie dat zowel personenschade als zaakschade en zuivere vermogensschade voor vergoeding in
aanmerking komen, in tegenstelling tot eerdere uitspraken waarin alleen personenschade werd
erkend.
De rechtbank had aanvankelijk de vordering afgewezen wegens het ontbreken van relativiteit, terwijl
het hof relativiteit aanwezige achtte maar de schadebeperkingen te strikt toepaste. De Hoge Raad
corrigeerde dit door te stellen dat de geschonden normen ook bescherming bieden tegen andere
schade dan alleen letsel- en overlijdensschade.
Dit arrest benadrukt de verantwoordelijkheid van de overheid om ervoor te zorgen dat vuurwapens
niet in handen komen van personen die daar niet mee om kunnen gaan. Het roept vragen op over de
voorspelbaarheid van schade en de toerekening daarvan, en het laat zien dat de interpretatie van
wettelijke normen en hun strekking cruciaal zijn in aansprakelijkheidszaken. De uitkomst van deze
zaak verschilt aanzienlijk van eerdere uitspraken, zoals Duwbak Linda, waar de Hoge Raad
aansprakelijkheid afwees op basis van het floodgate-argument. In dit geval was de betrokkenheid van
de overheid bij de bescherming van de samenleving tegen geweld een doorslaggevende factor.
Het floodgate-argument :
In detail houdt het floodgate-argument in dat wanneer een bepaalde regel of wet wordt versoepeld
of aangepast, dit kan leiden tot een domino-effect waarbij andere individuen of groepen ook
proberen gebruik te maken van deze versoepeling. Dit kan resulteren in een situatie waarin de
oorspronkelijke intentie van de wet of regel wordt ondermijnd, en er mogelijk een overbelasting van
het systeem ontstaat.
Het floodgate-argument wordt vaak gebruikt om tegenargumenten te formuleren tegen
veranderingen in beleid of wetgeving, waarbij men waarschuwt voor de mogelijke gevolgen van het
openen van 'de floodgates'. Het is belangrijk om dit argument zorgvuldig te overwegen, omdat het
zowel valide zorgen kan weerspiegelen als ook kan worden gebruikt om noodzakelijke hervormingen
te blokkeren.
Week 1: Functies en grondslagen van het aansprakelijkheidsrecht ; aansprakelijkheid voor eigen
onrechtmatig gedrag versus kwalitatieve aansprakelijkheid
Functies van het aansprakelijkheidsrecht artikelen
Het doel van het AR is het handhaven van rechten en plichten. Het middel tot deze handhaving vindt
men in remedies. Het gaat erom de gelaedeerde zo goed mogelijk te geven waar de norm recht op
geeft (Nuninga).
- Hijma – Rechtshandelingen en Overeenkomsten
Het contractenrecht ligt samen met drietal samenhangende grondbeginselen:
1. De contractsvrijheid (=vrijheid met wie, wanneer en wat + partijautonomie)
2. De vormvrijheid (=art 3:37 lid 1 BW)
3. Verbindende kracht van de overeenkomst (pacta sund servanda) (= belofte maakt
schuld)
- Is schade afwenteling het doel van Aansprakelijkheidsrecht?
- Van Dam – Plaats van het aansprakelijkheidsrecht in de maatschappij
o Het aansprakelijkheidsrecht weerspiegeld de ontwikkelingen in de maatschappij.
o De industrialisering, motorisering en automatisering zorgen voor een toegenomen
risico’s voor de deelnemers van het maatschappelijke verkeer.
o Geavanceerd stelsel van verzekeringen en sociale voorzieningen waarbij de risico’s en
nadelen vaak ten laste komen van een klein aantal toevallige individuen. → AS =
correctie.
▪ Het biedt met fout- en risico aansprakelijkheid regels over welk risico voor de
benadeelde is en welk voor de veroorzaker.
o Het aansprakelijkheidsrecht vervult drie PRIMAIRE functies binnen de samenleving:
o HET HANDHAVEN VAN RECHTEN DOOR MIDDEL VAN INDENTIFICATIE, BESCHERMING
& HERSTEL
▪ 1. Identificeren welke rechten en belangen in aanmerking komen
• Om te vinden welke schade dient te worden vergoed.
• Niet elke schade is een schending van recht of belang
o Het moet een grens over gaan
o Schade voor aansprakelijkheid relevant
o AR beschermt ook rechten/belangen als er geen materiële
schade is.
▪ 2. In hoeverre deze dienen te worden beschermd
• Een ander is pas voor het nadeel aansprakelijk als het nadeel op
onzorgvuldig wijze heeft veroorzaakt (foutAR) of het risico voor zijn
rekening (risico AR).
• Niet alles voor AR in aanmerking, omdat er ook een fundamenteel
recht is= het vrijheid van handelen.
• Balans tussen vrijheid en bescherming
▪ 3. Hoe geschonden rechten en belangen moeten worden hersteld.
, • (ook een functie in het handhaven van deze rechten) (zonder
(re)actie geen recht).
• AR kan een remedie bieden (vaak in gel)
• Herstel van geschonden rechten door excuses, erkenning of verbod.
(herstellen van verstoorde intermenselijke verhoudingen).
• Iemand in AR gelijk, krijgt dit niet altijd.
o SECUNDAIRE functies van het aansprakelijkheidsrecht
▪ 1. Preventie van schade (= leidt de vraag of het risico om aansprakelijk te zijn
ertoe dat iemand voorzichtiger wordt of meer voorzorgmaatrelen neemt)
• Preventieve functie is het sterkte bij weloverwogen en rationele
keuzes. Dit gebeurd niet altijd. Ook niet altijd maatschappelijke
informatie & verkeringen verstoren het effect. =
o Maatschappij vertrouwt voor het voorkomen van schade dus
slechts beperkt op het AR.
• Kan het AR tot defensief gedrag toezetten?
• Actie van verbod of gebod (HR Urgenda)
▪ 2. Vergoeding van schade (= schadevergoeding)
• Problematisch:
o 1. Pas actief als het door een ander wordt veroorzaakt, dus
niet alleen door de schade getriggerd.
o 2. Duur en omslachtig in vergelijking met sociale
verzekeringen
o 3. Ook wanneer iemand alleen in zijn recht of belang is
getast en niet daarmee concrete schade (= smartengeld).
▪ 3. Spreiding van schade (= Niet een individu die de schade draagt maar een
collectief).
• Dit gebeurt door verzekeringen maar niet door het
aansprakelijkheidsrecht zelf.
• Niet mogelijk zonder de mogelijkheid van schade spreiding.
▪ 4. Straf- en genoegdoening (=met iemand aansprakelijkheid geen straf
gesteld).
• Aansprakelijk stellen kan nog steeds als een straf worden ervaren.
o Het AR zou niet kunnen functioneren zonder verzekeringen.
▪ Achter benadeeld = schadeverzekeraars = first party
▪ Achter veroorzaker = third-party = aansprakelijkheidsverzekeraars
• De aansprakelijkheid verzekering die helpt bij vervullen secundaire
functies van aansprakelijkheid.
• Hoe first & third party verweven = fout & risico meer bescherming
rechten en belangen zonder vrijheid inperken/ regresrecht firt-party
verzekeraars/ rechter vermijden de indruk dat zij iemand
aansprakelijkhouden omdat deze is verzekerd.
, o Het doel van het AR is niet het vergoeden van schade, maar het vaststellen van de
omvang van rechten en plichten en in het geval van rechtsschending te voorzien van
rechtsherstel. P 105.
o Contractuele aansprakelijkheid en aansprakelijkheid van OD kunnen in de parktijk
dichtbij elkaar liggen.
o Rechten van het EVRM kunnen rechtstreeks worden ingeroepen tegen de nationale
rechter
o Wat beschermt het AR?
▪ 1. De veelheid van aspecten van het menselijke persoonlijkheid
▪ Het AR beschermt het recht op leven niet,
• Overledene zelf kan geen actie meer voeren
• Nabestaanden verschillende schadeposten, maar niet het recht op
leven
▪ Recht op fysieke integriteit en fysieke gezondheid
▪ Recht op geestelijke integriteit en geestelijke gezondheid
▪ Recht op bescherming persoonlijke levenssfeer
▪ Recht op bescherming eer en goede naam
▪ Recht op zelfbeschikking
▪ Recht op eigendom
o Financieel gezien vaak het eerst personen, dan zaak en als laatst zuivere
vermogensschade!
Nunniga – Belofte van de schuld
- Norm en remedie kunnen niet los van elkaar worden gezien. De materieelrechtelijke
verhouding bevat juist veel info over welke remedie in welk geval beschikbaar is en welke
vorm het noet krijgen.
- De norm zegt veel over wat partijen van elkaar mogen verwachten en hoe kosten en baten
dienen te worden verdeeld
- Daarmee oefent de norm invloed uit op het selecteren van de remedie.
o Harde kant van de norm: de norm schrijft voor hoe de verhouding tussen partijen
eruit moet zien. De remedie helpt dat verwezenlijken.
o Zacht kant: welke factorem bij de billijkheidsoordeel in acht dienen te worden
genomen!
- Rechten en plichten =
o Recht = bevoegdheid/aanspraak
o Plicht = rechtsplicht
▪ Je hebt een aanspraak en de ander heeft een rechtsplicht te voldoen.
o Remedie = schadevergoeding (toekomst, doordat) en nakoming (verleden, herhaling)
, maar de gedaagde moet iets gaan doen.
o De inzet van een ‘remedie’ zorgt er dus voor dat tussen gerechtigde en wederpartij
iets verandert ten opzichte van de situatie voordat ze is ingezet →
TOEVOEGEN EN AFSCHRIJVEN!!!
, Verheij – Duwbak Linda & schietincident Alphen aan de Rhijn
Het arrest van de Hoge Raad op 20 september 2019, naar aanleiding van het schietincident in Alphen
aan den Rijn, heeft belangrijke implicaties voor de aansprakelijkheid van de overheid, met name de
Politieregio Hollands Midden (PHM). In deze zaak werd Tristan van der V. in 2011 verantwoordelijk
voor een schietpartij waarbij zes mensen om het leven kwamen en zestien anderen gewond raakten.
De kern van de rechtszaak was de vraag of PHM onrechtmatig had gehandeld door Tristan een
wapenverlof te verlenen, ondanks zijn eerdere betrokkenheid bij incidenten met luchtdrukwapens en
een opname in een psychiatrisch ziekenhuis.
De Hoge Raad oordeelde dat de geschonden normen van de Wet wapens en munitie (WWM) niet
alleen de algemene veiligheid van de samenleving beogen, maar ook individuele burgers beschermen
tegen de schadelijke gevolgen van onterecht verleende wapenvergunningen. Dit leidde tot de
conclusie dat zowel personenschade als zaakschade en zuivere vermogensschade voor vergoeding in
aanmerking komen, in tegenstelling tot eerdere uitspraken waarin alleen personenschade werd
erkend.
De rechtbank had aanvankelijk de vordering afgewezen wegens het ontbreken van relativiteit, terwijl
het hof relativiteit aanwezige achtte maar de schadebeperkingen te strikt toepaste. De Hoge Raad
corrigeerde dit door te stellen dat de geschonden normen ook bescherming bieden tegen andere
schade dan alleen letsel- en overlijdensschade.
Dit arrest benadrukt de verantwoordelijkheid van de overheid om ervoor te zorgen dat vuurwapens
niet in handen komen van personen die daar niet mee om kunnen gaan. Het roept vragen op over de
voorspelbaarheid van schade en de toerekening daarvan, en het laat zien dat de interpretatie van
wettelijke normen en hun strekking cruciaal zijn in aansprakelijkheidszaken. De uitkomst van deze
zaak verschilt aanzienlijk van eerdere uitspraken, zoals Duwbak Linda, waar de Hoge Raad
aansprakelijkheid afwees op basis van het floodgate-argument. In dit geval was de betrokkenheid van
de overheid bij de bescherming van de samenleving tegen geweld een doorslaggevende factor.
Het floodgate-argument :
In detail houdt het floodgate-argument in dat wanneer een bepaalde regel of wet wordt versoepeld
of aangepast, dit kan leiden tot een domino-effect waarbij andere individuen of groepen ook
proberen gebruik te maken van deze versoepeling. Dit kan resulteren in een situatie waarin de
oorspronkelijke intentie van de wet of regel wordt ondermijnd, en er mogelijk een overbelasting van
het systeem ontstaat.
Het floodgate-argument wordt vaak gebruikt om tegenargumenten te formuleren tegen
veranderingen in beleid of wetgeving, waarbij men waarschuwt voor de mogelijke gevolgen van het
openen van 'de floodgates'. Het is belangrijk om dit argument zorgvuldig te overwegen, omdat het
zowel valide zorgen kan weerspiegelen als ook kan worden gebruikt om noodzakelijke hervormingen
te blokkeren.
