ERASMUS UNIVERSITEIT ROTTERDAM: GEZONDHEIDSSTRAFRECHT 2024/25
WEEK 1 ..................................................................................................................................................................................... 3
Hoorcollege 1 – Introduc0e: verkenning van (thema’s van) ‘ontmoe0ng’ tussen gezondheidszorg en strafrecht & strafrechtelijke
aansprakelijkheid............................................................................................................................................................................3
P.A.M. Mevis, ‘Strafrechtelijke rechtsvervolging in de gezondheidszorg’, in: Q.J.M.A. Amelink e.a. (red.), Tuchtrechtelijke
toetsing en strafrechtelijke vervolging in de gezondheidszorg, Den Haag: Boom Juridisch 2025, p. 11-29...............................3
H.J.J. Leenen e.a., Handboek gezondheidsrecht, Den Haag: Boom Juridisch 2024, p. 664-681. ...............................................3
Hoorcollege 2 – Inleiding gezondheidsrecht voor strafrechtjuristen ..............................................................................................4
M. Buijsen, ‘Human Dignity and the Concept of Health Law’, European Health Law, p. 3-24. ..................................................4
WEEK 2 ..................................................................................................................................................................................... 5
Hoorcollege 3 – Materieel strafrecht: strafrechtelijke aansprakelijkheid voor gedragingen in de gezondheidszorg & ontzeLng uit
het beroep ......................................................................................................................................................................................5
H.J.J. Leenen e.a., Handboek gezondheidsrecht, Den Haag: Boom Juridisch 2024, p. 664-681. ...............................................5
P.A.M. Mevis & L. Postma, ‘Een verkenning van nut, noodzaak en wenselijkheid van art. 96 Wet BIG’, in: W. Kastelein e.a.
(red.), Goed gezondheidsrecht. De maat van Legemaate, Den Haag: Boom 2024, p. 253-260. ................................................5
E.N. van Zelm e.a., ‘Strafrechtelijke ontze]ng uit het beroep’, DD 2025/11, p. 149-181. ........................................................5
Rb. Zeeland-West-Brabant 25 januari 2024, ECLI:NL:RBZWB:2024:358. ...................................................................................5
HR 12 maart 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY4858, NJ 2013/423, m.nt. J. Legemaate (zaak-Millecam). ...........................................5
Hoorcollege 4 – Euthanasie en hulp bij zelfdoding (deel 1) ............................................................................................................8
A. van der Heide e.a., Vierde evalua0e Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding, Den Haag: ZonMw
2023, p. 39-99. ...........................................................................................................................................................................8
Stcrt. 2024, 99. ...........................................................................................................................................................................8
HR 21 april 2020, ECLI:NL:HR:2020:712, NJ 2020/428, m.nt. P.A.M. Mevis (zaak-Arends). .......................................................8
WEEK 3 ................................................................................................................................................................................... 10
Hoorcollege 5 – Tuchtrecht en strafrecht .....................................................................................................................................10
C.A. Bol & L. Postma, ‘Tuchtrecht en strafrecht in de zorg: een voorkeursroute?’, in: Q.J.M.A. Amelink e.a. (red.),
Tuchtrechtelijke toetsing en strafrechtelijke vervolging in de gezondheidszorg, Den Haag: Boom Juridisch 2025, p. 31-50...10
Q.J.M.A. Amelink, ‘De samenwerking tussen de Inspecee Gezondheidszorg en Jeugd en het Openbaar Ministerie. Een
integrale benadering bij het gelijkejdig onderzoeken van eenzelfde feitencomplex?’, in: Q.J.M.A. Amelink e.a. (red.),
Tuchtrechtelijke toetsing en strafrechtelijke vervolging in de gezondheidszorg, Den Haag: Boom Juridisch 2025, p. 51-68...10
M.F. Mooibroek, ‘EVRM en medisch tuchtrecht’, in: Q.J.M.A. Amelink e.a. (red.), Tuchtrechtelijke toetsing en strafrechtelijke
vervolging in de gezondheidszorg, Den Haag: Boom Juridisch 2025, p. 69-87. .......................................................................10
Hoorcollege 6 – Euthanasie en hulp bij zelfdoding (deel 2) ..........................................................................................................12
A. van der Heide e.a., Vierde evalua0e Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding, Den Haag: ZonMw
2023, p. 39-99. .........................................................................................................................................................................12
Rb. Gelderland 4 juli 2024, ECLI:NL:RBGEL:2024:4093. ...........................................................................................................12
Rb. Den Haag 24 januari 2025, ECLI:N:RBDHA:2025:724. .......................................................................................................12
HR 16 april 2019, ECLI:NL:HR:2019:598, NJ 2019/336, m.nt. P.A.M. Mevis. ...........................................................................12
WEEK 4 ................................................................................................................................................................................... 15
Hoorcollege 7 – Gastcollege: Exper0secentrum Medische Zaken .................................................................................................15
Aanwijzing feitenonderzoek / strafrechtelijk onderzoek en vervolging in medische zaken (nr. 11 Sdu wejenverzameling
Gezondheidsrecht)...................................................................................................................................................................15
Hoorcollege 8 – Abortus ...............................................................................................................................................................16
M. Buijsen, ‘On Interpretaeon and Appreciaeon. A European Human Rights Perspeceve on Dobbs’, Cambridge Quarterly of
Healthcare Ethics 2023(3), p. 323-336.....................................................................................................................................16
L. Postma & M. Buijsen, ‘Abortus: strafrecht of zorg?’, NTS 2024(1), p. 33-44. .......................................................................16
1
, ERASMUS UNIVERSITEIT ROTTERDAM: GEZONDHEIDSSTRAFRECHT 2024/25
Consultaeeversie wetsvoorstel Wet abortus is zorg. ...............................................................................................................16
Memorie van Toelicheng Wet abortus is zorg. ........................................................................................................................16
WEEK 5 ................................................................................................................................................................................... 18
Hoorcollege 9 – Fraude in de zorg ................................................................................................................................................18
Algemene Rekenkamer, Een zorgelijk gebrek aan daadkracht. Onderzoek naar de effec0viteit van zorgfraudebestrijding, Den
Haag 2022. ...............................................................................................................................................................................18
M. Fenger e.a., Naar rechtma0ge zorg in het gemeentelijk domein, Erasmus Universiteit Rojerdam 2016, p. 5-19.............18
A.G.H. Klaassen & M.L.E. Simonis, ‘Bestrijding van zorgfraude: vele haken en ogen’, TBS&H 2024(1), p. 13-21. ...................18
Hoorcollege 10 – Formeel strafrecht en de gezondheidszorg: handhaving & verschoningsrecht ................................................19
P.A.M. Mevis & L. Postma, ‘Het (medisch) verschoningsrecht in de strafvordering’, TvGR 2025(1), p. 95-107. ......................19
WEEK 6 ................................................................................................................................................................................... 22
Hoorcollege 11 – Gastcollege: LZA-LP&K ......................................................................................................................................22
Regeling beoordelingscommissie late zwangerschapsajreking en levensbeëindiging bij pasgeborenen en kinderen 1-12 jaar
(nr. 82 Sdu wejenverzameling Gezondheidsrecht). ................................................................................................................22
LEERDOELEN: aan het einde van dit vak kun je…
§ De raakvlakken tussen het strafrecht en het gezondheidsrecht formuleren en waarderen.
§ De typische stra;epalingen van de gezondheidszorg, zoals art. 96 Wet BIG, analyseren en becommentari-
eren.
§ Het strafrecht als controlesysteem binnen de reguliere en alternaFeve gezondheidszorg, mede in verhou-
ding tot de Wkkgz, becommentariëren.
§ De wezenlijke samenhang van het strafrecht bij medisch handelen bij begin en einde van het leven formu-
leren en waarderen.
§ De bijzondere posiFe van de arts als verschoningsgerechFgde en het ziekenhuis als rechtspersoon formu-
leren en waarderen.
§ Een beargumenteerd standpunt formuleren met betrekking tot een stelling of casus over de rol van het
strafrecht in de gezondheidszorg.
2
, ERASMUS UNIVERSITEIT ROTTERDAM: GEZONDHEIDSSTRAFRECHT 2024/25
WEEK 1
Hoorcollege 1 – Introduc0e: verkenning van (thema’s van) ‘ontmoe0ng’ tussen gezondheidszorg en strafrecht
& strafrechtelijke aansprakelijkheid
P.A.M. Mevis, ‘Strafrechtelijke rechtsvervolging in de gezondheidszorg’, in: Q.J.M.A. Amelink e.a. (red.), Tuchtrech-
telijke toetsing en strafrechtelijke vervolging in de gezondheidszorg, Den Haag: Boom Juridisch 2025, p. 11-29.
H.J.J. Leenen e.a., Handboek gezondheidsrecht, Den Haag: Boom Juridisch 2024, p. 664-681.
HR 21 april 2020, ECLI:NL:HR:2020:712 (zaak-Arends): ‘De strafrechter past een (…) terughoudende opstelling bij de
beantwoording van de vraag welk medisch handelen (…) aanvaardbaar is. Afgezien hiervan brengt ook de omstandig-
heid dat ieder medisch handelen van een arts (…) aan het medisch tuchtrecht is onderworpen, mee dat strafvervolging
niet steeds de meest aangewezen reacFe is op een mogelijk geval van onzorgvuldig medisch handelen’.
à Het doel van het strafrecht ziet op publieke rechtshandhaving d.m.v. opsporing, vervolging en berechFng,
gericht op (eventuele) bestraffing omdat ‘misdaan’ is. Vanuit het gezondheidsrecht is er een toenemende be-
langstelling voor de strafrechtelijke aansprakelijkheid van beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg. D.m.v.
het strafrecht wordt gepoogd de kwaliteit van de gezondheidszorg te verbeteren. Echter, dat is het doel van
het gezondheidsrecht; niet van het strafrecht. Het strafrecht is één van de mogelijkheden ‘als het misgaat’,
maar daarvoor is wel een vermoeden aan een stra;aar feit vereist (i.v.m art. 1 lid 1 Sr: legaliteit). Relevante
stra;epalingen voor de gezondheidszorg zijn m.n.:
- Art. 228 Sr: valse verklaring arts.
- Zedendelicten: art. 240-243 jo. 254 lid 1 sub b onder 3 Sr.
NB. Wanneer is er (geen) sprake van ontucht? ‘In geval van seksueel contact tussen behan-
delaar en paFënt/cliënt is er slechts dan geen sprake van ontucht (…) indien de behandelrelaFe
bij de seksuele handelingen geen rol speelt, in die zin dat bij de paFënt of cliënt sprake is van
vrijwilligheid en daarbij enige vorm van acankelijkheid niet van invloed is geweest.’
- Art. 255/257 Sr: verlaten hulpbehoevenden.
- Art. 287/289 Sr: doodslag/moord.
- Art. 293-294 Sr: euthanasie/hulp bij zelfdoding.
- Art. 300/302 Sr: eenvoudige/zware mishandeling.
- Art. 307-309 Sr: dood/zwaar lichamelijk letsel door schuld.
- ‘Fraude’: art. 255, 321, 326, 420bis e.v. Sr.
- Art. 96 e.v. Wet BIG.
Hof Den Bosch 11 juli 2019, ECLI:NL:GHSHE:2019:2406: ‘Evident is dat artsen Fjdens de uitoefening van hun beroep
voortdurend beslissingen moeten nemen terwijl sprake is van meerdere onzekere factoren en het in beginsel onge-
wenst is aan de in dat kader genomen beslissingen strafrechtelijke consequenFes te verbinden. Het hof hecht er belang
aan op te merken dat voorkomen moet worden dat artsen zich door de vrees voor strafrechtelijke vervolging niet meer
vrij voelen te doen wat zij in het belang van hun paFënt achten. (…) Anderzijds kunnen zich omstandigheden voordoen,
zoals de aard en de duur van het handelen van een arts, die strafrechtelijke bemoeienis met medisch handelen kunnen
rechtvaardigen.’
à Het strafrecht heef een ambivalente posiFe in dit kader: het vormt zowel een waarborg als bedreiging voor
de kwaliteit van de gezondheidszorg. Er wordt een beroep gedaan op het strafrecht als bijdrage aan het func-
Foneren van de gezondheidszorg. Maar, er moet worden voorkomen ‘dat artsen zich door de vrees voor straf-
rechtelijke vervolging niet meer vrij voelen te doen wat zij in het belang van hun paFënt achten’.
3
, ERASMUS UNIVERSITEIT ROTTERDAM: GEZONDHEIDSSTRAFRECHT 2024/25
Hoorcollege 2 – Inleiding gezondheidsrecht voor strafrechtjuristen
M. Buijsen, ‘Human Dignity and the Concept of Health Law’, European Health Law, p. 3-24.
Het gezondheidsrecht is het geheel van rechtsbeginselen en rechtsregels die betrekking hebben op:
§ Zorgverleningsrecht: zorgaanbieder-paFënt/cliënt.
§ Zorgfinancieringsrecht: zorgfinancier-zorgaanbieder.
§ Ziektekostenverzekeringsrecht: paFënt/cliënt-zorgfinancier.
NB. Een goede rechtstheorie stelt je in staat om zowel de dingen te verklaren zoals ze zijn als dingen te voorspellen.
De ‘juiste’ theorie is de theorie die er het beste in slaagt om te verklaren en te voorspellen.
HeeB het gezondheidsrecht eigen beginselen?
§ Ja, sterke noFe van gezondheidsrecht.
o Henk Leenen: beginsel (recht) van individuele zel;eschikking (en beginsel (of recht) op gelijke toegang
tot gezondheidszorg). Alle regels die wij kennen in het gezondheidsrecht brengen persoonlijke auto-
nomie/individuele zel;eschikking tot uitdrukking.
NB. Deze theorie klopt niet. Het recht op informaFe en de verplichFng niet te handelen zonder
toestemming van de betrokken paFënt, zijn te verenigen met de persoonlijke autonomie; de
paFënt is de ‘baas’ met veel rechten en weinig plichten, terwijl de ander voornamelijk verplich-
Fngen heef. Maar, er bestaan ook uitzonderingen op deze regels, welke niet te verklaren zijn
vanuit de persoonlijke autonomie. Denk aan het medisch beroepsgeheim, waarvan de funcFe
de onbelemmerde toegang tot medische bijstand is: wat gebeurt er wanneer je de geheimhou-
dingsbepalingen gaat begrijpen vanuit de autonomie? Dan zwijg je, want je deelt gegevens
alleen wanneer je toestemming hebt gekregen hiervoor, terwijl niet-zwijgen een zwaarderwe-
gend belang dient…
o MarFn Buijsen: het gezondheidsrecht is de verwerkelijking van het grondrecht op zorg voor gezond-
heid met inachtneming van andere voor die zorg relevante grondrechten.
§ Nee, zwakke noFe van gezondheidsrecht.
o Bernard Sluijters: er is geen recht op individuele zel;eschikking. Het gezondheidsrecht kent geen ei-
gen beginselen, alleen beginselen van privaat-, straf- en bestuursrecht.
NB. Deze theorie klopt niet. De 3 relaFes die het gezondheidsrecht kent lijken op 3 contractuele
relaFes. De vraag is dan in welke mate er contractsvrijheid bestaat binnen het gezondheids-
recht. De inhoud van de zorgovereenkomst staat vast; de zorgaanbieder heef niet het recht
om een paFënt te weigeren; het aangaan van een zorgverzekering is verplicht; de zorgverzeke-
raar kan een geïnteresseerde, risicovolle cliënt niet weigeren. Dus, kijkend naar de 3 relaFes
en de beginselen van het contractenrecht, is er geen sprake van contractsvrijheid.
NB. Waarom is er een acceptaCeplicht, een verzekeringsplicht en een uitzondering op
het recht op informaCe? Omdat we gezondheid en toegang tot gezondheidszorg ken-
nelijk zó belangrijk vinden, dat er uitzonderingen zijn op de beginselen. De regels zijn
niet alFjd helemaal te verklaren vanuit de beginselen.
4
, ERASMUS UNIVERSITEIT ROTTERDAM: GEZONDHEIDSSTRAFRECHT 2024/25
WEEK 2
Hoorcollege 3 – Materieel strafrecht: strafrechtelijke aansprakelijkheid voor gedragingen in de gezondheids-
zorg & ontzeFng uit het beroep
H.J.J. Leenen e.a., Handboek gezondheidsrecht, Den Haag: Boom Juridisch 2024, p. 664-681.
P.A.M. Mevis & L. Postma, ‘Een verkenning van nut, noodzaak en wenselijkheid van art. 96 Wet BIG’, in: W. Kastelein
e.a. (red.), Goed gezondheidsrecht. De maat van Legemaate, Den Haag: Boom 2024, p. 253-260.
E.N. van Zelm e.a., ‘Strafrechtelijke ontzeung uit het beroep’, DD 2025/11, p. 149-181.
Rb. Zeeland-West-Brabant 25 januari 2024, ECLI:NL:RBZWB:2024:358.
HR 12 maart 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY4858, NJ 2013/423, m.nt. J. Legemaate (zaak-Millecam).
Art. 96 Wet BIG: het buiten noodzaak veroorzaken van benadeling van de gezondheid van een ander of van de aan-
merkelijke kans daarop.
§ Totstandkoming: sinds 1997 – toen het integraal verbod op onbevoegde uitoefening van de geneeskunst is
opgeheven – mag iedereen handelingen verrichten op het gebied van de individuele gezondheidszorg (Wet
BIG). Dit heef te maken met het uitgangspunt dat de paFënt keuzevrijheid heef voor het alternaFef circuit
(zel;eschikking). Door de wetgever werden het WvSr en het tuchtrecht ontoereikend geacht om de kwaliteit
van de gezondheidszorg te waarborgen, waardoor art. 96 Wet BIG als ‘compenserende waarborg’ tot stand is
gekomen. Het gaat daarmee nu dus om een eventueel verwijt van het gevolg van concrete handelingen van
gezondheidszorg.
§ Opmerkingen:
o ‘Het verrichten van handelingen op het gebied van de individuele gezondheidszorg’: ruim opvaqen.
o Zie art. 102 Wet BIG: lid 1 van art. 96 Wet BIG is een misdrijf en lid 2 is een overtreding.
o Vervolging op grond van art. 96 Wet BIG gebeurt zelden, (waarschijnlijk) omdat:
§ Onduidelijke bestanddelen: ‘handelingen op het gebied van de individuele gezondheidszorg’,
‘buiten noodzaak’, ‘aanmerkelijke’ kans op benadeling, ‘weet of ernsFge reden heef te ver-
moeden dat’.
§ De strafmax van lid 1 (maximaal 2 jaar gevangenisstraf) sluit de toepassing van verschillende
dwangmiddelen en opsporingsmethoden uit.
§ Wat is de meerwaarde t.o.v. de algemene misdrijven in het WvSr? Zo biedt bijvoorbeeld art.
300 lid 4 Sr een open(er) formulering en goede handvaqen.
§ Adressanten:
o De reguliere zorgaanbieder:
§ De ‘goede arts’ die volgens de regels van de beroepsgroep handelt, maar daarbij een medische
fout maakt.
§ De ‘foute arts’ die de regels van de beroepsgroep stelselmaFg en/of ernsFg schendt.
o De niet-reguliere zorgaanbieder: de hulpverlener in het alternaFef circuit die – al dan niet bevoegd –
handelingen op het gebied van de individuele gezondheidszorg verricht en daarbij (de aanmerkelijke
kans op) benadeling van de gezondheid veroorzaakt.
à Zaak-Millecam: niet alleen de reguliere zorgaanbieder (die (ook) alternaFeve zorg verleent),
maar ook de niet-reguliere zorgaanbieders hebben een zorgplicht.
5
WEEK 1 ..................................................................................................................................................................................... 3
Hoorcollege 1 – Introduc0e: verkenning van (thema’s van) ‘ontmoe0ng’ tussen gezondheidszorg en strafrecht & strafrechtelijke
aansprakelijkheid............................................................................................................................................................................3
P.A.M. Mevis, ‘Strafrechtelijke rechtsvervolging in de gezondheidszorg’, in: Q.J.M.A. Amelink e.a. (red.), Tuchtrechtelijke
toetsing en strafrechtelijke vervolging in de gezondheidszorg, Den Haag: Boom Juridisch 2025, p. 11-29...............................3
H.J.J. Leenen e.a., Handboek gezondheidsrecht, Den Haag: Boom Juridisch 2024, p. 664-681. ...............................................3
Hoorcollege 2 – Inleiding gezondheidsrecht voor strafrechtjuristen ..............................................................................................4
M. Buijsen, ‘Human Dignity and the Concept of Health Law’, European Health Law, p. 3-24. ..................................................4
WEEK 2 ..................................................................................................................................................................................... 5
Hoorcollege 3 – Materieel strafrecht: strafrechtelijke aansprakelijkheid voor gedragingen in de gezondheidszorg & ontzeLng uit
het beroep ......................................................................................................................................................................................5
H.J.J. Leenen e.a., Handboek gezondheidsrecht, Den Haag: Boom Juridisch 2024, p. 664-681. ...............................................5
P.A.M. Mevis & L. Postma, ‘Een verkenning van nut, noodzaak en wenselijkheid van art. 96 Wet BIG’, in: W. Kastelein e.a.
(red.), Goed gezondheidsrecht. De maat van Legemaate, Den Haag: Boom 2024, p. 253-260. ................................................5
E.N. van Zelm e.a., ‘Strafrechtelijke ontze]ng uit het beroep’, DD 2025/11, p. 149-181. ........................................................5
Rb. Zeeland-West-Brabant 25 januari 2024, ECLI:NL:RBZWB:2024:358. ...................................................................................5
HR 12 maart 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY4858, NJ 2013/423, m.nt. J. Legemaate (zaak-Millecam). ...........................................5
Hoorcollege 4 – Euthanasie en hulp bij zelfdoding (deel 1) ............................................................................................................8
A. van der Heide e.a., Vierde evalua0e Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding, Den Haag: ZonMw
2023, p. 39-99. ...........................................................................................................................................................................8
Stcrt. 2024, 99. ...........................................................................................................................................................................8
HR 21 april 2020, ECLI:NL:HR:2020:712, NJ 2020/428, m.nt. P.A.M. Mevis (zaak-Arends). .......................................................8
WEEK 3 ................................................................................................................................................................................... 10
Hoorcollege 5 – Tuchtrecht en strafrecht .....................................................................................................................................10
C.A. Bol & L. Postma, ‘Tuchtrecht en strafrecht in de zorg: een voorkeursroute?’, in: Q.J.M.A. Amelink e.a. (red.),
Tuchtrechtelijke toetsing en strafrechtelijke vervolging in de gezondheidszorg, Den Haag: Boom Juridisch 2025, p. 31-50...10
Q.J.M.A. Amelink, ‘De samenwerking tussen de Inspecee Gezondheidszorg en Jeugd en het Openbaar Ministerie. Een
integrale benadering bij het gelijkejdig onderzoeken van eenzelfde feitencomplex?’, in: Q.J.M.A. Amelink e.a. (red.),
Tuchtrechtelijke toetsing en strafrechtelijke vervolging in de gezondheidszorg, Den Haag: Boom Juridisch 2025, p. 51-68...10
M.F. Mooibroek, ‘EVRM en medisch tuchtrecht’, in: Q.J.M.A. Amelink e.a. (red.), Tuchtrechtelijke toetsing en strafrechtelijke
vervolging in de gezondheidszorg, Den Haag: Boom Juridisch 2025, p. 69-87. .......................................................................10
Hoorcollege 6 – Euthanasie en hulp bij zelfdoding (deel 2) ..........................................................................................................12
A. van der Heide e.a., Vierde evalua0e Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding, Den Haag: ZonMw
2023, p. 39-99. .........................................................................................................................................................................12
Rb. Gelderland 4 juli 2024, ECLI:NL:RBGEL:2024:4093. ...........................................................................................................12
Rb. Den Haag 24 januari 2025, ECLI:N:RBDHA:2025:724. .......................................................................................................12
HR 16 april 2019, ECLI:NL:HR:2019:598, NJ 2019/336, m.nt. P.A.M. Mevis. ...........................................................................12
WEEK 4 ................................................................................................................................................................................... 15
Hoorcollege 7 – Gastcollege: Exper0secentrum Medische Zaken .................................................................................................15
Aanwijzing feitenonderzoek / strafrechtelijk onderzoek en vervolging in medische zaken (nr. 11 Sdu wejenverzameling
Gezondheidsrecht)...................................................................................................................................................................15
Hoorcollege 8 – Abortus ...............................................................................................................................................................16
M. Buijsen, ‘On Interpretaeon and Appreciaeon. A European Human Rights Perspeceve on Dobbs’, Cambridge Quarterly of
Healthcare Ethics 2023(3), p. 323-336.....................................................................................................................................16
L. Postma & M. Buijsen, ‘Abortus: strafrecht of zorg?’, NTS 2024(1), p. 33-44. .......................................................................16
1
, ERASMUS UNIVERSITEIT ROTTERDAM: GEZONDHEIDSSTRAFRECHT 2024/25
Consultaeeversie wetsvoorstel Wet abortus is zorg. ...............................................................................................................16
Memorie van Toelicheng Wet abortus is zorg. ........................................................................................................................16
WEEK 5 ................................................................................................................................................................................... 18
Hoorcollege 9 – Fraude in de zorg ................................................................................................................................................18
Algemene Rekenkamer, Een zorgelijk gebrek aan daadkracht. Onderzoek naar de effec0viteit van zorgfraudebestrijding, Den
Haag 2022. ...............................................................................................................................................................................18
M. Fenger e.a., Naar rechtma0ge zorg in het gemeentelijk domein, Erasmus Universiteit Rojerdam 2016, p. 5-19.............18
A.G.H. Klaassen & M.L.E. Simonis, ‘Bestrijding van zorgfraude: vele haken en ogen’, TBS&H 2024(1), p. 13-21. ...................18
Hoorcollege 10 – Formeel strafrecht en de gezondheidszorg: handhaving & verschoningsrecht ................................................19
P.A.M. Mevis & L. Postma, ‘Het (medisch) verschoningsrecht in de strafvordering’, TvGR 2025(1), p. 95-107. ......................19
WEEK 6 ................................................................................................................................................................................... 22
Hoorcollege 11 – Gastcollege: LZA-LP&K ......................................................................................................................................22
Regeling beoordelingscommissie late zwangerschapsajreking en levensbeëindiging bij pasgeborenen en kinderen 1-12 jaar
(nr. 82 Sdu wejenverzameling Gezondheidsrecht). ................................................................................................................22
LEERDOELEN: aan het einde van dit vak kun je…
§ De raakvlakken tussen het strafrecht en het gezondheidsrecht formuleren en waarderen.
§ De typische stra;epalingen van de gezondheidszorg, zoals art. 96 Wet BIG, analyseren en becommentari-
eren.
§ Het strafrecht als controlesysteem binnen de reguliere en alternaFeve gezondheidszorg, mede in verhou-
ding tot de Wkkgz, becommentariëren.
§ De wezenlijke samenhang van het strafrecht bij medisch handelen bij begin en einde van het leven formu-
leren en waarderen.
§ De bijzondere posiFe van de arts als verschoningsgerechFgde en het ziekenhuis als rechtspersoon formu-
leren en waarderen.
§ Een beargumenteerd standpunt formuleren met betrekking tot een stelling of casus over de rol van het
strafrecht in de gezondheidszorg.
2
, ERASMUS UNIVERSITEIT ROTTERDAM: GEZONDHEIDSSTRAFRECHT 2024/25
WEEK 1
Hoorcollege 1 – Introduc0e: verkenning van (thema’s van) ‘ontmoe0ng’ tussen gezondheidszorg en strafrecht
& strafrechtelijke aansprakelijkheid
P.A.M. Mevis, ‘Strafrechtelijke rechtsvervolging in de gezondheidszorg’, in: Q.J.M.A. Amelink e.a. (red.), Tuchtrech-
telijke toetsing en strafrechtelijke vervolging in de gezondheidszorg, Den Haag: Boom Juridisch 2025, p. 11-29.
H.J.J. Leenen e.a., Handboek gezondheidsrecht, Den Haag: Boom Juridisch 2024, p. 664-681.
HR 21 april 2020, ECLI:NL:HR:2020:712 (zaak-Arends): ‘De strafrechter past een (…) terughoudende opstelling bij de
beantwoording van de vraag welk medisch handelen (…) aanvaardbaar is. Afgezien hiervan brengt ook de omstandig-
heid dat ieder medisch handelen van een arts (…) aan het medisch tuchtrecht is onderworpen, mee dat strafvervolging
niet steeds de meest aangewezen reacFe is op een mogelijk geval van onzorgvuldig medisch handelen’.
à Het doel van het strafrecht ziet op publieke rechtshandhaving d.m.v. opsporing, vervolging en berechFng,
gericht op (eventuele) bestraffing omdat ‘misdaan’ is. Vanuit het gezondheidsrecht is er een toenemende be-
langstelling voor de strafrechtelijke aansprakelijkheid van beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg. D.m.v.
het strafrecht wordt gepoogd de kwaliteit van de gezondheidszorg te verbeteren. Echter, dat is het doel van
het gezondheidsrecht; niet van het strafrecht. Het strafrecht is één van de mogelijkheden ‘als het misgaat’,
maar daarvoor is wel een vermoeden aan een stra;aar feit vereist (i.v.m art. 1 lid 1 Sr: legaliteit). Relevante
stra;epalingen voor de gezondheidszorg zijn m.n.:
- Art. 228 Sr: valse verklaring arts.
- Zedendelicten: art. 240-243 jo. 254 lid 1 sub b onder 3 Sr.
NB. Wanneer is er (geen) sprake van ontucht? ‘In geval van seksueel contact tussen behan-
delaar en paFënt/cliënt is er slechts dan geen sprake van ontucht (…) indien de behandelrelaFe
bij de seksuele handelingen geen rol speelt, in die zin dat bij de paFënt of cliënt sprake is van
vrijwilligheid en daarbij enige vorm van acankelijkheid niet van invloed is geweest.’
- Art. 255/257 Sr: verlaten hulpbehoevenden.
- Art. 287/289 Sr: doodslag/moord.
- Art. 293-294 Sr: euthanasie/hulp bij zelfdoding.
- Art. 300/302 Sr: eenvoudige/zware mishandeling.
- Art. 307-309 Sr: dood/zwaar lichamelijk letsel door schuld.
- ‘Fraude’: art. 255, 321, 326, 420bis e.v. Sr.
- Art. 96 e.v. Wet BIG.
Hof Den Bosch 11 juli 2019, ECLI:NL:GHSHE:2019:2406: ‘Evident is dat artsen Fjdens de uitoefening van hun beroep
voortdurend beslissingen moeten nemen terwijl sprake is van meerdere onzekere factoren en het in beginsel onge-
wenst is aan de in dat kader genomen beslissingen strafrechtelijke consequenFes te verbinden. Het hof hecht er belang
aan op te merken dat voorkomen moet worden dat artsen zich door de vrees voor strafrechtelijke vervolging niet meer
vrij voelen te doen wat zij in het belang van hun paFënt achten. (…) Anderzijds kunnen zich omstandigheden voordoen,
zoals de aard en de duur van het handelen van een arts, die strafrechtelijke bemoeienis met medisch handelen kunnen
rechtvaardigen.’
à Het strafrecht heef een ambivalente posiFe in dit kader: het vormt zowel een waarborg als bedreiging voor
de kwaliteit van de gezondheidszorg. Er wordt een beroep gedaan op het strafrecht als bijdrage aan het func-
Foneren van de gezondheidszorg. Maar, er moet worden voorkomen ‘dat artsen zich door de vrees voor straf-
rechtelijke vervolging niet meer vrij voelen te doen wat zij in het belang van hun paFënt achten’.
3
, ERASMUS UNIVERSITEIT ROTTERDAM: GEZONDHEIDSSTRAFRECHT 2024/25
Hoorcollege 2 – Inleiding gezondheidsrecht voor strafrechtjuristen
M. Buijsen, ‘Human Dignity and the Concept of Health Law’, European Health Law, p. 3-24.
Het gezondheidsrecht is het geheel van rechtsbeginselen en rechtsregels die betrekking hebben op:
§ Zorgverleningsrecht: zorgaanbieder-paFënt/cliënt.
§ Zorgfinancieringsrecht: zorgfinancier-zorgaanbieder.
§ Ziektekostenverzekeringsrecht: paFënt/cliënt-zorgfinancier.
NB. Een goede rechtstheorie stelt je in staat om zowel de dingen te verklaren zoals ze zijn als dingen te voorspellen.
De ‘juiste’ theorie is de theorie die er het beste in slaagt om te verklaren en te voorspellen.
HeeB het gezondheidsrecht eigen beginselen?
§ Ja, sterke noFe van gezondheidsrecht.
o Henk Leenen: beginsel (recht) van individuele zel;eschikking (en beginsel (of recht) op gelijke toegang
tot gezondheidszorg). Alle regels die wij kennen in het gezondheidsrecht brengen persoonlijke auto-
nomie/individuele zel;eschikking tot uitdrukking.
NB. Deze theorie klopt niet. Het recht op informaFe en de verplichFng niet te handelen zonder
toestemming van de betrokken paFënt, zijn te verenigen met de persoonlijke autonomie; de
paFënt is de ‘baas’ met veel rechten en weinig plichten, terwijl de ander voornamelijk verplich-
Fngen heef. Maar, er bestaan ook uitzonderingen op deze regels, welke niet te verklaren zijn
vanuit de persoonlijke autonomie. Denk aan het medisch beroepsgeheim, waarvan de funcFe
de onbelemmerde toegang tot medische bijstand is: wat gebeurt er wanneer je de geheimhou-
dingsbepalingen gaat begrijpen vanuit de autonomie? Dan zwijg je, want je deelt gegevens
alleen wanneer je toestemming hebt gekregen hiervoor, terwijl niet-zwijgen een zwaarderwe-
gend belang dient…
o MarFn Buijsen: het gezondheidsrecht is de verwerkelijking van het grondrecht op zorg voor gezond-
heid met inachtneming van andere voor die zorg relevante grondrechten.
§ Nee, zwakke noFe van gezondheidsrecht.
o Bernard Sluijters: er is geen recht op individuele zel;eschikking. Het gezondheidsrecht kent geen ei-
gen beginselen, alleen beginselen van privaat-, straf- en bestuursrecht.
NB. Deze theorie klopt niet. De 3 relaFes die het gezondheidsrecht kent lijken op 3 contractuele
relaFes. De vraag is dan in welke mate er contractsvrijheid bestaat binnen het gezondheids-
recht. De inhoud van de zorgovereenkomst staat vast; de zorgaanbieder heef niet het recht
om een paFënt te weigeren; het aangaan van een zorgverzekering is verplicht; de zorgverzeke-
raar kan een geïnteresseerde, risicovolle cliënt niet weigeren. Dus, kijkend naar de 3 relaFes
en de beginselen van het contractenrecht, is er geen sprake van contractsvrijheid.
NB. Waarom is er een acceptaCeplicht, een verzekeringsplicht en een uitzondering op
het recht op informaCe? Omdat we gezondheid en toegang tot gezondheidszorg ken-
nelijk zó belangrijk vinden, dat er uitzonderingen zijn op de beginselen. De regels zijn
niet alFjd helemaal te verklaren vanuit de beginselen.
4
, ERASMUS UNIVERSITEIT ROTTERDAM: GEZONDHEIDSSTRAFRECHT 2024/25
WEEK 2
Hoorcollege 3 – Materieel strafrecht: strafrechtelijke aansprakelijkheid voor gedragingen in de gezondheids-
zorg & ontzeFng uit het beroep
H.J.J. Leenen e.a., Handboek gezondheidsrecht, Den Haag: Boom Juridisch 2024, p. 664-681.
P.A.M. Mevis & L. Postma, ‘Een verkenning van nut, noodzaak en wenselijkheid van art. 96 Wet BIG’, in: W. Kastelein
e.a. (red.), Goed gezondheidsrecht. De maat van Legemaate, Den Haag: Boom 2024, p. 253-260.
E.N. van Zelm e.a., ‘Strafrechtelijke ontzeung uit het beroep’, DD 2025/11, p. 149-181.
Rb. Zeeland-West-Brabant 25 januari 2024, ECLI:NL:RBZWB:2024:358.
HR 12 maart 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY4858, NJ 2013/423, m.nt. J. Legemaate (zaak-Millecam).
Art. 96 Wet BIG: het buiten noodzaak veroorzaken van benadeling van de gezondheid van een ander of van de aan-
merkelijke kans daarop.
§ Totstandkoming: sinds 1997 – toen het integraal verbod op onbevoegde uitoefening van de geneeskunst is
opgeheven – mag iedereen handelingen verrichten op het gebied van de individuele gezondheidszorg (Wet
BIG). Dit heef te maken met het uitgangspunt dat de paFënt keuzevrijheid heef voor het alternaFef circuit
(zel;eschikking). Door de wetgever werden het WvSr en het tuchtrecht ontoereikend geacht om de kwaliteit
van de gezondheidszorg te waarborgen, waardoor art. 96 Wet BIG als ‘compenserende waarborg’ tot stand is
gekomen. Het gaat daarmee nu dus om een eventueel verwijt van het gevolg van concrete handelingen van
gezondheidszorg.
§ Opmerkingen:
o ‘Het verrichten van handelingen op het gebied van de individuele gezondheidszorg’: ruim opvaqen.
o Zie art. 102 Wet BIG: lid 1 van art. 96 Wet BIG is een misdrijf en lid 2 is een overtreding.
o Vervolging op grond van art. 96 Wet BIG gebeurt zelden, (waarschijnlijk) omdat:
§ Onduidelijke bestanddelen: ‘handelingen op het gebied van de individuele gezondheidszorg’,
‘buiten noodzaak’, ‘aanmerkelijke’ kans op benadeling, ‘weet of ernsFge reden heef te ver-
moeden dat’.
§ De strafmax van lid 1 (maximaal 2 jaar gevangenisstraf) sluit de toepassing van verschillende
dwangmiddelen en opsporingsmethoden uit.
§ Wat is de meerwaarde t.o.v. de algemene misdrijven in het WvSr? Zo biedt bijvoorbeeld art.
300 lid 4 Sr een open(er) formulering en goede handvaqen.
§ Adressanten:
o De reguliere zorgaanbieder:
§ De ‘goede arts’ die volgens de regels van de beroepsgroep handelt, maar daarbij een medische
fout maakt.
§ De ‘foute arts’ die de regels van de beroepsgroep stelselmaFg en/of ernsFg schendt.
o De niet-reguliere zorgaanbieder: de hulpverlener in het alternaFef circuit die – al dan niet bevoegd –
handelingen op het gebied van de individuele gezondheidszorg verricht en daarbij (de aanmerkelijke
kans op) benadeling van de gezondheid veroorzaakt.
à Zaak-Millecam: niet alleen de reguliere zorgaanbieder (die (ook) alternaFeve zorg verleent),
maar ook de niet-reguliere zorgaanbieders hebben een zorgplicht.
5
