14
,Samenvatting
Inleiding: Psychofarmaca wordt vaak ingezet bij ouderen met dementie om onrustig gedrag
te verminderen. Echter is het door de ontwikkeling van de Wet zorg en dwang van belang dat
mensen met een psychogeriatrische aandoening beschermd worden tegen gedrags-
beïnvloedende medicijnen. Alternatieven binnen Interzorg Noord-Nederland hiervoor zijn
niet-medicamenteuze interventies, zoals fysieke zorginnovaties, echter is het nog onbekend
welke fysieke zorginnovaties effectief zijn om in te zetten. Daarom luidt de onderzoeksvraag:
‘Wat zijn volgens de wetenschappelijke literatuur de drie meest effectieve fysieke
zorginnovaties, die onrustig gedrag bij ouderen met dementie op een psychogeriatrische
afdeling verminderen?’.
Doelstelling: Het geven van een aanbeveling over de drie meest effectieve fysieke
zorginnovaties die onrustig gedrag bij ouderen met dementie op een psychogeriatrische
afdeling (pg-afdeling) verminderen, om de kwaliteit van zorg en kwaliteit van leven te
verbeteren.
Methode: Dit onderzoek is een deductieve literatuuronderzoek met als design een
systematische literatuurstudie. Aan de hand van een criterialijst zijn er 1574 artikelen
gescreend binnen 5 databanken.
Resultaten: Er is een selectie gemaakt van 11 geïncludeerde artikelen, waarbij de
onderzochte effectief gebleken interventies onderverdeeld zijn in auditieve activiteit,
robottherapie, poppentherapie en lichttherapie.
Discussie: De sterke punten van dit onderzoek zitten vooral in de onderzoeksmethode,
namelijk door middel van het vierogenprincipe is er een grote hoeveelheid literatuur
gescreend, wat de betrouwbaarheid heeft vergroot. Het onderzoek kent ook zwakke punten
zoals een aangepaste zoekstring, afwijking van in- en exclusiecriteria, verschil in
hoeveelheid literatuur per fysieke zorginnovatie en gebrek aan harde bewijzen.
Conclusie: Door het uitvoeren van een literatuurstudie is er naar voren gekomen dat de drie
meest effectieve fysieke zorginnovaties om in te zetten om onrustig gedrag bij ouderen met
dementie op een pg-afdeling te verminderen, van meest effectief naar minder effectief, zijn:
robottherapie, poppentherapie en auditieve activiteit.
Aanbeveling: Aan Interzorg Noord-Nederland wordt aanbevolen om, als dit mogelijk is, de
effectief gebleken fysieke zorginnovaties aan te schaffen en in te zetten in de praktijk. Voor
optimale inzetting wordt er ook aanbevolen om vervolgonderzoek te doen, namelijk een
observatieonderzoek, om de effecten van de fysieke zorginnovaties te onderzoeken en op
welke momenten het inzetten van de fysieke zorginnovaties het meest effectief blijken.
1
,Voorwoord
Dit onderzoek betreft het onderwerp ‘Psychofarmaca, kan het ook anders?’. Door middel van
een literatuuronderzoek, met een systematische literatuurstudie als design, werd er in de
wetenschappelijke literatuur onderzoek gedaan naar effectieve fysieke zorginnovaties om in
te zetten bij ouderen met dementie op een pg-afdeling, om onrustig gedrag te verminderen.
In opdracht van Interzorg Noord-Nederland, de Slingerborgh, is dit onderzoek een
vervolgonderzoek naar aanleiding van aanbevelingen vanuit eerdere onderzoeken. De
resultaten van dit onderzoek zullen ook met andere organisaties gedeeld worden, namelijk
UNO-UMCG, Treant en Zonnehuisgroep Noord. Voor de opleiding Academie voor
verpleegkunde aan de Hanzehogeschool te Groningen is het doen van onderzoek in het
kader van een module ‘Analyseren en verbeteren van zorg (AVZ)’, een vereiste. Dit
onderzoek is in de periode van september 2023 tot februari 2024 uitgevoerd.
Door eerder stage te hebben gelopen, hebben wij beide ervaring met de doelgroep
dementerende ouderen, wat dit onderzoek voor ons interessant heeft gemaakt. Waar wij
kennis over dachten te hebben, bleek het uitvoeren van dit onderzoek nog meer
verhelderend te zijn over de onderliggende problematiek binnen deze doelgroep. Het bezig
zijn met dit onderzoek was dan ook erg leerzaam over het verkregen onderwerp, maar ook
over het doen van onderzoek. Zo hebben wij geleerd dat het plannen van tijd en taken een
goed handvat is bij het doen van onderzoek. Daarnaast is het van cruciaal belang dat je je
onderzoeksmethodiek van tevoren erg goed hebt uitgewerkt, om tijdens het uitvoeren van je
onderzoek tegen zo weinig mogelijk problemen aan te lopen.
Allereerst willen wij de Hanzehogeschool bedanken, voor het mogelijk maken van het
uitvoeren van de AVZ. Daarnaast willen wij onze docentbegeleiders, Carlien Dusseldorp en
Nynke van Veen, bedanken voor het voorzien van de benodigde informatie en feedback. Dit
heeft ons erg gestimuleerd tijdens het uitvoeren van het onderzoek. Tot slot willen wij de
opdrachtgevers binnen Interzorg Noord-Nederland, Joyce Kuiper en Alike Slump, bedanken
voor het aanbieden van dit onderzoek met daarbij de bijbehorende informatie, samenwerking
en feedback.
Wij wensen u veel leesplezier toe.
22 januari 2024, Groningen
Fleur Brons & Guido Rossing
2
, Inhoudsopgave
Samenvatting..........................................................................................................................................1
Voorwoord..............................................................................................................................................2
Inleiding..................................................................................................................................................5
Hoofdstuk 1: Doel- en vraagstelling en begripsdefiniëring.....................................................................7
1.1 Doelstelling...................................................................................................................................7
1.2 Vraagstelling.................................................................................................................................7
1.3 Begripsdefiniëring.........................................................................................................................7
Hoofdstuk 2: Onderzoeksmethodiek......................................................................................................8
2.1 Grondvorm en design...................................................................................................................8
2.2 Dataverzamelingsmethode...........................................................................................................8
2.2.1 Zoektermen...........................................................................................................................8
2.2.2 Zoekstring en databanken......................................................................................................8
2.2.3. In- en exclusiecriteria............................................................................................................9
2.3 Procedure van data verzamelen.................................................................................................10
2.4 Data-analyse...............................................................................................................................11
2.5 Ethische aspecten en wetgeving.................................................................................................11
Hoofdstuk 3: Resultaten.......................................................................................................................11
3.1 Flowchart....................................................................................................................................12
3.2 Data-extractieformulier..............................................................................................................14
3.2.1 Toelichting data-extractieformulier......................................................................................18
3.2.2. Toelichting methodologische beoordeling..........................................................................18
3.3 Resultaten van de inhoudelijke thema’s.....................................................................................18
3.3.1 Auditieve activiteit:..............................................................................................................19
3.3.2 Robottherapie:.....................................................................................................................19
3.3.3 Poppentherapie:..................................................................................................................20
3.3.4 Lichttherapie:.......................................................................................................................20
3.4 Prioriteren effectiviteit interventies............................................................................................21
3.4.1 Toelichting prioriteren effectiviteit interventies...................................................................21
Hoofdstuk 4: Discussie..........................................................................................................................22
4.1 Inhoudelijke discussie.................................................................................................................22
4.2 Methodologische discussie.........................................................................................................24
4.2.1 Sterke punten onderzoek.....................................................................................................24
4.2.2. Zwakke punten onderzoek..................................................................................................26
4.3 Betekenis voor de beroepspraktijk..............................................................................................27
3
,Samenvatting
Inleiding: Psychofarmaca wordt vaak ingezet bij ouderen met dementie om onrustig gedrag
te verminderen. Echter is het door de ontwikkeling van de Wet zorg en dwang van belang dat
mensen met een psychogeriatrische aandoening beschermd worden tegen gedrags-
beïnvloedende medicijnen. Alternatieven binnen Interzorg Noord-Nederland hiervoor zijn
niet-medicamenteuze interventies, zoals fysieke zorginnovaties, echter is het nog onbekend
welke fysieke zorginnovaties effectief zijn om in te zetten. Daarom luidt de onderzoeksvraag:
‘Wat zijn volgens de wetenschappelijke literatuur de drie meest effectieve fysieke
zorginnovaties, die onrustig gedrag bij ouderen met dementie op een psychogeriatrische
afdeling verminderen?’.
Doelstelling: Het geven van een aanbeveling over de drie meest effectieve fysieke
zorginnovaties die onrustig gedrag bij ouderen met dementie op een psychogeriatrische
afdeling (pg-afdeling) verminderen, om de kwaliteit van zorg en kwaliteit van leven te
verbeteren.
Methode: Dit onderzoek is een deductieve literatuuronderzoek met als design een
systematische literatuurstudie. Aan de hand van een criterialijst zijn er 1574 artikelen
gescreend binnen 5 databanken.
Resultaten: Er is een selectie gemaakt van 11 geïncludeerde artikelen, waarbij de
onderzochte effectief gebleken interventies onderverdeeld zijn in auditieve activiteit,
robottherapie, poppentherapie en lichttherapie.
Discussie: De sterke punten van dit onderzoek zitten vooral in de onderzoeksmethode,
namelijk door middel van het vierogenprincipe is er een grote hoeveelheid literatuur
gescreend, wat de betrouwbaarheid heeft vergroot. Het onderzoek kent ook zwakke punten
zoals een aangepaste zoekstring, afwijking van in- en exclusiecriteria, verschil in
hoeveelheid literatuur per fysieke zorginnovatie en gebrek aan harde bewijzen.
Conclusie: Door het uitvoeren van een literatuurstudie is er naar voren gekomen dat de drie
meest effectieve fysieke zorginnovaties om in te zetten om onrustig gedrag bij ouderen met
dementie op een pg-afdeling te verminderen, van meest effectief naar minder effectief, zijn:
robottherapie, poppentherapie en auditieve activiteit.
Aanbeveling: Aan Interzorg Noord-Nederland wordt aanbevolen om, als dit mogelijk is, de
effectief gebleken fysieke zorginnovaties aan te schaffen en in te zetten in de praktijk. Voor
optimale inzetting wordt er ook aanbevolen om vervolgonderzoek te doen, namelijk een
observatieonderzoek, om de effecten van de fysieke zorginnovaties te onderzoeken en op
welke momenten het inzetten van de fysieke zorginnovaties het meest effectief blijken.
1
,Voorwoord
Dit onderzoek betreft het onderwerp ‘Psychofarmaca, kan het ook anders?’. Door middel van
een literatuuronderzoek, met een systematische literatuurstudie als design, werd er in de
wetenschappelijke literatuur onderzoek gedaan naar effectieve fysieke zorginnovaties om in
te zetten bij ouderen met dementie op een pg-afdeling, om onrustig gedrag te verminderen.
In opdracht van Interzorg Noord-Nederland, de Slingerborgh, is dit onderzoek een
vervolgonderzoek naar aanleiding van aanbevelingen vanuit eerdere onderzoeken. De
resultaten van dit onderzoek zullen ook met andere organisaties gedeeld worden, namelijk
UNO-UMCG, Treant en Zonnehuisgroep Noord. Voor de opleiding Academie voor
verpleegkunde aan de Hanzehogeschool te Groningen is het doen van onderzoek in het
kader van een module ‘Analyseren en verbeteren van zorg (AVZ)’, een vereiste. Dit
onderzoek is in de periode van september 2023 tot februari 2024 uitgevoerd.
Door eerder stage te hebben gelopen, hebben wij beide ervaring met de doelgroep
dementerende ouderen, wat dit onderzoek voor ons interessant heeft gemaakt. Waar wij
kennis over dachten te hebben, bleek het uitvoeren van dit onderzoek nog meer
verhelderend te zijn over de onderliggende problematiek binnen deze doelgroep. Het bezig
zijn met dit onderzoek was dan ook erg leerzaam over het verkregen onderwerp, maar ook
over het doen van onderzoek. Zo hebben wij geleerd dat het plannen van tijd en taken een
goed handvat is bij het doen van onderzoek. Daarnaast is het van cruciaal belang dat je je
onderzoeksmethodiek van tevoren erg goed hebt uitgewerkt, om tijdens het uitvoeren van je
onderzoek tegen zo weinig mogelijk problemen aan te lopen.
Allereerst willen wij de Hanzehogeschool bedanken, voor het mogelijk maken van het
uitvoeren van de AVZ. Daarnaast willen wij onze docentbegeleiders, Carlien Dusseldorp en
Nynke van Veen, bedanken voor het voorzien van de benodigde informatie en feedback. Dit
heeft ons erg gestimuleerd tijdens het uitvoeren van het onderzoek. Tot slot willen wij de
opdrachtgevers binnen Interzorg Noord-Nederland, Joyce Kuiper en Alike Slump, bedanken
voor het aanbieden van dit onderzoek met daarbij de bijbehorende informatie, samenwerking
en feedback.
Wij wensen u veel leesplezier toe.
22 januari 2024, Groningen
Fleur Brons & Guido Rossing
2
, Inhoudsopgave
Samenvatting..........................................................................................................................................1
Voorwoord..............................................................................................................................................2
Inleiding..................................................................................................................................................5
Hoofdstuk 1: Doel- en vraagstelling en begripsdefiniëring.....................................................................7
1.1 Doelstelling...................................................................................................................................7
1.2 Vraagstelling.................................................................................................................................7
1.3 Begripsdefiniëring.........................................................................................................................7
Hoofdstuk 2: Onderzoeksmethodiek......................................................................................................8
2.1 Grondvorm en design...................................................................................................................8
2.2 Dataverzamelingsmethode...........................................................................................................8
2.2.1 Zoektermen...........................................................................................................................8
2.2.2 Zoekstring en databanken......................................................................................................8
2.2.3. In- en exclusiecriteria............................................................................................................9
2.3 Procedure van data verzamelen.................................................................................................10
2.4 Data-analyse...............................................................................................................................11
2.5 Ethische aspecten en wetgeving.................................................................................................11
Hoofdstuk 3: Resultaten.......................................................................................................................11
3.1 Flowchart....................................................................................................................................12
3.2 Data-extractieformulier..............................................................................................................14
3.2.1 Toelichting data-extractieformulier......................................................................................18
3.2.2. Toelichting methodologische beoordeling..........................................................................18
3.3 Resultaten van de inhoudelijke thema’s.....................................................................................18
3.3.1 Auditieve activiteit:..............................................................................................................19
3.3.2 Robottherapie:.....................................................................................................................19
3.3.3 Poppentherapie:..................................................................................................................20
3.3.4 Lichttherapie:.......................................................................................................................20
3.4 Prioriteren effectiviteit interventies............................................................................................21
3.4.1 Toelichting prioriteren effectiviteit interventies...................................................................21
Hoofdstuk 4: Discussie..........................................................................................................................22
4.1 Inhoudelijke discussie.................................................................................................................22
4.2 Methodologische discussie.........................................................................................................24
4.2.1 Sterke punten onderzoek.....................................................................................................24
4.2.2. Zwakke punten onderzoek..................................................................................................26
4.3 Betekenis voor de beroepspraktijk..............................................................................................27
3
