Hoofdstuk 9
Het is gebruikelijk onderscheid te maken tussen personenschade, zaakschade en zuivere
vermogensschade. Onder personenschade verstaat men schade die voortvloeit uit overlijden en
letsel. Deze kunnen zowel uit materiële schade als immateriële schade omvatten. Zaakschade is
schade die voortvloeit uit de vernietiging, beschadiging of het onbruikbaar worden van een zaak.
Personenschade wordt ook wel opgevat als schendig van fundamentele rechten.
Op grond van artikel 6:96 komt zowel geleden verlies als gederfde winst voor vergoeding in
aanmerking. Ook voor vergoeding in aanmerking komende zijn de redelijke kosten ter voorkoming of
beperking van schade die als gevolg van de gebeurtenis waarop de aansprakelijkheid berust, mocht
worden verwacht. Deze kunnen worden teruggevorderd mits het nemen van de maatregel redelijk
was en de hierbij gemaakte kosten eveneens redelijk waren.
Wanneer iemand komt te overlijden als gevolg waarvoor een ander aansprakelijk is, geldt dat
nabestaanden een beroep kunnen doen op artikel 6:108. Op grond daarvan geldt dat deze naar
omstandigheden recht hebben op vergoeding van de derving van levensonderhoud, affectieschade
en vergoeding van de kosten voor de begrafenis of crematie. Lid 1 van dit artikel bepaald welke
nabestaanden er recht hebben op dergelijke vergoeding. Alle voordelen die als gevolg van het
overlijden vrijvallen dienen op de schadevergoeding in mindering te worden gebracht.
Affectieschade is de immateriële schade die iemand lijdt als gevolg van het overlijden of ernstig letsel
van een naaste verwant. De mogelijkheid tot schadevergoeding op grond van affectieschade bestaat
ongeacht of iemand als gevolg van het verlies ook geestelijk letsel heeft opgelopen. Artikel 6:108 lid 3
bepaald door wie er schadevergoeding gevorderd kan worden op grond van affectieschade.
Immateriële schade komt ook voor vergoeding in aanmerking wanneer de veroorzaker het oogmerk
had om de benadeelde immaterieel nadeel toe te brengen op grond van artikel 6:106. Er kan
daarnaast sprake zijn van een rechtstreekse onrechtmatige daad jegens de secundair betrokkene
welke immateriële schade teweegbrengt. De HR geeft hier gezichtspunten voor in HR Hoogeveen. De
feitenrechter dient aan de hand van deze gezichtspunten tot een beoordeling te komen.
Aantasting van de persoon kan bestaan uit lichamelijk letsel, beschadiging van de eer of goede naam
en aantasting op andere wijze. Bij dit laatste gaat het met name om geestelijk letsel zonder dat sprake
is van lichamelijk letsel en om de schending van een fundamenteel recht zonder dat sprake is van
lichamelijk of geestelijk letsel. Deze schade kan zowel materieel als immaterieel zijn. Bij materiële
schade gaat het voornamelijk om medische kosten, verzorgingskosten en inkomstenderving. Voor het
vaststellen van de schade is de dubbele redelijkheidstoets bepalend. Deze verlangt dat de
benadeelde in de gegeven omstandigheden redelijk behandelde door bepaalde kosten te maken en
de omvang van de kosten redelijk is. Vergoeding van immateriële schade kent onder andere functies
van compensatie, genoegdoening en rechtshandhaving. Bij het vaststellen van de hoogte van het
smartengeld moet de rechter rekening houden met diverse gezichtspunten zoals de aard en de ernst
van het letsel en de leeftijd van de benadeelde. Het gaat dan met name om de impact die de aard en
de ernst van het letsel hebben op het dagelijks leven van de benadeelde. Naaste verwanten die
geestelijk letsel leiden komen in aanmerking tot vergoeding als er voldaan is aan de gezichtspunten
uit HR Hoogeveen. Affectieschade komt voor vergoeding in aanmerking in geval van ernstig en
blijvend letsel bij de naaste verwant.
Indien iemand op andere wijze in zijn persoon is aangetast, dient er sprake te zijn van geestelijk letsel
zonder dat hier ook sprake is van lichamelijk letsel, dan wel schending van een fundamenteel recht
, zonder dat dit gepaard is gegaan met lichamelijk of geestelijk letsel. Enkele aantasting van een
fundamenteel recht is echter niet voldoende om tot verplichting tot schadevergoeding te kunnen
leiden. Hoe ernstiger de schending, des te minder eisen hoeven te worden gesteld aan de gevolgen.
Deze aantastingen kunnen zowel leiden tot materiële als immateriële schade die voor vergoeding in
aanmerking kunnen komen. Vordering is dan mogelijk op grond van artikel 6:106 sub b. Het geestelijk
letsel dient op objectieve wijze te kunnen worden vastgesteld. Er dient te worden vastgesteld dat
iemand in verband met de omstandigheden van het geval geestelijk letsel heeft geleden. Wanneer
geestelijk letsel vaststaat kan hier zowel materiële als immateriële uit voortvloeien.
Artikel 6:100 bepaalt dat de voordelen die een gevolg zijn van de schadeveroorzakende gebeurtenis
bij de vaststelling van de schadevergoeding in aanmerking worden genomen. Deze voordelen moeten
echter alleen worden verrekend voor zover dit redelijk is. Zowel bij de schadebegroting als bij de
voordeelstoerekening heeft de rechter grote vrijheid. Echter kent de rechtspraak een aantal
kernregels. Eerst wordt de volledige schade begroot en hierna worden de voordelen eventueel
toegerekend. Voordelen kunnen in beginsel alleen worden verrekend met de daartegenover staande
schadepost. Giften en andere vrijwillige bijdragen komen niet in aanmerking voor
voordeelstoerekening. Kosten die als gevolg van het ongeval niet hoeven te worden gemaakt, zullen
in beginsel als voordeel worden toegerekend. Het genoten voordeel moet daarnaast reëel zijn.
Belastingvoordelen kunnen in beginsel wel worden toegerekend. De rechter kan de omvang van de
schade schatten als deze niet nauwkeurig kan worden vastgesteld. In beginsel begroot de rechter de
schade concreet maar in bepaalde categorieën van gevallen past de rechter ook een vorm van
abstracte schadebegroting toe. Concrete schadebegroting wil zeggen dat met alle individuele
omstandigheden van de benadeelde rekening wordt gehouden. Bij abstracte schadebegroting
abstraheert de rechter van de omstandigheden van het geval en gaat hij na wat in het algemeen in
een dergelijk geval de schade is die een benadeelde lijdt. Dit is vaak het geval bij zaakschade.
20 jaar na Taxibus: hoe de wal het schip van schokschade toch heeft doen keren.
Het is gebruikelijk onderscheid te maken tussen personenschade, zaakschade en zuivere
vermogensschade. Onder personenschade verstaat men schade die voortvloeit uit overlijden en
letsel. Deze kunnen zowel uit materiële schade als immateriële schade omvatten. Zaakschade is
schade die voortvloeit uit de vernietiging, beschadiging of het onbruikbaar worden van een zaak.
Personenschade wordt ook wel opgevat als schendig van fundamentele rechten.
Op grond van artikel 6:96 komt zowel geleden verlies als gederfde winst voor vergoeding in
aanmerking. Ook voor vergoeding in aanmerking komende zijn de redelijke kosten ter voorkoming of
beperking van schade die als gevolg van de gebeurtenis waarop de aansprakelijkheid berust, mocht
worden verwacht. Deze kunnen worden teruggevorderd mits het nemen van de maatregel redelijk
was en de hierbij gemaakte kosten eveneens redelijk waren.
Wanneer iemand komt te overlijden als gevolg waarvoor een ander aansprakelijk is, geldt dat
nabestaanden een beroep kunnen doen op artikel 6:108. Op grond daarvan geldt dat deze naar
omstandigheden recht hebben op vergoeding van de derving van levensonderhoud, affectieschade
en vergoeding van de kosten voor de begrafenis of crematie. Lid 1 van dit artikel bepaald welke
nabestaanden er recht hebben op dergelijke vergoeding. Alle voordelen die als gevolg van het
overlijden vrijvallen dienen op de schadevergoeding in mindering te worden gebracht.
Affectieschade is de immateriële schade die iemand lijdt als gevolg van het overlijden of ernstig letsel
van een naaste verwant. De mogelijkheid tot schadevergoeding op grond van affectieschade bestaat
ongeacht of iemand als gevolg van het verlies ook geestelijk letsel heeft opgelopen. Artikel 6:108 lid 3
bepaald door wie er schadevergoeding gevorderd kan worden op grond van affectieschade.
Immateriële schade komt ook voor vergoeding in aanmerking wanneer de veroorzaker het oogmerk
had om de benadeelde immaterieel nadeel toe te brengen op grond van artikel 6:106. Er kan
daarnaast sprake zijn van een rechtstreekse onrechtmatige daad jegens de secundair betrokkene
welke immateriële schade teweegbrengt. De HR geeft hier gezichtspunten voor in HR Hoogeveen. De
feitenrechter dient aan de hand van deze gezichtspunten tot een beoordeling te komen.
Aantasting van de persoon kan bestaan uit lichamelijk letsel, beschadiging van de eer of goede naam
en aantasting op andere wijze. Bij dit laatste gaat het met name om geestelijk letsel zonder dat sprake
is van lichamelijk letsel en om de schending van een fundamenteel recht zonder dat sprake is van
lichamelijk of geestelijk letsel. Deze schade kan zowel materieel als immaterieel zijn. Bij materiële
schade gaat het voornamelijk om medische kosten, verzorgingskosten en inkomstenderving. Voor het
vaststellen van de schade is de dubbele redelijkheidstoets bepalend. Deze verlangt dat de
benadeelde in de gegeven omstandigheden redelijk behandelde door bepaalde kosten te maken en
de omvang van de kosten redelijk is. Vergoeding van immateriële schade kent onder andere functies
van compensatie, genoegdoening en rechtshandhaving. Bij het vaststellen van de hoogte van het
smartengeld moet de rechter rekening houden met diverse gezichtspunten zoals de aard en de ernst
van het letsel en de leeftijd van de benadeelde. Het gaat dan met name om de impact die de aard en
de ernst van het letsel hebben op het dagelijks leven van de benadeelde. Naaste verwanten die
geestelijk letsel leiden komen in aanmerking tot vergoeding als er voldaan is aan de gezichtspunten
uit HR Hoogeveen. Affectieschade komt voor vergoeding in aanmerking in geval van ernstig en
blijvend letsel bij de naaste verwant.
Indien iemand op andere wijze in zijn persoon is aangetast, dient er sprake te zijn van geestelijk letsel
zonder dat hier ook sprake is van lichamelijk letsel, dan wel schending van een fundamenteel recht
, zonder dat dit gepaard is gegaan met lichamelijk of geestelijk letsel. Enkele aantasting van een
fundamenteel recht is echter niet voldoende om tot verplichting tot schadevergoeding te kunnen
leiden. Hoe ernstiger de schending, des te minder eisen hoeven te worden gesteld aan de gevolgen.
Deze aantastingen kunnen zowel leiden tot materiële als immateriële schade die voor vergoeding in
aanmerking kunnen komen. Vordering is dan mogelijk op grond van artikel 6:106 sub b. Het geestelijk
letsel dient op objectieve wijze te kunnen worden vastgesteld. Er dient te worden vastgesteld dat
iemand in verband met de omstandigheden van het geval geestelijk letsel heeft geleden. Wanneer
geestelijk letsel vaststaat kan hier zowel materiële als immateriële uit voortvloeien.
Artikel 6:100 bepaalt dat de voordelen die een gevolg zijn van de schadeveroorzakende gebeurtenis
bij de vaststelling van de schadevergoeding in aanmerking worden genomen. Deze voordelen moeten
echter alleen worden verrekend voor zover dit redelijk is. Zowel bij de schadebegroting als bij de
voordeelstoerekening heeft de rechter grote vrijheid. Echter kent de rechtspraak een aantal
kernregels. Eerst wordt de volledige schade begroot en hierna worden de voordelen eventueel
toegerekend. Voordelen kunnen in beginsel alleen worden verrekend met de daartegenover staande
schadepost. Giften en andere vrijwillige bijdragen komen niet in aanmerking voor
voordeelstoerekening. Kosten die als gevolg van het ongeval niet hoeven te worden gemaakt, zullen
in beginsel als voordeel worden toegerekend. Het genoten voordeel moet daarnaast reëel zijn.
Belastingvoordelen kunnen in beginsel wel worden toegerekend. De rechter kan de omvang van de
schade schatten als deze niet nauwkeurig kan worden vastgesteld. In beginsel begroot de rechter de
schade concreet maar in bepaalde categorieën van gevallen past de rechter ook een vorm van
abstracte schadebegroting toe. Concrete schadebegroting wil zeggen dat met alle individuele
omstandigheden van de benadeelde rekening wordt gehouden. Bij abstracte schadebegroting
abstraheert de rechter van de omstandigheden van het geval en gaat hij na wat in het algemeen in
een dergelijk geval de schade is die een benadeelde lijdt. Dit is vaak het geval bij zaakschade.
20 jaar na Taxibus: hoe de wal het schip van schokschade toch heeft doen keren.
