Hoofdstuk 2
De Awb kan worden gekwalificeerd als aanbouwwet: de Awb komt niet als een geheel tot stand maar
in delen. Naast de grote aanvullingen vinden er ook regelmatige tussentijdse wijzigingen plaats. De
wet wordt steeds gemoderniseerd, uitgebreid en aangepast aan eisen van internationaal recht. De
Awb is van groot belang gebleken voor de uniformering van het bestuursrecht. De hierin beschreven
regels kunnen worden onderverdeelt in verschillende categorieën. Allereerst zijn er regels die zonder
uitzondering voor het gehele bestuursrecht behoren te gelden. Deze zijn dwingend van aard. Naast
dwingend recht bevat de Awb regels die gelden voor normale gevallen. Dan is er sprake van regelend
recht. Voor gevallen waarvoor het niet goed mogelijk is een algemeen geldende regel te formuleren,
kent men het aanvullend recht. Tot slot kent de Awb facultatief recht. Dat recht geldt niet, tenzij een
regelgever of bestuursorgaan bepaalt dat het wel moet worden gevolgd.
Hoofdstuk 3
De definitie van het begrip belanghebbende staat in artikel 1:2 Awb. Onder belanghebbende wordt
verstaan degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is betrokken. Hieronder valt in ieder geval
de geadresseerde van het besluit. Daarnaast kent men derde-belanghebbende. Hier is sprake van
wanneer eer sprake is van een OPERA belang. Het belang dient objectief bepaalbaar te zijn. Het moet
een persoonlijk belang betreffen, degene die door het besluit wordt geraakt moet zich in voldoende
mate onderscheiden van andere personen die ook gevolgen van het besluit zullen ondervinden. Het
moet een eigen belang zijn, wie belangen van anderen wil behartigen kan dat alleen doen als
gemachtigde. Het belang moet rechtstreeks zijn, dat wil zeggen direct betrokken zijn bij het besluit. Er
moet een voldoende causaal verband zijn tussen de gevolgen van het besluit en het geraakte belang.
In het omgevingsrecht geldt volgens vaste rechtspraak dat een belanghebbende degene is die
feitelijke gevolgen van enige betekenis ondervindt van de activiteit waarop de omgevingsvergunning
betrekking heeft. Dergelijke gevolgen ontbreken indien de gevolgen wel zijn vast te stellen, maar de
gevolgen van de activiteit voor de woon-, leef- of bedrijfssituatie van betrokkene zo gering zijn dat
een persoonlijk belang bij het besluit ontbreekt. Om te bepalen of een concurrent zich in voldoende
mate onderscheidt van iedere willekeurige ondernemer, heeft de rechter twee criteria ontwikkeld. In
de eerste plaats dient de ondernemer werkzaam te zijn in hetzelfde marktsegment qua productsoort
en qua doelgroep. Verder moet de ondernemer werkzaam zijn binnen hetzelfde verzorgingsgebied.
Het moet tot slot gaan om een actueel belang, vrees voor onzekere toekomstige ontwikkelingen die
het gevolg zouden kunnen zijn van een aangevochten besluit geven geen belang.
Met betrekking tot het afgeleid belang is AG Widdershoven tot het volgende gekomen. Eerst
formuleert deze twee normatieve ankerpunten die als minimumvereiste zouden moeten gelden. Het
eerste ankerpunt is dat een derde door de bestuursrechter als belanghebbende bij een besluit moet
worden aangemerkt, als dat besluit in beginsel jegens hem onrechtmatig kan zijn in de zin van de
onrechtmatige daad. Ten tweede geldt dat een derde partij toegang moet hebben tot de
bestuursrechter als hij door een besluit wordt geraakt in een recht of rechtens beschermd belang.
Hiertoe kwam de AG tot vijf richtinggevende vuistregels. Ten eerste is het leerstuk van afgeleid belang
niet aan de orde als een derde partij is die bij een besluit, naast een mogelijk afgeleid belang, een
zelfstandig eigen belang heeft dat bij het besluit rechtstreeks betrokken is. Verder mag dit niet aan
een derde moeten worden tegengeworpen als zijn bij het besluit betrokken belang materieel niet
, parallel loopt met dat van de eerst betrokkene. Ook niet wanneer de betrokkenheid van zijn
rechtspositie bij het besluit een zelfstandige aanspraak op rechtsbescherming rechtvaardigt. Een
afgeleid belang kan wel aan de derde worden tegengeworpen als zijn belang parallel loopt met dat
van de eerst betrokkene en zijn belang uitsluitend via een contractuele relatie met de eerst
betrokkene bij dat besluit betrokken is. Ten slotte zou in het geval een bestuurder of enig
aandeelhouder en niet de vennootschap zelf beroep tegen een besluit instelt, de bestuursrechter dat
beroep moeten toerekenen aan de vennootschap.
Hoofdstuk 5
Bestuurshandelingen kunnen op twee manieren worden bezien. Zij zijn in de eerste plaats middelen
om een bepaald doel te bereiken. Daarnaast kan men deze bezien al naar gelang de aard van de
handeling. In de eerste plaats is het van belang onderscheid te maken tussen feitelijke handelingen
en rechtshandelingen. Daarnaast maakt men onderscheid tussen privaatrechtelijke
rechtshandelingen en publiekrechtelijke rechtshandelingen. Publiekrechtelijke rechtshandelingen
kunnen worden onderscheiden in onder andere besluiten.
De normen die de Awb geeft, gelden in beginsel slechts voor besluiten. Het geldt voor alle verkeer
tussen burgers en bestuursorganen. Enkel met betrekking tot besluiten kan men rechtsbescherming
bij de bestuursrechter inroepen. Onder besluit wordt verstaan een schriftelijke beslissing van een
bestuursorgaan inhoudende een publiekrechtelijke rechtshandeling. Met beslissing wordt gedoeld op
de uitkomst van een afwegingsproces van argumenten van een bestuursorgaan en dat die uitkomst is
bekendgemaakt. Alleen een beslissing die op schrift is gesteld kan een besluit zijn. Van een besluit is
alleen sprake als het een rechtshandeling van een bestuursorgaan betreft. Indien een beslissing
negatief is, treedt geen verandering op in de juridische situatie. Er is dan geen sprake van een besluit
omdat er geen rechtsgevolg intreedt. Voor gedoogbeslissingen geldt hetzelfde. Een bestuurlijk
oordeel wordt onder voorwaarden als een besluit aangemerkt. Dat oordeel beoogt geen rechtsgevolg
maar schetst de juridische stand van zaken en is daarmee een feitelijke handeling. Waarschuwingen
die niet op een wettelijk voorschrift zijn gebaseerd, zijn niet als besluit aan te merken. Is dit wel het
geval, dan ontstaat er een rechtsgevolg waarop deze wel als besluit is aan te merken. Een besluit
dient daarbij een publiekrechtelijke rechtshandeling in te houden. Wanneer het bestuur
rechtshandelingen niet verricht op grond van een specifiek toegekende bevoegdheid zal er geen
sprake kunnen zijn van een besluit. Echter zijn er constructies die hier uitzonderingen op bieden.
Besluiten kunnen zich richten op een of enkele personen of een concreet object. Dan spreekt men
van een beschikking. Wanneer deze zich richten op een onbepaald aantal burgers spreekt men van
besluiten van algemene strekking. Besluiten die rechtstreeks bindend zijn voor burgers noemt men
algemeen verbindende voorschriften. Wanneer deze enkel overheidsbeleid bevatten, spreekt men
van beleidsregels. Met een beschikking stelt het bestuur in een concreet geval vast wat in die
concrete situatie recht is. Beschikkingen worden oa. onderscheiden in vrijstellingen, ontheffingen,
vergunningen en erkenning. Het belangrijkste criterium betreffende beschikkingen is of er sprake is
van een besluit dat geadresseerd is aan een persoon of een duidelijk bepaalbare groep personen. Het
tweede criterium is het object- of zaakscriterium. Daarbij wordt de vraag gesteld of het besluit
genomen is met het oog op de hoedanigheid of bijzondere eigenschappen van het object waar het
besluit betrekking op heeft. Is dat het geval dan geldt het besluit als beschikking. Een begunstigende
De Awb kan worden gekwalificeerd als aanbouwwet: de Awb komt niet als een geheel tot stand maar
in delen. Naast de grote aanvullingen vinden er ook regelmatige tussentijdse wijzigingen plaats. De
wet wordt steeds gemoderniseerd, uitgebreid en aangepast aan eisen van internationaal recht. De
Awb is van groot belang gebleken voor de uniformering van het bestuursrecht. De hierin beschreven
regels kunnen worden onderverdeelt in verschillende categorieën. Allereerst zijn er regels die zonder
uitzondering voor het gehele bestuursrecht behoren te gelden. Deze zijn dwingend van aard. Naast
dwingend recht bevat de Awb regels die gelden voor normale gevallen. Dan is er sprake van regelend
recht. Voor gevallen waarvoor het niet goed mogelijk is een algemeen geldende regel te formuleren,
kent men het aanvullend recht. Tot slot kent de Awb facultatief recht. Dat recht geldt niet, tenzij een
regelgever of bestuursorgaan bepaalt dat het wel moet worden gevolgd.
Hoofdstuk 3
De definitie van het begrip belanghebbende staat in artikel 1:2 Awb. Onder belanghebbende wordt
verstaan degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is betrokken. Hieronder valt in ieder geval
de geadresseerde van het besluit. Daarnaast kent men derde-belanghebbende. Hier is sprake van
wanneer eer sprake is van een OPERA belang. Het belang dient objectief bepaalbaar te zijn. Het moet
een persoonlijk belang betreffen, degene die door het besluit wordt geraakt moet zich in voldoende
mate onderscheiden van andere personen die ook gevolgen van het besluit zullen ondervinden. Het
moet een eigen belang zijn, wie belangen van anderen wil behartigen kan dat alleen doen als
gemachtigde. Het belang moet rechtstreeks zijn, dat wil zeggen direct betrokken zijn bij het besluit. Er
moet een voldoende causaal verband zijn tussen de gevolgen van het besluit en het geraakte belang.
In het omgevingsrecht geldt volgens vaste rechtspraak dat een belanghebbende degene is die
feitelijke gevolgen van enige betekenis ondervindt van de activiteit waarop de omgevingsvergunning
betrekking heeft. Dergelijke gevolgen ontbreken indien de gevolgen wel zijn vast te stellen, maar de
gevolgen van de activiteit voor de woon-, leef- of bedrijfssituatie van betrokkene zo gering zijn dat
een persoonlijk belang bij het besluit ontbreekt. Om te bepalen of een concurrent zich in voldoende
mate onderscheidt van iedere willekeurige ondernemer, heeft de rechter twee criteria ontwikkeld. In
de eerste plaats dient de ondernemer werkzaam te zijn in hetzelfde marktsegment qua productsoort
en qua doelgroep. Verder moet de ondernemer werkzaam zijn binnen hetzelfde verzorgingsgebied.
Het moet tot slot gaan om een actueel belang, vrees voor onzekere toekomstige ontwikkelingen die
het gevolg zouden kunnen zijn van een aangevochten besluit geven geen belang.
Met betrekking tot het afgeleid belang is AG Widdershoven tot het volgende gekomen. Eerst
formuleert deze twee normatieve ankerpunten die als minimumvereiste zouden moeten gelden. Het
eerste ankerpunt is dat een derde door de bestuursrechter als belanghebbende bij een besluit moet
worden aangemerkt, als dat besluit in beginsel jegens hem onrechtmatig kan zijn in de zin van de
onrechtmatige daad. Ten tweede geldt dat een derde partij toegang moet hebben tot de
bestuursrechter als hij door een besluit wordt geraakt in een recht of rechtens beschermd belang.
Hiertoe kwam de AG tot vijf richtinggevende vuistregels. Ten eerste is het leerstuk van afgeleid belang
niet aan de orde als een derde partij is die bij een besluit, naast een mogelijk afgeleid belang, een
zelfstandig eigen belang heeft dat bij het besluit rechtstreeks betrokken is. Verder mag dit niet aan
een derde moeten worden tegengeworpen als zijn bij het besluit betrokken belang materieel niet
, parallel loopt met dat van de eerst betrokkene. Ook niet wanneer de betrokkenheid van zijn
rechtspositie bij het besluit een zelfstandige aanspraak op rechtsbescherming rechtvaardigt. Een
afgeleid belang kan wel aan de derde worden tegengeworpen als zijn belang parallel loopt met dat
van de eerst betrokkene en zijn belang uitsluitend via een contractuele relatie met de eerst
betrokkene bij dat besluit betrokken is. Ten slotte zou in het geval een bestuurder of enig
aandeelhouder en niet de vennootschap zelf beroep tegen een besluit instelt, de bestuursrechter dat
beroep moeten toerekenen aan de vennootschap.
Hoofdstuk 5
Bestuurshandelingen kunnen op twee manieren worden bezien. Zij zijn in de eerste plaats middelen
om een bepaald doel te bereiken. Daarnaast kan men deze bezien al naar gelang de aard van de
handeling. In de eerste plaats is het van belang onderscheid te maken tussen feitelijke handelingen
en rechtshandelingen. Daarnaast maakt men onderscheid tussen privaatrechtelijke
rechtshandelingen en publiekrechtelijke rechtshandelingen. Publiekrechtelijke rechtshandelingen
kunnen worden onderscheiden in onder andere besluiten.
De normen die de Awb geeft, gelden in beginsel slechts voor besluiten. Het geldt voor alle verkeer
tussen burgers en bestuursorganen. Enkel met betrekking tot besluiten kan men rechtsbescherming
bij de bestuursrechter inroepen. Onder besluit wordt verstaan een schriftelijke beslissing van een
bestuursorgaan inhoudende een publiekrechtelijke rechtshandeling. Met beslissing wordt gedoeld op
de uitkomst van een afwegingsproces van argumenten van een bestuursorgaan en dat die uitkomst is
bekendgemaakt. Alleen een beslissing die op schrift is gesteld kan een besluit zijn. Van een besluit is
alleen sprake als het een rechtshandeling van een bestuursorgaan betreft. Indien een beslissing
negatief is, treedt geen verandering op in de juridische situatie. Er is dan geen sprake van een besluit
omdat er geen rechtsgevolg intreedt. Voor gedoogbeslissingen geldt hetzelfde. Een bestuurlijk
oordeel wordt onder voorwaarden als een besluit aangemerkt. Dat oordeel beoogt geen rechtsgevolg
maar schetst de juridische stand van zaken en is daarmee een feitelijke handeling. Waarschuwingen
die niet op een wettelijk voorschrift zijn gebaseerd, zijn niet als besluit aan te merken. Is dit wel het
geval, dan ontstaat er een rechtsgevolg waarop deze wel als besluit is aan te merken. Een besluit
dient daarbij een publiekrechtelijke rechtshandeling in te houden. Wanneer het bestuur
rechtshandelingen niet verricht op grond van een specifiek toegekende bevoegdheid zal er geen
sprake kunnen zijn van een besluit. Echter zijn er constructies die hier uitzonderingen op bieden.
Besluiten kunnen zich richten op een of enkele personen of een concreet object. Dan spreekt men
van een beschikking. Wanneer deze zich richten op een onbepaald aantal burgers spreekt men van
besluiten van algemene strekking. Besluiten die rechtstreeks bindend zijn voor burgers noemt men
algemeen verbindende voorschriften. Wanneer deze enkel overheidsbeleid bevatten, spreekt men
van beleidsregels. Met een beschikking stelt het bestuur in een concreet geval vast wat in die
concrete situatie recht is. Beschikkingen worden oa. onderscheiden in vrijstellingen, ontheffingen,
vergunningen en erkenning. Het belangrijkste criterium betreffende beschikkingen is of er sprake is
van een besluit dat geadresseerd is aan een persoon of een duidelijk bepaalbare groep personen. Het
tweede criterium is het object- of zaakscriterium. Daarbij wordt de vraag gesteld of het besluit
genomen is met het oog op de hoedanigheid of bijzondere eigenschappen van het object waar het
besluit betrekking op heeft. Is dat het geval dan geldt het besluit als beschikking. Een begunstigende
