Taaltoets (2/4)
Onderdelen van de toets:
- Vervoegen van werkwoorden
- Samenstellingen
- Meervouden
- Verkleinwoorden
- Hoofdletters
- Afkortingen
- Bezitsaanduiding
- Als/dan, hem/hun, dat/wat, wie/waar
- Schrijfwijze
- Spreekwoorden/gezegden
Samenstellingen
De basisregel bij samenstellingen is het aan elkaar schrijven, ook bij Engelse woorden.
Tussen woorden van een samenstelling schrijf je soms een extra letter
(tussenletter):
- Je schrijft een tussenletter als het eerste deel een meervoud heeft die eindigt op –
en of –n. Zoals: Bejaardenflat, kattenbak, eikenboom, krantenkop
- Je schrijft geen tussenletter als het eerste deel een meervoud heeft die eindigt op
–s (of –(e)n). Zoals: groentesoep (groentes en groenten), ruimtegebrek,
secondewijzer
- Het eerste deel is de enigste in zijn soort. Zoals: Maneschijn, zonnescherm,
Koninginnedag
- Als het eerste deel geen meervoud heeft. Zoals: tarwebrood, roggebrood, erezaak,
eremedaille
- Als het eerste deel een bijvoeglijk naamwoord of een werkwoord is. Zoals:
rodekool, platteland, hogeschool, spinnewiel, beregoed, reuzeplan
Een koppelteken schrijven bij:
- gelijkwaardige elementen
- samengetelde aardrijkskundige namen
- tweede element een hoofdletter heeft
- een van de elementen een cijfer/letter/symbool
- samenstelling met een bijzondere voor of nabepaling
, Gelijkwaardige elementen
Een combinatie van woorden die verwisseld kunnen worden (omgedraaid):
- een hotel-restaurant
- zwart-wit
- cultureel-maatschappelijk
- politiek-ideologisch
Als een beroepsnaam samen komt met een bijvoeglijk naamwoord schrijven we de twee
elementen los van elkaar:
- sociaal psycholoog
- sociaal geograaf
- klinisch bioloog
- civiel ingenieur
- algemeen secretaris
Als het verwijst naar een geloof, plaats of een bevolkingsgroep
- Nederlands-hervormd
- Rooms-katholiek
- Liberaal-conservatief
- Links-extremist
Samengestelde aardrijkskundige namen
Een samenstelling die bestaat uit een aardrijkskundige naam met een koppelteken:
- Aarle-Rixtel
- Knokke-Heist
- Zuid-Hollander
- Midden-Europa
- Nieuw-Zeeland
- Vlaams-Brabant
Tweede element met een hoofdletter
We gebruiken een koppelteken in een samenstelling voor een element met een
hoofdletter:
- zwart-Amerikaans
- pro-Deoadvocaat
- anti-Frans
- on-Engels
Onderdelen van de toets:
- Vervoegen van werkwoorden
- Samenstellingen
- Meervouden
- Verkleinwoorden
- Hoofdletters
- Afkortingen
- Bezitsaanduiding
- Als/dan, hem/hun, dat/wat, wie/waar
- Schrijfwijze
- Spreekwoorden/gezegden
Samenstellingen
De basisregel bij samenstellingen is het aan elkaar schrijven, ook bij Engelse woorden.
Tussen woorden van een samenstelling schrijf je soms een extra letter
(tussenletter):
- Je schrijft een tussenletter als het eerste deel een meervoud heeft die eindigt op –
en of –n. Zoals: Bejaardenflat, kattenbak, eikenboom, krantenkop
- Je schrijft geen tussenletter als het eerste deel een meervoud heeft die eindigt op
–s (of –(e)n). Zoals: groentesoep (groentes en groenten), ruimtegebrek,
secondewijzer
- Het eerste deel is de enigste in zijn soort. Zoals: Maneschijn, zonnescherm,
Koninginnedag
- Als het eerste deel geen meervoud heeft. Zoals: tarwebrood, roggebrood, erezaak,
eremedaille
- Als het eerste deel een bijvoeglijk naamwoord of een werkwoord is. Zoals:
rodekool, platteland, hogeschool, spinnewiel, beregoed, reuzeplan
Een koppelteken schrijven bij:
- gelijkwaardige elementen
- samengetelde aardrijkskundige namen
- tweede element een hoofdletter heeft
- een van de elementen een cijfer/letter/symbool
- samenstelling met een bijzondere voor of nabepaling
, Gelijkwaardige elementen
Een combinatie van woorden die verwisseld kunnen worden (omgedraaid):
- een hotel-restaurant
- zwart-wit
- cultureel-maatschappelijk
- politiek-ideologisch
Als een beroepsnaam samen komt met een bijvoeglijk naamwoord schrijven we de twee
elementen los van elkaar:
- sociaal psycholoog
- sociaal geograaf
- klinisch bioloog
- civiel ingenieur
- algemeen secretaris
Als het verwijst naar een geloof, plaats of een bevolkingsgroep
- Nederlands-hervormd
- Rooms-katholiek
- Liberaal-conservatief
- Links-extremist
Samengestelde aardrijkskundige namen
Een samenstelling die bestaat uit een aardrijkskundige naam met een koppelteken:
- Aarle-Rixtel
- Knokke-Heist
- Zuid-Hollander
- Midden-Europa
- Nieuw-Zeeland
- Vlaams-Brabant
Tweede element met een hoofdletter
We gebruiken een koppelteken in een samenstelling voor een element met een
hoofdletter:
- zwart-Amerikaans
- pro-Deoadvocaat
- anti-Frans
- on-Engels
