, scriptie hoogbegaafdheid kinderen fontys hogeschool social work 2025
VOORWOORD
Voor u ligt een scriptie welke het resultaat is van een onderzoek naar de best passende leerroute
voor hoogbegaafde leerlingen.
Ons onderzoek zou niet tot stand gekomen zijn zonder de medewerking van vele personen, scholen
en kinderen. Vanaf deze plaats willen wij hen hartelijk bedanken.
Allereerst willen we mevrouw x bedanken voor haar goede en enthousiaste begeleiding. Door haar
tips en vragen kregen we helder voor ogen wat het doel was van onze scriptie.
We willen de scholen bedanken die meegewerkt hebben aan ons onderzoek. Het was bijzonder dat
we meerdere scholen met SOORT KLAS en NAAM SCHOOL konden bezoeken. In het bijzonder willen
we de leerlingen bedanken die de enquêtes hebben ingevuld. We bedanken hun ouders voor de
toestemming die zij gaven om mee te werken aan dit onderzoek. Ook bedanken we de leerkrachten
voor de tijd die ze voor dit onderzoek vrijmaakten.
We hebben met veel plezier, enthousiasme en interesse aan deze scriptie gewerkt. Tijdens het doen
van literatuur- en praktijkonderzoek zijn we ervan overtuigd geraakt dat hoogbegaafde kinderen een
speciale aanpak verdienen binnen het regulier onderwijs. We hopen dat elke lezer, zeker na het lezen
van deze scriptie, deze overtuiging met ons wil delen.
Omwille van de leesbaarheid van deze scriptie wordt de hoogbegaafde leerling aangeduid in de
mannelijke vorm. Overal waar ‘hij’ staat, kan ook ‘zij’ gelezen worden.
, scriptie hoogbegaafdheid kinderen fontys hogeschool social work 2025
Inhoudsopgave
Voorwoord................................................................................................................................................................1
Inleiding.....................................................................................................................................................................4
Thema....................................................................................................................................................................4
Aanleiding..............................................................................................................................................................5
Probleemstelling....................................................................................................................................................5
Onderzoeksvragen.................................................................................................................................................6
Hypothese.............................................................................................................................................................6
Doelstelling en relevantie......................................................................................................................................6
Hoofdstuk 1 – Wat is hoogbegaafdheid?..................................................................................................................7
1.1 Het triadisch model van renzulli en Mönks.....................................................................................................8
1.1.1 Omgevingsfactoren..................................................................................................................................9
1.2 Aanvullingen vanuit andere modellen...........................................................................................................9
1.3 Vergelijking modellen Heller en Betts & Neihart..........................................................................................10
1.3.1 Model Heller...........................................................................................................................................10
1.3.2 Model Betts & Neihart...........................................................................................................................12
1.3.3 Vergelijking beide modellen...................................................................................................................13
1.4 Samenvatting en conclusie............................................................................................................................14
Hoofdstuk 2 – Hoe herken je hoogbegaafdheid?...................................................................................................14
2.1 Signalering.....................................................................................................................................................15
2.1.1 Signalering van asynchroniteit...............................................................................................................16
2.1.2 Verbaal en performaal...........................................................................................................................17
2.2. Kenmerken van hoogbegaafden..................................................................................................................17
2.2.1 Vergelijking betts en neihart met andere literatuur..............................................................................17
2.2.2 Meer kenmerken van hoogbegaafde leerlingen....................................................................................22
2.3 Onderpresteerders........................................................................................................................................24
2.4 Samenvatting en conclusie............................................................................................................................26
Hoofdstuk 3 – Hoe kun je hoogbegaafde leerlingen begeleiden?..........................................................................28
3.1 leerstijl van de hoogbegaafde leerling..........................................................................................................28
, scriptie hoogbegaafdheid kinderen fontys hogeschool social work 2025
3.1.1 Visueel en abstract denken....................................................................................................................28
3.1.2 Top-down denken..................................................................................................................................28
3.2 de begeleiding op cognitief gebied...............................................................................................................29
3.2.1 Compacten.............................................................................................................................................29
3.2.2 Verrijken.................................................................................................................................................31
3.2.3 Versnellen...............................................................................................................................................32
3.2.4 NAAM SCHOOL- onderwijs.....................................................................................................................33
3.3 Begeleiding op Sociaal-emotioneel gebied...................................................................................................33
3.3.1 Uiten van emoties en gevoelens............................................................................................................34
3.3.2 Zelfbeeld.................................................................................................................................................34
3.3.3 Inzicht in eigen functioneren..................................................................................................................35
3.3.4 Taakgerichtheid......................................................................................................................................35
3.3.5 Vertrouwen............................................................................................................................................36
3.3.6 Inzicht in sociale structuren...................................................................................................................36
3.4 Samenvatting en conclusie............................................................................................................................36
Methode van onderzoek.........................................................................................................................................39
Type onderzoek...................................................................................................................................................39
Object van onderzoek.........................................................................................................................................39
Meetinstrumenten..............................................................................................................................................39
Methode van gegevensverzameling...................................................................................................................39
Methode van data-analyse.................................................................................................................................40
Resultaten...............................................................................................................................................................41
Onderdeel A: Versnellen.....................................................................................................................................41
Enqueteuitslag.................................................................................................................................................41
Onderdeel B: Compacten en verbreden.............................................................................................................42
Enqueteuitslag.................................................................................................................................................42
Onderdeel C: Compacten en verrijken................................................................................................................43
Enqueteuitslag.................................................................................................................................................43
Onderdeel D: SOORT KLAS..................................................................................................................................44
, scriptie hoogbegaafdheid kinderen fontys hogeschool social work 2025
Enqueteuitslag.................................................................................................................................................44
Onderdeel E: NAAM SCHOOL-onderwijs.............................................................................................................45
Enqueteuitslag.................................................................................................................................................45
Conclusies praktijkonderzoek.................................................................................................................................46
1. Welbevinden ‘versnelde’ leerling in vergelijking met welbevinden gemiddelde leerling..............................46
2. Welbevinden leerling per leerroute................................................................................................................46
3. Vergelijking welbevinden van het hoogbegaafde kind binnen en buiten de klas..........................................47
4. Vergelijking welbevinden van het hoogbegaafde kind binnen en buiten de school......................................48
5. Motivatie van leerlingen in SOORT KLAS en NAAM SCHOOL- onderwijs........................................................49
6. Vergelijking tussen het aantal hoogbegaafde leerlingen dat mag en dat wil presenteren............................50
7. Vergelijking tussen het aantal hoogbegaafde leerlingen dat een eigen onderwerp mag en wil kiezen........51
8. Vergelijking tussen het aantal hoogbegaafde leerlingen dat vaak kan en dat graag wil samenwerken met
klasgenoten.........................................................................................................................................................52
Conclusie en discussie.............................................................................................................................................53
Beantwoording onderzoeksvragen.....................................................................................................................53
Wat is hoogbegaafdheid?...............................................................................................................................53
Hoe herken je hoogbegaafdheid?...................................................................................................................54
Hoe kun je hoogbegaafde leerlingen begeleiden?.........................................................................................54
Bespreking van het onderzoek en discussie.......................................................................................................54
Hypothese verwerpen of aanemen.................................................................................................................55
Discussie onderzoek........................................................................................................................................55
Opvallend........................................................................................................................................................56
Aanbevelingen.....................................................................................................................................................56
Vervolgonderzoek...............................................................................................................................................56
Literatuur.................................................................................................................................................................57
leerlingenenquête...................................................................................................................................................60
INLEIDING
THEMA
VOORWOORD
Voor u ligt een scriptie welke het resultaat is van een onderzoek naar de best passende leerroute
voor hoogbegaafde leerlingen.
Ons onderzoek zou niet tot stand gekomen zijn zonder de medewerking van vele personen, scholen
en kinderen. Vanaf deze plaats willen wij hen hartelijk bedanken.
Allereerst willen we mevrouw x bedanken voor haar goede en enthousiaste begeleiding. Door haar
tips en vragen kregen we helder voor ogen wat het doel was van onze scriptie.
We willen de scholen bedanken die meegewerkt hebben aan ons onderzoek. Het was bijzonder dat
we meerdere scholen met SOORT KLAS en NAAM SCHOOL konden bezoeken. In het bijzonder willen
we de leerlingen bedanken die de enquêtes hebben ingevuld. We bedanken hun ouders voor de
toestemming die zij gaven om mee te werken aan dit onderzoek. Ook bedanken we de leerkrachten
voor de tijd die ze voor dit onderzoek vrijmaakten.
We hebben met veel plezier, enthousiasme en interesse aan deze scriptie gewerkt. Tijdens het doen
van literatuur- en praktijkonderzoek zijn we ervan overtuigd geraakt dat hoogbegaafde kinderen een
speciale aanpak verdienen binnen het regulier onderwijs. We hopen dat elke lezer, zeker na het lezen
van deze scriptie, deze overtuiging met ons wil delen.
Omwille van de leesbaarheid van deze scriptie wordt de hoogbegaafde leerling aangeduid in de
mannelijke vorm. Overal waar ‘hij’ staat, kan ook ‘zij’ gelezen worden.
, scriptie hoogbegaafdheid kinderen fontys hogeschool social work 2025
Inhoudsopgave
Voorwoord................................................................................................................................................................1
Inleiding.....................................................................................................................................................................4
Thema....................................................................................................................................................................4
Aanleiding..............................................................................................................................................................5
Probleemstelling....................................................................................................................................................5
Onderzoeksvragen.................................................................................................................................................6
Hypothese.............................................................................................................................................................6
Doelstelling en relevantie......................................................................................................................................6
Hoofdstuk 1 – Wat is hoogbegaafdheid?..................................................................................................................7
1.1 Het triadisch model van renzulli en Mönks.....................................................................................................8
1.1.1 Omgevingsfactoren..................................................................................................................................9
1.2 Aanvullingen vanuit andere modellen...........................................................................................................9
1.3 Vergelijking modellen Heller en Betts & Neihart..........................................................................................10
1.3.1 Model Heller...........................................................................................................................................10
1.3.2 Model Betts & Neihart...........................................................................................................................12
1.3.3 Vergelijking beide modellen...................................................................................................................13
1.4 Samenvatting en conclusie............................................................................................................................14
Hoofdstuk 2 – Hoe herken je hoogbegaafdheid?...................................................................................................14
2.1 Signalering.....................................................................................................................................................15
2.1.1 Signalering van asynchroniteit...............................................................................................................16
2.1.2 Verbaal en performaal...........................................................................................................................17
2.2. Kenmerken van hoogbegaafden..................................................................................................................17
2.2.1 Vergelijking betts en neihart met andere literatuur..............................................................................17
2.2.2 Meer kenmerken van hoogbegaafde leerlingen....................................................................................22
2.3 Onderpresteerders........................................................................................................................................24
2.4 Samenvatting en conclusie............................................................................................................................26
Hoofdstuk 3 – Hoe kun je hoogbegaafde leerlingen begeleiden?..........................................................................28
3.1 leerstijl van de hoogbegaafde leerling..........................................................................................................28
, scriptie hoogbegaafdheid kinderen fontys hogeschool social work 2025
3.1.1 Visueel en abstract denken....................................................................................................................28
3.1.2 Top-down denken..................................................................................................................................28
3.2 de begeleiding op cognitief gebied...............................................................................................................29
3.2.1 Compacten.............................................................................................................................................29
3.2.2 Verrijken.................................................................................................................................................31
3.2.3 Versnellen...............................................................................................................................................32
3.2.4 NAAM SCHOOL- onderwijs.....................................................................................................................33
3.3 Begeleiding op Sociaal-emotioneel gebied...................................................................................................33
3.3.1 Uiten van emoties en gevoelens............................................................................................................34
3.3.2 Zelfbeeld.................................................................................................................................................34
3.3.3 Inzicht in eigen functioneren..................................................................................................................35
3.3.4 Taakgerichtheid......................................................................................................................................35
3.3.5 Vertrouwen............................................................................................................................................36
3.3.6 Inzicht in sociale structuren...................................................................................................................36
3.4 Samenvatting en conclusie............................................................................................................................36
Methode van onderzoek.........................................................................................................................................39
Type onderzoek...................................................................................................................................................39
Object van onderzoek.........................................................................................................................................39
Meetinstrumenten..............................................................................................................................................39
Methode van gegevensverzameling...................................................................................................................39
Methode van data-analyse.................................................................................................................................40
Resultaten...............................................................................................................................................................41
Onderdeel A: Versnellen.....................................................................................................................................41
Enqueteuitslag.................................................................................................................................................41
Onderdeel B: Compacten en verbreden.............................................................................................................42
Enqueteuitslag.................................................................................................................................................42
Onderdeel C: Compacten en verrijken................................................................................................................43
Enqueteuitslag.................................................................................................................................................43
Onderdeel D: SOORT KLAS..................................................................................................................................44
, scriptie hoogbegaafdheid kinderen fontys hogeschool social work 2025
Enqueteuitslag.................................................................................................................................................44
Onderdeel E: NAAM SCHOOL-onderwijs.............................................................................................................45
Enqueteuitslag.................................................................................................................................................45
Conclusies praktijkonderzoek.................................................................................................................................46
1. Welbevinden ‘versnelde’ leerling in vergelijking met welbevinden gemiddelde leerling..............................46
2. Welbevinden leerling per leerroute................................................................................................................46
3. Vergelijking welbevinden van het hoogbegaafde kind binnen en buiten de klas..........................................47
4. Vergelijking welbevinden van het hoogbegaafde kind binnen en buiten de school......................................48
5. Motivatie van leerlingen in SOORT KLAS en NAAM SCHOOL- onderwijs........................................................49
6. Vergelijking tussen het aantal hoogbegaafde leerlingen dat mag en dat wil presenteren............................50
7. Vergelijking tussen het aantal hoogbegaafde leerlingen dat een eigen onderwerp mag en wil kiezen........51
8. Vergelijking tussen het aantal hoogbegaafde leerlingen dat vaak kan en dat graag wil samenwerken met
klasgenoten.........................................................................................................................................................52
Conclusie en discussie.............................................................................................................................................53
Beantwoording onderzoeksvragen.....................................................................................................................53
Wat is hoogbegaafdheid?...............................................................................................................................53
Hoe herken je hoogbegaafdheid?...................................................................................................................54
Hoe kun je hoogbegaafde leerlingen begeleiden?.........................................................................................54
Bespreking van het onderzoek en discussie.......................................................................................................54
Hypothese verwerpen of aanemen.................................................................................................................55
Discussie onderzoek........................................................................................................................................55
Opvallend........................................................................................................................................................56
Aanbevelingen.....................................................................................................................................................56
Vervolgonderzoek...............................................................................................................................................56
Literatuur.................................................................................................................................................................57
leerlingenenquête...................................................................................................................................................60
INLEIDING
THEMA
