2024 - 2025 Familiale
vermogens-
planning
Prof. E. Vyncke
Artikel
Niet te kennen
Overgeslagen in les
Oefening
Rechtspraak
Voorbeeld
,algemene informatie - Familiale Vermogensplanning?
ALGEMENE INFORMATIE
CONTACT
Vragen kunnen worden gesteld:
- tijdens de les of tijdens de pauze
- normaliter ook vlak na de les
- via e-mail naar of naar mijn assistent, dra. Céline Blomme
()
- wil je langskomen op mijn kantoor, gelieve op voorhand een afspraak te maken via e-mail
LEERSTOF
Lees zeker het toelichtingsdocument op UFORA
R. BARBAIX, Familiaal vermogensrecht in essentie, Antwerpen, Intersentia, 2022, 436 p.
- Beschikbaar via de VRG-cursusdienst
- Raadpleegbaar op Stradalex
- Niet alle randnummers te kennen: zie toelichtingsdocument
- Deels zelfstudie: zie toelichtingsdocument
- Volgorde lessen =/= volgorde boek
Slides en eigen notities (In de les soms meer dan in boek)
Studeer a.d.h.v. recente codex!
- Zie toelichtingsdocument over vroeger/huidig familiaal vermogensrecht (hervorming 2018 +
codificatie 2022)
- Eigen keuze welke uitgever
- Examen: moet voldoen aan het ‘Reglement op het gebruik van wetgeving en andere
documentatie in de Faculteit Recht en Criminologie’ (o.a. niet geannoteerd)
LESOPNAMES
- Geen streaming
- Lesopnames naderhand op UFORA
o bij technische storingen geen nieuwe/andere opname
EXAMEN
Schriftelijk
- 3 uur
- Gesloten boek (enkel codex toegelaten)
- Eenvoudig rekenmachine toegelaten
- Vooral casussen
Voorbeeldexamen: UFORA + laatste les
Pagina 1 van 152
,algemene informatie - Familiale Vermogensplanning?
INHOUD
algemene informatie .................................................................................................................... 1
0 Inleiding ......................................................................................................................... 8
0.1 Familiale Vermogensplanning? ..............................................................................................9
1 Wettelijk Erfrecht ..........................................................................................................10
1.1 Inleiding ............................................................................................................................. 10
1.2 Wettelijke erfgenamen ........................................................................................................ 10
1.2.1 Wettelijk erfrecht (bloed)verwanten ..................................................................................... 11
1.2.1.1 Basisprincipes ................................................................................................. 11
1.2.1.2 Plaatsvervulling ................................................................................................ 13
1.2.1.3 Kloving ............................................................................................................. 15
1.2.1.4 Recht van wettelijke terugkeer ........................................................................... 17
1.2.1.5 Erfaanspraken & adoptie ................................................................................... 18
1.2.2 Wettelijk erfrecht langstlevende echtgenoot ......................................................................... 23
1.2.2.1 Voorwaarden om erfgenaam te zijn .................................................................... 23
1.2.2.2 Wat erft de LLE? ............................................................................................... 24
1.2.2.3 Omzetting van het vruchtgebruik van de LLE....................................................... 25
1.2.3 Wettelijk erfrecht langstlevende wettelijke samenwonende ................................................... 29
1.2.3.1 Voorwaarden om erfgenaam te zijn .................................................................... 29
1.2.3.2 Wat erft de Langstlevende wettelijk samenwonende? ......................................... 29
1.3 Erfloze nalatenschap........................................................................................................... 29
2 Testamenten .................................................................................................................30
2.1 Kenmerken en definitie van het testament ............................................................................ 30
2.2 Grondvereisten ................................................................................................................... 30
2.2.1 Toestemming ...................................................................................................................... 30
2.2.1.1 Gezondheid van geest ....................................................................................... 30
2.2.1.2 Wilsgebreken ................................................................................................... 32
2.2.2 Bekwaamheid ..................................................................................................................... 32
2.2.2.1 Testament maken ............................................................................................. 32
2.2.2.2 Legateren/legaat ontvangen .............................................................................. 33
2.2.3 Voorwerp ............................................................................................................................ 35
2.2.4 Oorzaak .............................................................................................................................. 36
2.3 Testamentvormen ............................................................................................................... 36
2.3.1 testamentvormen ............................................................................................................... 37
2.3.1.1 1/ Eigenhandig testament ................................................................................. 37
2.3.1.2 2/ Notarieel testament ...................................................................................... 37
2.3.1.3 3/ Internationaal testament ............................................................................... 38
2.3.2 Herkwalificatie/conversie naar internationaal testament....................................................... 39
2.3.3 Voor- en nadelen................................................................................................................. 40
2.3.4 Fysische onbekwaamheden ................................................................................................ 41
2.4 Publiciteit ........................................................................................................................... 41
Pagina 2 van 152
,algemene informatie - Familiale Vermogensplanning?
2.5 Erfkeuze ............................................................................................................................. 41
2.6 Inhoud testament ............................................................................................................... 42
2.6.1 De verschillende soorten legaten (!!) .................................................................................... 42
2.6.1.1 1/ Saisine (bezitsrecht) ..................................................................................... 43
2.6.1.2 2/ Aanwas ........................................................................................................ 44
2.6.1.3 3/ Bijdrage in de lasten en de schulden van de nalatenschap .............................. 45
2.6.1.4 4/ Vruchten ...................................................................................................... 45
2.6.1.5 5/ Heling .......................................................................................................... 45
2.6.2 Verdere inhoud van het testament ....................................................................................... 46
2.6.2.1 Mogelijke clausules .......................................................................................... 46
2.6.3 Herroeping ......................................................................................................................... 53
2.6.3.1 Uitdrukkelijke herroeping .................................................................................. 53
2.6.3.2 Stilzwijgende herroeping ................................................................................... 54
2.6.4 Interpretatie........................................................................................................................ 55
2.6.5 Nietigheid testament of legaat ............................................................................................. 56
2.6.6 Gerechtelijke ontbinding of herroeping ................................................................................. 56
2.6.7 Verval van het legaat ........................................................................................................... 56
3 Schenkingen en contractuele erfstellingen ....................................................................57
3.1 Begrip ................................................................................................................................. 57
3.2 kwalificatie: Constitutieve bestanddelen .............................................................................. 57
3.2.1 Bewijs dat RH een gift is ....................................................................................................... 58
3.3 Grondvereisten ................................................................................................................... 58
3.3.1 Specifieke grondvereisten voor schenkingen ........................................................................ 58
3.3.2 toestemming ...................................................................................................................... 59
3.3.3 bekwaamheid ..................................................................................................................... 59
3.3.3.1 A. Bekwaamheid tot beschikken ........................................................................ 59
3.3.3.2 B. Bekwaamheid tot ontvangen ......................................................................... 61
3.3.3.3 C. Bijzondere onbekwaamheden om te schenken en om schenkingen te ontvangen
62
3.3.4 voorwerp ............................................................................................................................ 62
3.3.5 Oorzaak .............................................................................................................................. 63
3.4 Vorm- en geldigheidsvereisten ............................................................................................. 63
3.4.1 Notariële schenking ............................................................................................................ 63
3.4.1.1 Notariële akte (= rechtstreekse schenking)......................................................... 63
3.4.1.2 Drie alternatieve schenkingsvormen .................................................................. 65
3.4.2 De gift van hand tot hand ..................................................................................................... 65
3.4.2.1 De modaliteiten van de gift van hand tot hand .................................................... 66
3.4.2.2 Het bewijs van de gift van hand tot hand: geschrift ad probationem ..................... 66
3.4.2.3 Bewijs als geen geschrift ad probationem is opgemaakt ...................................... 68
3.4.2.4 Registratierechten (schenkbelasting) ................................................................. 68
3.4.3 De onrechtstreekse schenking ............................................................................................. 69
3.4.3.1 Bewijs .............................................................................................................. 69
Pagina 3 van 152
,algemene informatie - Familiale Vermogensplanning?
3.4.3.2 Voorbeelden .................................................................................................... 69
3.4.4 De vermomde schenking ..................................................................................................... 70
3.4.4.1 Specifieke vereisten:......................................................................................... 70
3.4.4.2 Bewijs .............................................................................................................. 70
3.4.4.3 Voorbeelden .................................................................................................... 70
3.5 Inhoud van de schenkingsakte ............................................................................................. 71
3.5.1 Lasten verbonden aan de schenking? ................................................................................... 71
3.5.2 Beding van uitsluiting uit de huwgemeenschap van de begiftigde ........................................... 72
3.5.3 Zijn er reservataire erfgenamen? .......................................................................................... 72
3.6 Schenkingen van tegenwoordige goederen tussen echtgenoten ............................................. 73
3.7 Schenkingen aan rechtspersonen ........................................................................................ 73
3.7.1 Toepasselijke bepalingen .................................................................................................... 73
3.7.2 Machtiging of goedkeuring? ................................................................................................. 74
3.7.3 Waarmee houdt de overheid rekening bij haar beslissing? ..................................................... 74
3.8 Gerechtelijke ontbinding of herroeping van een schenking..................................................... 74
4 Contractuele erfstellingen .............................................................................................75
5 Fiscale aspecten: erfbelasting en schenkbelasting .........................................................76
5.1 Erfbelasting ........................................................................................................................ 76
5.1.1 Gewestelijke belasting ........................................................................................................ 76
5.1.2 Tarieven.............................................................................................................................. 76
5.1.2.1 Eerste categorie ............................................................................................... 77
5.1.2.2 Tweede en derde categorie ............................................................................... 77
5.1.2.3 Waarop wordt het progressief tarief toegepast? ................................................. 78
5.1.3 Bijzondere regels ................................................................................................................ 79
5.2 Schenkbelasting ................................................................................................................. 79
5.2.1 Gewestelijke belasting ........................................................................................................ 79
5.2.2 Schenking OG ..................................................................................................................... 80
5.2.2.1 Tarieven ........................................................................................................... 80
5.2.2.2 Bijzondere regels VLABEL .................................................................................. 82
5.2.3 Schenking RG ..................................................................................................................... 82
5.2.4 conclusie ........................................................................................................................... 82
5.2.5 Bijzondere regels ................................................................................................................ 83
6 Huwelijksvermogensrecht .............................................................................................85
6.1 Wettelijk stelsel (zelfstudie: bachelor) .................................................................................. 85
6.1.1 Activa ................................................................................................................................. 85
6.1.2 Passiva ............................................................................................................................... 85
6.1.2.1 tussen echtgenoten .......................................................................................... 85
6.1.2.2 Tegenover derden ............................................................................................. 86
6.1.3 Bestuur .............................................................................................................................. 86
6.2 Zuivere scheiding van goederen ........................................................................................... 87
6.2.1 Activa ................................................................................................................................. 87
6.2.2 Passiva ............................................................................................................................... 87
Pagina 4 van 152
,algemene informatie - Familiale Vermogensplanning?
6.2.3 Bestuur .............................................................................................................................. 88
6.3 Vergelijking ......................................................................................................................... 88
6.3.1 wettelijk stelsel ................................................................................................................... 88
6.3.2 zuivere scheiding van goederen ........................................................................................... 89
6.3.3 verdere vergelijkingen .......................................................................................................... 90
6.3.4 RL: Wat speelt verder een rol bij de keuze van het stelsel SVG? .............................................. 91
6.4 Verdere mogelijkheden........................................................................................................ 92
6.4.1 indien wettelijk stelsel ......................................................................................................... 92
6.4.1.1 Bedingen om (ook) in huwelijksovereenkomst te zetten ...................................... 92
6.4.1.2 Bedingen tot uitbreiding van de gemeenschap ................................................... 93
6.4.1.2.1 De inbreng van een onroerend(e) goed(eren) ...................................................... 93
6.4.1.2.2 De inbreng van meubelen en huisraad ............................................................... 95
6.4.1.2.3 De inbreng van tegenwoordige roerende goederen en schulden .......................... 95
6.4.1.2.4 De inbreng van een handelszaak of van een landbouw- of ambachtelijke
onderneming buiten vennootschapsverband ........................................................................ 95
6.4.1.2.5 De inbreng van een toekomstig onroerend goed dat men tijdens het huwelijk zal
verkrijgen door schenking of door overlijden ......................................................................... 95
6.4.1.2.6 De anticipatieve inbreng (bijzonder alternatief) ................................................... 95
6.4.1.3 bedingen tot beperking van de gemeenschap ..................................................... 96
6.4.1.3.1 1. De uitsluiting van de vruchten van de eigen goederen ...................................... 96
6.4.1.3.2 2. De uitsluiting van een aanpalend goed ........................................................... 96
6.4.1.3.3 3. De uitsluiting van (bepaalde) aandelen in vennootschappen:........................... 96
6.4.1.4 Bedingen die afwijken van de regels van gelijke verdeling .................................... 96
6.4.1.4.1 Inleiding ........................................................................................................... 97
6.4.1.4.2 Vooruitmaking (ook: ‘voorafname’) .................................................................... 97
6.4.1.4.3 Verblijving van het gehele gemeenschappelijk vermogen .................................... 98
6.4.1.4.4 Ongelijke verdeling ........................................................................................... 98
6.4.1.4.5 Keuzebeding (vaak) ........................................................................................... 99
6.4.1.4.6 Toewijzing bij voorrang tegen vergoeding bij ontbinding van het stelsel door
echtscheiding of scheiding van tafel en bed .......................................................................... 99
6.4.1.5 ‘valkeniersOVEREENKOMST’/’Valkeniers-beding’............................................. 100
6.4.1.6 contractuele erfstelling ................................................................................... 101
6.4.2 als scheiding van goederen ................................................................................................ 102
6.4.2.1 Toevoeging van een verrekenbeding ................................................................. 102
6.4.2.2 Huwelijksvoordelen in SVG? ............................................................................ 103
6.4.2.3 Verplichte vermeldingen ................................................................................. 104
6.4.2.4 Opletten ........................................................................................................ 105
6.5 Stelsel van gemeenschap van aanwinsten en roerend goed ................................................. 105
6.6 Stelsel van algehele gemeenschap .................................................................................... 105
6.7 Opmaken van een huwelijksovereenkomst ......................................................................... 105
6.7.1 Bekwaamheid ................................................................................................................... 105
6.7.2 Verdere aandachtspunten ................................................................................................. 106
6.7.3 Overzicht van de procedure ............................................................................................... 107
Pagina 5 van 152
,algemene informatie - Familiale Vermogensplanning?
6.8 Wijziging huwelijksvermogensregeling tijdens het huwelijk .................................................. 107
6.8.1 Overzicht van de procedure ............................................................................................... 107
6.8.2 Kleine wijziging.................................................................................................................. 108
6.8.3 Grote wijziging .................................................................................................................. 108
7 Inbreng en inkorting, verdeling van de nalatenschap ..................................................... 109
7.1 Inbreng ............................................................................................................................. 109
7.1.1 Te verdelen boedel ............................................................................................................ 109
7.1.2 In te brengen gift, of vrijgesteld van inbreng? ....................................................................... 109
7.1.2.1 terminologie ................................................................................................... 109
7.1.3 De (vordering tot) inbreng van giften ................................................................................... 109
7.1.4 Titularissen van de inbrengvordering .................................................................................. 109
7.1.5 Kwalificatie als in te brengen gift – vermoedens .................................................................. 110
7.1.5.1 Legaten .......................................................................................................... 110
7.1.5.2 Schenkingen .................................................................................................. 110
7.1.5.3 OPM: giften aan LLE/LLWS .............................................................................. 110
7.1.5.4 OPM: levensverzekeringen .............................................................................. 111
7.1.6 Voorwerp van de inbrengvordering ..................................................................................... 111
7.1.7 Hoe gebeurt de inbreng?.................................................................................................... 111
7.1.7.1 In beginsel in waarde ...................................................................................... 112
7.1.7.2 Uitzondering: inbreng in natura ........................................................................ 113
7.1.7.3 Erfovereenkomsten over de inbreng (infra) ....................................................... 113
7.1.7.4 Wat als de gift als voorschot de globale reserve overschrijdt? (infra) .................. 113
7.1.8 Inbreng van schulden ........................................................................................................ 114
7.1.9 Dwingend karakter van de wetsbepalingen ......................................................................... 114
7.1.10 Voorbeelden ..................................................................................................................... 114
7.2 Inkorting ........................................................................................................................... 117
7.2.1 Wat is de reserve? ............................................................................................................. 117
7.2.2 Wie zijn de reservataire erfgenamen? ................................................................................. 117
7.2.2.1 De afstammelingen van de erflater .................................................................. 117
7.2.2.2 De echtgenoot of echtgenote van de erflater .................................................... 117
7.2.2.3 Combinatie van de reserve van de kinderen met het VG van de langstlevende
echtgenoot art. 4.146 en art. 4.75 BW ................................................................................. 118
7.2.3 Verschillende stappen bij de uitoefening van de reservataire aanspraken ............................. 119
7.2.3.1 Stap 1: Samenstelling rekenboedel.................................................................. 119
7.2.3.2 Stap 2: Aanrekening op het beschikbaar deel ................................................... 125
7.2.3.3 Stap 3: Vordering tot inkorting ......................................................................... 129
7.2.4 Voorbeelden ..................................................................................................................... 131
7.2.4.1 Te doorlopen stappen bij afwikkeling nalatenschap .......................................... 133
7.2.4.2 Voorbeeld deficitaire nalatenschap ................................................................. 133
7.2.4.3 Voorbeeld: overschrijding globale reserve ........................................................ 135
7.2.5 Mogelijkheden tot het ontnemen van de reserve van de LLE ................................................. 137
7.2.5.1 Zie PowerPoint testamenten 2.4 – slide 32 ....................................................... 138
Pagina 6 van 152
,algemene informatie - Familiale Vermogensplanning?
7.3 Verdeling .......................................................................................................................... 139
7.3.1 Principes .......................................................................................................................... 139
7.3.1.1 Het principe van de netto-verdeling art. 4.71 BW ............................................. 139
7.3.1.2 Het principe van de verdeling in natura ............................................................ 140
7.3.2 Soorten verdelingen .......................................................................................................... 140
7.3.3 Verkoop onverdeelde goederen ......................................................................................... 140
7.3.4 Betwistingen van de verdeling ............................................................................................ 140
7.3.5 Heling............................................................................................................................... 141
8 Erfovereenkomsten ..................................................................................................... 142
8.1 Het verbod van bedingen betreffende toekomstige nalatenschappen ................................... 142
8.1.1 Het vroegere verbod van bedingen betreffende toekomstige nalatenschappen ..................... 143
8.1.2 Het huidige verbod van bedingen betreffende toekomstige nalatenschappen ....................... 143
8.1.3 Van cruciaal belang: verhouding tussen beide .................................................................... 144
8.1.3.1 Vergelijking .................................................................................................... 144
8.2 Niet-toegelaten erfovereenkomsten ................................................................................... 146
8.2.1 Sanctionering ................................................................................................................... 146
8.3 Wettelijk toegelaten erfovereenkomsten ............................................................................ 147
8.3.1 bekwaamheid ................................................................................................................... 147
8.3.2 vormvereisten ................................................................................................................... 147
8.3.3 publiciteit ......................................................................................................................... 148
8.3.4 1/ de globale erfovereenkomst ........................................................................................... 148
8.3.5 2/ punctuele uitzonderingen op het verbod ......................................................................... 150
8.3.5.1 2.1/ Erfovereenkomsten inzake de inbreng ....................................................... 150
8.3.5.2 2.2/ Erfovereenkomsten inzake de inkorting ..................................................... 151
8.3.5.3 2.3/ Andere punctuele uitzonderingen op het verbod ........................................ 151
8.3.6 gevolgen van de toegelaten erfovereenkomsten .................................................................. 152
Pagina 7 van 152
,Inleiding - Familiale Vermogensplanning?
0 INLEIDING
→ STEEGMANS, A., ‘Relatiedeskundige Rika Ponnet beantwoordt de vraag van de week: “Mijn kinderen
willen geen contact meer met mij, hoe moet ik hiermee omgaan?”’, Radio 1 8 december 2024
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/12/04/rika-ponnet-relatietips-kinderen-willen-geen-contact-met-mij/
‘Je moet estate planning zien als de ruwbouw zetten van het vermogen dat je wil opbouwen’, zegt Vincent
Lambrecht, directeur estate planning bij de vermogensbeheerder CapitalatWork. ‘Het heeft geen zin dat
je jaarlijks hogere rendementen nastreeft als je bij je overlijden uiteindelijk 27 procent erfbelasting betaalt
omdat je te weinig hebt nagedacht over wat met je vermogen gebeurt als je er niet meer bent.’ Hoe groter
het vermogen, hoe complexer het wordt dat zo goed mogelijk gestructureerd te krijgen. ‘Vergelijk het met
mikado spelen’, zegt Lambrecht. ‘Als je dat speelt en je verlegt een stokje, gaat er vaak een ander
meebewegen. Zo is dat vaak ook met grote vermogens. Een schenking of een verkoop kan juridische
gevolgen hebben voor een ander deel van de investeringsportefeuille. Een vermogensplanner moet
iemand zijn die tussen alles de juiste verbanden kan leggen. Hij moet het overzicht behouden voor de
families waarmee hij werkt.’
- Familiaal vermogensrecht is enkel nuttig voor rijkere mensen
o Prof vindt het ook belangrijk voor mensen met normaal vermogen
- Prof vindt mikado een slechte vergelijking, eerder “escape room”
→ SUY P., ‘Estate planning is financieel mikado spelen’, De Tijd 11 mei 2023
https://www.tijd.be/dossiers/estate-planning/estate-planning-is-financieel-mikado-
spelen/10465373.html
Pagina 8 van 152
, Inleiding - Familiale Vermogensplanning?
0.1 FAMILIALE VERMOGENSPLANNING?
Vermogensrecht (goederenrecht + verbintenissenrecht)
- Vermogensrechten + overgang
Familiaal vermogensrecht
- Erfrecht
- Relatievermogensrecht
- Giften
Autonomie vs. solidariteit
Familiale vermogensplanning, estate planning, successieplanning:
- De organisatie en overdracht van vermogen in zijn geheel, zowel tijdens het leven als bij
overlijden
Civiel + fiscaal recht
Pagina 9 van 152
vermogens-
planning
Prof. E. Vyncke
Artikel
Niet te kennen
Overgeslagen in les
Oefening
Rechtspraak
Voorbeeld
,algemene informatie - Familiale Vermogensplanning?
ALGEMENE INFORMATIE
CONTACT
Vragen kunnen worden gesteld:
- tijdens de les of tijdens de pauze
- normaliter ook vlak na de les
- via e-mail naar of naar mijn assistent, dra. Céline Blomme
()
- wil je langskomen op mijn kantoor, gelieve op voorhand een afspraak te maken via e-mail
LEERSTOF
Lees zeker het toelichtingsdocument op UFORA
R. BARBAIX, Familiaal vermogensrecht in essentie, Antwerpen, Intersentia, 2022, 436 p.
- Beschikbaar via de VRG-cursusdienst
- Raadpleegbaar op Stradalex
- Niet alle randnummers te kennen: zie toelichtingsdocument
- Deels zelfstudie: zie toelichtingsdocument
- Volgorde lessen =/= volgorde boek
Slides en eigen notities (In de les soms meer dan in boek)
Studeer a.d.h.v. recente codex!
- Zie toelichtingsdocument over vroeger/huidig familiaal vermogensrecht (hervorming 2018 +
codificatie 2022)
- Eigen keuze welke uitgever
- Examen: moet voldoen aan het ‘Reglement op het gebruik van wetgeving en andere
documentatie in de Faculteit Recht en Criminologie’ (o.a. niet geannoteerd)
LESOPNAMES
- Geen streaming
- Lesopnames naderhand op UFORA
o bij technische storingen geen nieuwe/andere opname
EXAMEN
Schriftelijk
- 3 uur
- Gesloten boek (enkel codex toegelaten)
- Eenvoudig rekenmachine toegelaten
- Vooral casussen
Voorbeeldexamen: UFORA + laatste les
Pagina 1 van 152
,algemene informatie - Familiale Vermogensplanning?
INHOUD
algemene informatie .................................................................................................................... 1
0 Inleiding ......................................................................................................................... 8
0.1 Familiale Vermogensplanning? ..............................................................................................9
1 Wettelijk Erfrecht ..........................................................................................................10
1.1 Inleiding ............................................................................................................................. 10
1.2 Wettelijke erfgenamen ........................................................................................................ 10
1.2.1 Wettelijk erfrecht (bloed)verwanten ..................................................................................... 11
1.2.1.1 Basisprincipes ................................................................................................. 11
1.2.1.2 Plaatsvervulling ................................................................................................ 13
1.2.1.3 Kloving ............................................................................................................. 15
1.2.1.4 Recht van wettelijke terugkeer ........................................................................... 17
1.2.1.5 Erfaanspraken & adoptie ................................................................................... 18
1.2.2 Wettelijk erfrecht langstlevende echtgenoot ......................................................................... 23
1.2.2.1 Voorwaarden om erfgenaam te zijn .................................................................... 23
1.2.2.2 Wat erft de LLE? ............................................................................................... 24
1.2.2.3 Omzetting van het vruchtgebruik van de LLE....................................................... 25
1.2.3 Wettelijk erfrecht langstlevende wettelijke samenwonende ................................................... 29
1.2.3.1 Voorwaarden om erfgenaam te zijn .................................................................... 29
1.2.3.2 Wat erft de Langstlevende wettelijk samenwonende? ......................................... 29
1.3 Erfloze nalatenschap........................................................................................................... 29
2 Testamenten .................................................................................................................30
2.1 Kenmerken en definitie van het testament ............................................................................ 30
2.2 Grondvereisten ................................................................................................................... 30
2.2.1 Toestemming ...................................................................................................................... 30
2.2.1.1 Gezondheid van geest ....................................................................................... 30
2.2.1.2 Wilsgebreken ................................................................................................... 32
2.2.2 Bekwaamheid ..................................................................................................................... 32
2.2.2.1 Testament maken ............................................................................................. 32
2.2.2.2 Legateren/legaat ontvangen .............................................................................. 33
2.2.3 Voorwerp ............................................................................................................................ 35
2.2.4 Oorzaak .............................................................................................................................. 36
2.3 Testamentvormen ............................................................................................................... 36
2.3.1 testamentvormen ............................................................................................................... 37
2.3.1.1 1/ Eigenhandig testament ................................................................................. 37
2.3.1.2 2/ Notarieel testament ...................................................................................... 37
2.3.1.3 3/ Internationaal testament ............................................................................... 38
2.3.2 Herkwalificatie/conversie naar internationaal testament....................................................... 39
2.3.3 Voor- en nadelen................................................................................................................. 40
2.3.4 Fysische onbekwaamheden ................................................................................................ 41
2.4 Publiciteit ........................................................................................................................... 41
Pagina 2 van 152
,algemene informatie - Familiale Vermogensplanning?
2.5 Erfkeuze ............................................................................................................................. 41
2.6 Inhoud testament ............................................................................................................... 42
2.6.1 De verschillende soorten legaten (!!) .................................................................................... 42
2.6.1.1 1/ Saisine (bezitsrecht) ..................................................................................... 43
2.6.1.2 2/ Aanwas ........................................................................................................ 44
2.6.1.3 3/ Bijdrage in de lasten en de schulden van de nalatenschap .............................. 45
2.6.1.4 4/ Vruchten ...................................................................................................... 45
2.6.1.5 5/ Heling .......................................................................................................... 45
2.6.2 Verdere inhoud van het testament ....................................................................................... 46
2.6.2.1 Mogelijke clausules .......................................................................................... 46
2.6.3 Herroeping ......................................................................................................................... 53
2.6.3.1 Uitdrukkelijke herroeping .................................................................................. 53
2.6.3.2 Stilzwijgende herroeping ................................................................................... 54
2.6.4 Interpretatie........................................................................................................................ 55
2.6.5 Nietigheid testament of legaat ............................................................................................. 56
2.6.6 Gerechtelijke ontbinding of herroeping ................................................................................. 56
2.6.7 Verval van het legaat ........................................................................................................... 56
3 Schenkingen en contractuele erfstellingen ....................................................................57
3.1 Begrip ................................................................................................................................. 57
3.2 kwalificatie: Constitutieve bestanddelen .............................................................................. 57
3.2.1 Bewijs dat RH een gift is ....................................................................................................... 58
3.3 Grondvereisten ................................................................................................................... 58
3.3.1 Specifieke grondvereisten voor schenkingen ........................................................................ 58
3.3.2 toestemming ...................................................................................................................... 59
3.3.3 bekwaamheid ..................................................................................................................... 59
3.3.3.1 A. Bekwaamheid tot beschikken ........................................................................ 59
3.3.3.2 B. Bekwaamheid tot ontvangen ......................................................................... 61
3.3.3.3 C. Bijzondere onbekwaamheden om te schenken en om schenkingen te ontvangen
62
3.3.4 voorwerp ............................................................................................................................ 62
3.3.5 Oorzaak .............................................................................................................................. 63
3.4 Vorm- en geldigheidsvereisten ............................................................................................. 63
3.4.1 Notariële schenking ............................................................................................................ 63
3.4.1.1 Notariële akte (= rechtstreekse schenking)......................................................... 63
3.4.1.2 Drie alternatieve schenkingsvormen .................................................................. 65
3.4.2 De gift van hand tot hand ..................................................................................................... 65
3.4.2.1 De modaliteiten van de gift van hand tot hand .................................................... 66
3.4.2.2 Het bewijs van de gift van hand tot hand: geschrift ad probationem ..................... 66
3.4.2.3 Bewijs als geen geschrift ad probationem is opgemaakt ...................................... 68
3.4.2.4 Registratierechten (schenkbelasting) ................................................................. 68
3.4.3 De onrechtstreekse schenking ............................................................................................. 69
3.4.3.1 Bewijs .............................................................................................................. 69
Pagina 3 van 152
,algemene informatie - Familiale Vermogensplanning?
3.4.3.2 Voorbeelden .................................................................................................... 69
3.4.4 De vermomde schenking ..................................................................................................... 70
3.4.4.1 Specifieke vereisten:......................................................................................... 70
3.4.4.2 Bewijs .............................................................................................................. 70
3.4.4.3 Voorbeelden .................................................................................................... 70
3.5 Inhoud van de schenkingsakte ............................................................................................. 71
3.5.1 Lasten verbonden aan de schenking? ................................................................................... 71
3.5.2 Beding van uitsluiting uit de huwgemeenschap van de begiftigde ........................................... 72
3.5.3 Zijn er reservataire erfgenamen? .......................................................................................... 72
3.6 Schenkingen van tegenwoordige goederen tussen echtgenoten ............................................. 73
3.7 Schenkingen aan rechtspersonen ........................................................................................ 73
3.7.1 Toepasselijke bepalingen .................................................................................................... 73
3.7.2 Machtiging of goedkeuring? ................................................................................................. 74
3.7.3 Waarmee houdt de overheid rekening bij haar beslissing? ..................................................... 74
3.8 Gerechtelijke ontbinding of herroeping van een schenking..................................................... 74
4 Contractuele erfstellingen .............................................................................................75
5 Fiscale aspecten: erfbelasting en schenkbelasting .........................................................76
5.1 Erfbelasting ........................................................................................................................ 76
5.1.1 Gewestelijke belasting ........................................................................................................ 76
5.1.2 Tarieven.............................................................................................................................. 76
5.1.2.1 Eerste categorie ............................................................................................... 77
5.1.2.2 Tweede en derde categorie ............................................................................... 77
5.1.2.3 Waarop wordt het progressief tarief toegepast? ................................................. 78
5.1.3 Bijzondere regels ................................................................................................................ 79
5.2 Schenkbelasting ................................................................................................................. 79
5.2.1 Gewestelijke belasting ........................................................................................................ 79
5.2.2 Schenking OG ..................................................................................................................... 80
5.2.2.1 Tarieven ........................................................................................................... 80
5.2.2.2 Bijzondere regels VLABEL .................................................................................. 82
5.2.3 Schenking RG ..................................................................................................................... 82
5.2.4 conclusie ........................................................................................................................... 82
5.2.5 Bijzondere regels ................................................................................................................ 83
6 Huwelijksvermogensrecht .............................................................................................85
6.1 Wettelijk stelsel (zelfstudie: bachelor) .................................................................................. 85
6.1.1 Activa ................................................................................................................................. 85
6.1.2 Passiva ............................................................................................................................... 85
6.1.2.1 tussen echtgenoten .......................................................................................... 85
6.1.2.2 Tegenover derden ............................................................................................. 86
6.1.3 Bestuur .............................................................................................................................. 86
6.2 Zuivere scheiding van goederen ........................................................................................... 87
6.2.1 Activa ................................................................................................................................. 87
6.2.2 Passiva ............................................................................................................................... 87
Pagina 4 van 152
,algemene informatie - Familiale Vermogensplanning?
6.2.3 Bestuur .............................................................................................................................. 88
6.3 Vergelijking ......................................................................................................................... 88
6.3.1 wettelijk stelsel ................................................................................................................... 88
6.3.2 zuivere scheiding van goederen ........................................................................................... 89
6.3.3 verdere vergelijkingen .......................................................................................................... 90
6.3.4 RL: Wat speelt verder een rol bij de keuze van het stelsel SVG? .............................................. 91
6.4 Verdere mogelijkheden........................................................................................................ 92
6.4.1 indien wettelijk stelsel ......................................................................................................... 92
6.4.1.1 Bedingen om (ook) in huwelijksovereenkomst te zetten ...................................... 92
6.4.1.2 Bedingen tot uitbreiding van de gemeenschap ................................................... 93
6.4.1.2.1 De inbreng van een onroerend(e) goed(eren) ...................................................... 93
6.4.1.2.2 De inbreng van meubelen en huisraad ............................................................... 95
6.4.1.2.3 De inbreng van tegenwoordige roerende goederen en schulden .......................... 95
6.4.1.2.4 De inbreng van een handelszaak of van een landbouw- of ambachtelijke
onderneming buiten vennootschapsverband ........................................................................ 95
6.4.1.2.5 De inbreng van een toekomstig onroerend goed dat men tijdens het huwelijk zal
verkrijgen door schenking of door overlijden ......................................................................... 95
6.4.1.2.6 De anticipatieve inbreng (bijzonder alternatief) ................................................... 95
6.4.1.3 bedingen tot beperking van de gemeenschap ..................................................... 96
6.4.1.3.1 1. De uitsluiting van de vruchten van de eigen goederen ...................................... 96
6.4.1.3.2 2. De uitsluiting van een aanpalend goed ........................................................... 96
6.4.1.3.3 3. De uitsluiting van (bepaalde) aandelen in vennootschappen:........................... 96
6.4.1.4 Bedingen die afwijken van de regels van gelijke verdeling .................................... 96
6.4.1.4.1 Inleiding ........................................................................................................... 97
6.4.1.4.2 Vooruitmaking (ook: ‘voorafname’) .................................................................... 97
6.4.1.4.3 Verblijving van het gehele gemeenschappelijk vermogen .................................... 98
6.4.1.4.4 Ongelijke verdeling ........................................................................................... 98
6.4.1.4.5 Keuzebeding (vaak) ........................................................................................... 99
6.4.1.4.6 Toewijzing bij voorrang tegen vergoeding bij ontbinding van het stelsel door
echtscheiding of scheiding van tafel en bed .......................................................................... 99
6.4.1.5 ‘valkeniersOVEREENKOMST’/’Valkeniers-beding’............................................. 100
6.4.1.6 contractuele erfstelling ................................................................................... 101
6.4.2 als scheiding van goederen ................................................................................................ 102
6.4.2.1 Toevoeging van een verrekenbeding ................................................................. 102
6.4.2.2 Huwelijksvoordelen in SVG? ............................................................................ 103
6.4.2.3 Verplichte vermeldingen ................................................................................. 104
6.4.2.4 Opletten ........................................................................................................ 105
6.5 Stelsel van gemeenschap van aanwinsten en roerend goed ................................................. 105
6.6 Stelsel van algehele gemeenschap .................................................................................... 105
6.7 Opmaken van een huwelijksovereenkomst ......................................................................... 105
6.7.1 Bekwaamheid ................................................................................................................... 105
6.7.2 Verdere aandachtspunten ................................................................................................. 106
6.7.3 Overzicht van de procedure ............................................................................................... 107
Pagina 5 van 152
,algemene informatie - Familiale Vermogensplanning?
6.8 Wijziging huwelijksvermogensregeling tijdens het huwelijk .................................................. 107
6.8.1 Overzicht van de procedure ............................................................................................... 107
6.8.2 Kleine wijziging.................................................................................................................. 108
6.8.3 Grote wijziging .................................................................................................................. 108
7 Inbreng en inkorting, verdeling van de nalatenschap ..................................................... 109
7.1 Inbreng ............................................................................................................................. 109
7.1.1 Te verdelen boedel ............................................................................................................ 109
7.1.2 In te brengen gift, of vrijgesteld van inbreng? ....................................................................... 109
7.1.2.1 terminologie ................................................................................................... 109
7.1.3 De (vordering tot) inbreng van giften ................................................................................... 109
7.1.4 Titularissen van de inbrengvordering .................................................................................. 109
7.1.5 Kwalificatie als in te brengen gift – vermoedens .................................................................. 110
7.1.5.1 Legaten .......................................................................................................... 110
7.1.5.2 Schenkingen .................................................................................................. 110
7.1.5.3 OPM: giften aan LLE/LLWS .............................................................................. 110
7.1.5.4 OPM: levensverzekeringen .............................................................................. 111
7.1.6 Voorwerp van de inbrengvordering ..................................................................................... 111
7.1.7 Hoe gebeurt de inbreng?.................................................................................................... 111
7.1.7.1 In beginsel in waarde ...................................................................................... 112
7.1.7.2 Uitzondering: inbreng in natura ........................................................................ 113
7.1.7.3 Erfovereenkomsten over de inbreng (infra) ....................................................... 113
7.1.7.4 Wat als de gift als voorschot de globale reserve overschrijdt? (infra) .................. 113
7.1.8 Inbreng van schulden ........................................................................................................ 114
7.1.9 Dwingend karakter van de wetsbepalingen ......................................................................... 114
7.1.10 Voorbeelden ..................................................................................................................... 114
7.2 Inkorting ........................................................................................................................... 117
7.2.1 Wat is de reserve? ............................................................................................................. 117
7.2.2 Wie zijn de reservataire erfgenamen? ................................................................................. 117
7.2.2.1 De afstammelingen van de erflater .................................................................. 117
7.2.2.2 De echtgenoot of echtgenote van de erflater .................................................... 117
7.2.2.3 Combinatie van de reserve van de kinderen met het VG van de langstlevende
echtgenoot art. 4.146 en art. 4.75 BW ................................................................................. 118
7.2.3 Verschillende stappen bij de uitoefening van de reservataire aanspraken ............................. 119
7.2.3.1 Stap 1: Samenstelling rekenboedel.................................................................. 119
7.2.3.2 Stap 2: Aanrekening op het beschikbaar deel ................................................... 125
7.2.3.3 Stap 3: Vordering tot inkorting ......................................................................... 129
7.2.4 Voorbeelden ..................................................................................................................... 131
7.2.4.1 Te doorlopen stappen bij afwikkeling nalatenschap .......................................... 133
7.2.4.2 Voorbeeld deficitaire nalatenschap ................................................................. 133
7.2.4.3 Voorbeeld: overschrijding globale reserve ........................................................ 135
7.2.5 Mogelijkheden tot het ontnemen van de reserve van de LLE ................................................. 137
7.2.5.1 Zie PowerPoint testamenten 2.4 – slide 32 ....................................................... 138
Pagina 6 van 152
,algemene informatie - Familiale Vermogensplanning?
7.3 Verdeling .......................................................................................................................... 139
7.3.1 Principes .......................................................................................................................... 139
7.3.1.1 Het principe van de netto-verdeling art. 4.71 BW ............................................. 139
7.3.1.2 Het principe van de verdeling in natura ............................................................ 140
7.3.2 Soorten verdelingen .......................................................................................................... 140
7.3.3 Verkoop onverdeelde goederen ......................................................................................... 140
7.3.4 Betwistingen van de verdeling ............................................................................................ 140
7.3.5 Heling............................................................................................................................... 141
8 Erfovereenkomsten ..................................................................................................... 142
8.1 Het verbod van bedingen betreffende toekomstige nalatenschappen ................................... 142
8.1.1 Het vroegere verbod van bedingen betreffende toekomstige nalatenschappen ..................... 143
8.1.2 Het huidige verbod van bedingen betreffende toekomstige nalatenschappen ....................... 143
8.1.3 Van cruciaal belang: verhouding tussen beide .................................................................... 144
8.1.3.1 Vergelijking .................................................................................................... 144
8.2 Niet-toegelaten erfovereenkomsten ................................................................................... 146
8.2.1 Sanctionering ................................................................................................................... 146
8.3 Wettelijk toegelaten erfovereenkomsten ............................................................................ 147
8.3.1 bekwaamheid ................................................................................................................... 147
8.3.2 vormvereisten ................................................................................................................... 147
8.3.3 publiciteit ......................................................................................................................... 148
8.3.4 1/ de globale erfovereenkomst ........................................................................................... 148
8.3.5 2/ punctuele uitzonderingen op het verbod ......................................................................... 150
8.3.5.1 2.1/ Erfovereenkomsten inzake de inbreng ....................................................... 150
8.3.5.2 2.2/ Erfovereenkomsten inzake de inkorting ..................................................... 151
8.3.5.3 2.3/ Andere punctuele uitzonderingen op het verbod ........................................ 151
8.3.6 gevolgen van de toegelaten erfovereenkomsten .................................................................. 152
Pagina 7 van 152
,Inleiding - Familiale Vermogensplanning?
0 INLEIDING
→ STEEGMANS, A., ‘Relatiedeskundige Rika Ponnet beantwoordt de vraag van de week: “Mijn kinderen
willen geen contact meer met mij, hoe moet ik hiermee omgaan?”’, Radio 1 8 december 2024
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/12/04/rika-ponnet-relatietips-kinderen-willen-geen-contact-met-mij/
‘Je moet estate planning zien als de ruwbouw zetten van het vermogen dat je wil opbouwen’, zegt Vincent
Lambrecht, directeur estate planning bij de vermogensbeheerder CapitalatWork. ‘Het heeft geen zin dat
je jaarlijks hogere rendementen nastreeft als je bij je overlijden uiteindelijk 27 procent erfbelasting betaalt
omdat je te weinig hebt nagedacht over wat met je vermogen gebeurt als je er niet meer bent.’ Hoe groter
het vermogen, hoe complexer het wordt dat zo goed mogelijk gestructureerd te krijgen. ‘Vergelijk het met
mikado spelen’, zegt Lambrecht. ‘Als je dat speelt en je verlegt een stokje, gaat er vaak een ander
meebewegen. Zo is dat vaak ook met grote vermogens. Een schenking of een verkoop kan juridische
gevolgen hebben voor een ander deel van de investeringsportefeuille. Een vermogensplanner moet
iemand zijn die tussen alles de juiste verbanden kan leggen. Hij moet het overzicht behouden voor de
families waarmee hij werkt.’
- Familiaal vermogensrecht is enkel nuttig voor rijkere mensen
o Prof vindt het ook belangrijk voor mensen met normaal vermogen
- Prof vindt mikado een slechte vergelijking, eerder “escape room”
→ SUY P., ‘Estate planning is financieel mikado spelen’, De Tijd 11 mei 2023
https://www.tijd.be/dossiers/estate-planning/estate-planning-is-financieel-mikado-
spelen/10465373.html
Pagina 8 van 152
, Inleiding - Familiale Vermogensplanning?
0.1 FAMILIALE VERMOGENSPLANNING?
Vermogensrecht (goederenrecht + verbintenissenrecht)
- Vermogensrechten + overgang
Familiaal vermogensrecht
- Erfrecht
- Relatievermogensrecht
- Giften
Autonomie vs. solidariteit
Familiale vermogensplanning, estate planning, successieplanning:
- De organisatie en overdracht van vermogen in zijn geheel, zowel tijdens het leven als bij
overlijden
Civiel + fiscaal recht
Pagina 9 van 152
