Elena Vets
Volkenrecht
H1: Grondslagen en structuren van het internationaal recht
• Ambitie van het internationaal recht
o Stabiliteit creëren door samenwerking
o Na verwoesting WO1: ‘League of Nations’ (= Volkenbond) → 1919
▪ doel: wereldvrede handhaven
▪ verbood oorlog niet, MAAR staten moesten potentieel
destabiliserende geschillen voorleggen aan verschillende
beslechtingsmechanismen & mogen pas tot oorlog overgaan als
alle vreedzame middelen uitgeput + bepaalde periode verstreken
▪ 1928: poging om oorlogen te verbieden met ‘Verdrag van Parijs’
▪ Permanente Hof van Internationale Justitie (Volkenbond) →
Internationale Gerechtshof (VN)
o Na WO2: Verenigde Naties
▪ Internationale vrede & veiligheid handhaven
▪ VN Handvest
• Soevereiniteit
o Elke staat heeft het hoogste gezag binnen zijn grenzen
o Soevereine gelijkheid = geen staat mag macht uitoefenen over een andere
(D2 art. 2(1) VN Handvest) → hierop VN gebaseerd!
• Verenigde Naties
o D2 art. 2(7) VN Handvest: mag zich niet inmengen met zaken die
essentieel binnen de jurisdictie van een staat vallen
o D2 art. 1 VN Handvest: doelen
o Organen (D2 art. 7 VN Handvest)
▪ Algemene Vergadering: alle lidstaten vertegenwoordigd, enkel
adviserende rol, lidstaten kunnen mening & bezorgdheden uiten
▪ Veiligheidsraad: krachtige maatregelen nemen om vrede &
veiligheid te waarborgen
▪ Internationaal Hof van Justitie
o Tweede wereld?
▪ Veiligheidsraad inactief tijdens Koude Oorlog
▪ val communisme + verdrijven Irak uit Koeweit (D10) → VN begint
beloften waar te maken!
o Belangrijke rol in dekolonisatieproces
o Bevorderen van ontwikkeling internationaal recht
, o Overkoepelende structuur belangrijke internationale organisaties
▪ IMF (Internationaal Monetair Fonds) → 1944
▪ De Wereldbank → 1944
▪ GATT (General Agreement on Tariffs and Trade) → 1944
▪ WHO (World Health Organization) → 1948
• Andere internationale organisaties
o NATO (North Atlantic Treaty Organization) → 1949
▪ lidstaten bieden elkaar verdediging wanneer 1 van hen wordt
aangevallen
o EU (Europese Unie)
▪ Verdrag van Parijs, 1951: Europese Gemeenschap Kolen & Staal (6
Europese staten)
▪ Verdrag van Rome, 1957: Europese Economische Gemeenschap
(EEG) → gemeenschappelijke economische markt
▪ Verdrag van Maastricht, 1992: EU
▪ Verdrag van Amsterdam, 1999: lidstaten nog hechter
▪ 2004: 10 nieuwe lidstaten (25)
▪ Nu: 28 lidstaten
▪ Europees Parlement, Europese Commissie, Hof van Justitie vd EU
o Raad van Europa (1949)
▪ Intergouvernementele & interparlementaire samenwerking
versterken
▪ 1950: Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)
➔ Europees Hof voor de Rechten van de Mens: Straatsburg
(behandelt klachten van staten & burgers + neemt bindende
beslissingen)
• Internationaal recht
o Ontwikkelingen aangestuurd door Westen
o Gebaseerd op Westerse kapitalistische visie (vrije economische markten,
staatssoevereiniteit, individuele rechten, institutionele samenwerking)
o Onder druk
▪ Landen focussen meer op zichzelf → internationaal recht verliest
invloed
▪ Rivaliteit tussen staten neemt toe
▪ Nieuwe ‘niet-Westerse’ organisaties spelen grotere rol
,• Relatie tussen internationaal & nationaal recht
o Algemeen: aan elke staat om te beslissen hoe internationaal recht
implementeren
▪ soms lidstaten EU verplicht om EU-verordeningen en -richtlijnen
om te zetten naar nationaal recht
o Monisme
▪ internationaal recht en nationaal recht “vormen één enkele
rechtsorde / een set onderling verweven orders die geacht worden
coherent te zijn”
▪ internationaal recht kan rechtstreeks worden toegepast in
nationale rechtsstelsel
▪ internationale norm heeft voorrang bij conflict
▪ Hans Kelsen (1945): ‘int. & nat. recht 1 rechtssysteem WANT
ontlenen beide hun geldigheid aan dezelfde bron, de Grundnorm’
o Dualisme
▪ “internationaal en nationaal recht zijn twee systemen die
onafhankelijk van elkaar opereren”
▪ Internationaal recht: reguleert primair relatie tussen staten
▪ Nationaal recht: reguleert relatie tussen burgers / tussen burgers
en de staat
▪ Internationaal recht kan enkel in nationaal rechtssysteem worden
toegepast als het is omgezet!
o Keuze is afhankelijk van de constitutionele benadering van de staat
o Civil law & common law: gewoonterechtelijk internationaal recht
rechtstreeks toegepast in nationaal rechtstelsel & heeft voorrang
o Internationaal recht: self-executing ALTIJD voorrang
o Nationale rechtbanken proberen schending internationaal recht te
voorkomen door nationaal recht te interpreteren in overeenstemming met
internationaal recht
• Sub-disciplines
o Internationale mensenrechten
o Internationaal milieurecht
o Internationaal handelsrecht
o Internationaal zeerecht
o …
, • Internationaal recht van samen bestaan (co-existence)
o = algemeen internationaal recht
o horizontaal: relatie tussen soevereine staten
o Juridische antwoorden op vragen: belangrijk voor meerdere staten +
scheiden bevoegdheden soevereine staten → vreedzame co-existentie
handhaven
▪ vb: erkenning nieuwe staten, gebruik v geweld…
o fundamentele beginselen verdragsrecht & juridische beginselen
staatsaansprakelijkheid
o doel: staten verschillende belangen kunnen nastreven terwijl
soevereiniteit & rechten v andere staten respecteert
o stabiel
o vaag (gemakkelijk herkenbare regels: zeldzaam)
o onontkoombaar (we leven samen, geen ontkomen aan bepaalde regels)
• Internationaal recht van samenwerken (cooperation)
o Juridische antwoorden op kwesties internationaal gemaakt door
aanvaarding verdrag
▪ Kwesties: internationaal karakter DUS niet te behandelen door
nationaal recht!)
o ‘jonger’: na WO2 steeds meer internationale organisaties
o Betrokken bij bevordering verschillende maatschappelijke doelen
▪ Internationaal recht kijkt hoe soevereine autoriteit binnen staten
wordt uitgeoefend
▪ vb: EU-recht, internationaal mensenrecht…
o optioneel (verdragen sluiten) → traag (juridisch bindende overeenkomsten
moeilijk te bereiken)
• staten discussiëren
o over interpretatie internationaal recht
o vb: nooit ‘wij zijn voor foltering’, wel ‘dit is geen foltering’ wanneer ze aan
foltering doen
• Afdwinging
o Geen politiemacht of verplicht gerechtelijk systeem
o Sinds WO2 klachtenmechanismen (schendingen int. recht) vooruitgang!
▪ Internationaal Hof van Justitie (Den Haag)
▪ Internationaal Strafhof
▪ Europa (sterke rechterlijke macht): Hof van Justitie vd EU, EHRM
(bindende beslissingen)
o Handhaving: minder goed
▪ Mogelijks: Veiligheidsraad (maar handhaaft eigenlijk enkel
internationale vrede & veilgheid!)
Volkenrecht
H1: Grondslagen en structuren van het internationaal recht
• Ambitie van het internationaal recht
o Stabiliteit creëren door samenwerking
o Na verwoesting WO1: ‘League of Nations’ (= Volkenbond) → 1919
▪ doel: wereldvrede handhaven
▪ verbood oorlog niet, MAAR staten moesten potentieel
destabiliserende geschillen voorleggen aan verschillende
beslechtingsmechanismen & mogen pas tot oorlog overgaan als
alle vreedzame middelen uitgeput + bepaalde periode verstreken
▪ 1928: poging om oorlogen te verbieden met ‘Verdrag van Parijs’
▪ Permanente Hof van Internationale Justitie (Volkenbond) →
Internationale Gerechtshof (VN)
o Na WO2: Verenigde Naties
▪ Internationale vrede & veiligheid handhaven
▪ VN Handvest
• Soevereiniteit
o Elke staat heeft het hoogste gezag binnen zijn grenzen
o Soevereine gelijkheid = geen staat mag macht uitoefenen over een andere
(D2 art. 2(1) VN Handvest) → hierop VN gebaseerd!
• Verenigde Naties
o D2 art. 2(7) VN Handvest: mag zich niet inmengen met zaken die
essentieel binnen de jurisdictie van een staat vallen
o D2 art. 1 VN Handvest: doelen
o Organen (D2 art. 7 VN Handvest)
▪ Algemene Vergadering: alle lidstaten vertegenwoordigd, enkel
adviserende rol, lidstaten kunnen mening & bezorgdheden uiten
▪ Veiligheidsraad: krachtige maatregelen nemen om vrede &
veiligheid te waarborgen
▪ Internationaal Hof van Justitie
o Tweede wereld?
▪ Veiligheidsraad inactief tijdens Koude Oorlog
▪ val communisme + verdrijven Irak uit Koeweit (D10) → VN begint
beloften waar te maken!
o Belangrijke rol in dekolonisatieproces
o Bevorderen van ontwikkeling internationaal recht
, o Overkoepelende structuur belangrijke internationale organisaties
▪ IMF (Internationaal Monetair Fonds) → 1944
▪ De Wereldbank → 1944
▪ GATT (General Agreement on Tariffs and Trade) → 1944
▪ WHO (World Health Organization) → 1948
• Andere internationale organisaties
o NATO (North Atlantic Treaty Organization) → 1949
▪ lidstaten bieden elkaar verdediging wanneer 1 van hen wordt
aangevallen
o EU (Europese Unie)
▪ Verdrag van Parijs, 1951: Europese Gemeenschap Kolen & Staal (6
Europese staten)
▪ Verdrag van Rome, 1957: Europese Economische Gemeenschap
(EEG) → gemeenschappelijke economische markt
▪ Verdrag van Maastricht, 1992: EU
▪ Verdrag van Amsterdam, 1999: lidstaten nog hechter
▪ 2004: 10 nieuwe lidstaten (25)
▪ Nu: 28 lidstaten
▪ Europees Parlement, Europese Commissie, Hof van Justitie vd EU
o Raad van Europa (1949)
▪ Intergouvernementele & interparlementaire samenwerking
versterken
▪ 1950: Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)
➔ Europees Hof voor de Rechten van de Mens: Straatsburg
(behandelt klachten van staten & burgers + neemt bindende
beslissingen)
• Internationaal recht
o Ontwikkelingen aangestuurd door Westen
o Gebaseerd op Westerse kapitalistische visie (vrije economische markten,
staatssoevereiniteit, individuele rechten, institutionele samenwerking)
o Onder druk
▪ Landen focussen meer op zichzelf → internationaal recht verliest
invloed
▪ Rivaliteit tussen staten neemt toe
▪ Nieuwe ‘niet-Westerse’ organisaties spelen grotere rol
,• Relatie tussen internationaal & nationaal recht
o Algemeen: aan elke staat om te beslissen hoe internationaal recht
implementeren
▪ soms lidstaten EU verplicht om EU-verordeningen en -richtlijnen
om te zetten naar nationaal recht
o Monisme
▪ internationaal recht en nationaal recht “vormen één enkele
rechtsorde / een set onderling verweven orders die geacht worden
coherent te zijn”
▪ internationaal recht kan rechtstreeks worden toegepast in
nationale rechtsstelsel
▪ internationale norm heeft voorrang bij conflict
▪ Hans Kelsen (1945): ‘int. & nat. recht 1 rechtssysteem WANT
ontlenen beide hun geldigheid aan dezelfde bron, de Grundnorm’
o Dualisme
▪ “internationaal en nationaal recht zijn twee systemen die
onafhankelijk van elkaar opereren”
▪ Internationaal recht: reguleert primair relatie tussen staten
▪ Nationaal recht: reguleert relatie tussen burgers / tussen burgers
en de staat
▪ Internationaal recht kan enkel in nationaal rechtssysteem worden
toegepast als het is omgezet!
o Keuze is afhankelijk van de constitutionele benadering van de staat
o Civil law & common law: gewoonterechtelijk internationaal recht
rechtstreeks toegepast in nationaal rechtstelsel & heeft voorrang
o Internationaal recht: self-executing ALTIJD voorrang
o Nationale rechtbanken proberen schending internationaal recht te
voorkomen door nationaal recht te interpreteren in overeenstemming met
internationaal recht
• Sub-disciplines
o Internationale mensenrechten
o Internationaal milieurecht
o Internationaal handelsrecht
o Internationaal zeerecht
o …
, • Internationaal recht van samen bestaan (co-existence)
o = algemeen internationaal recht
o horizontaal: relatie tussen soevereine staten
o Juridische antwoorden op vragen: belangrijk voor meerdere staten +
scheiden bevoegdheden soevereine staten → vreedzame co-existentie
handhaven
▪ vb: erkenning nieuwe staten, gebruik v geweld…
o fundamentele beginselen verdragsrecht & juridische beginselen
staatsaansprakelijkheid
o doel: staten verschillende belangen kunnen nastreven terwijl
soevereiniteit & rechten v andere staten respecteert
o stabiel
o vaag (gemakkelijk herkenbare regels: zeldzaam)
o onontkoombaar (we leven samen, geen ontkomen aan bepaalde regels)
• Internationaal recht van samenwerken (cooperation)
o Juridische antwoorden op kwesties internationaal gemaakt door
aanvaarding verdrag
▪ Kwesties: internationaal karakter DUS niet te behandelen door
nationaal recht!)
o ‘jonger’: na WO2 steeds meer internationale organisaties
o Betrokken bij bevordering verschillende maatschappelijke doelen
▪ Internationaal recht kijkt hoe soevereine autoriteit binnen staten
wordt uitgeoefend
▪ vb: EU-recht, internationaal mensenrecht…
o optioneel (verdragen sluiten) → traag (juridisch bindende overeenkomsten
moeilijk te bereiken)
• staten discussiëren
o over interpretatie internationaal recht
o vb: nooit ‘wij zijn voor foltering’, wel ‘dit is geen foltering’ wanneer ze aan
foltering doen
• Afdwinging
o Geen politiemacht of verplicht gerechtelijk systeem
o Sinds WO2 klachtenmechanismen (schendingen int. recht) vooruitgang!
▪ Internationaal Hof van Justitie (Den Haag)
▪ Internationaal Strafhof
▪ Europa (sterke rechterlijke macht): Hof van Justitie vd EU, EHRM
(bindende beslissingen)
o Handhaving: minder goed
▪ Mogelijks: Veiligheidsraad (maar handhaaft eigenlijk enkel
internationale vrede & veilgheid!)
