Inleiding tot het Recht – samenvatting
MODULE 1: HET BEGRIP “RECHT”
DEFINITIE: wat is nu “recht?” à geen eenvormige definitie; het recht zelf is niet overal
hetzelfde à CONTEXT-, TIJDS- EN PLAATSGEBONDEN
oorzaak voor de talrijke definities: er worden doorgaans elementen opgenomen die
verwijzen naar een bepaalde maatschappij en wat men daarin met het recht wil bereiken
We moeten recht onderscheiden van normensystemen, zoals de moraal, godsdienst en
beleefdheid
. soms in “wet” en geen morele norm
. soms “morele norm” en geen “wet”
. er zijn bv een aantal normen die juridisch en/of godsdienstig oke zijn, maar niet
qua beleefdheid
– bv liegen: morele norm/rechtsnorm?/beleefdheid?
§ godsdienstig gebod verboden te liegen, maar als jurist kan dit (mbt
verdediging – men mag liegen in het recht, behalve onder eed)
Conclusie: “het” recht bestaat niet;
– geen universele definitie begrip ‘recht’
– verschilt van maatschappij tot maatschappij
– onderscheid normensysteem als moraal, godsdienst, beleefdheid
– MAAR in het algemeen: bevat 3 elementen die de kern van het recht omschrijven
(er is geen definitie maar men kan dit wel zo vaak terugvinden; omschrijving adhv
de componenten/elementen):
WAT? WAAROM?
HOE?
Het recht is een geheel van Samenleving ordenen/in
Uitoefenen van gezag
bindende regels stand houden (instrument)
Gemeenschappelijke elementen: de kern van het recht
Gemeenschappelijke elementen: geheel van bindende regels (wat)
• iedereen moet zich er aan houden die er aan is onderworpen/het gaat niet om
suggesties of keuzes
• wel; indeling volgens 4 categorieën:
o gebods-, verbods- en verlofbepalingen
o rechtsregels (r.r.) toepasbaar na keuze en wilsaanvullende regels
o ondersteunende regels
o technische regels en formalisme
1
, 1. Gebods-, verbods- en verlofbepalingen
• algemeen toepasselijke rechtsregels van toepassing op ieder rechtssubject
Gebodsbepalingen
= legt aan rechtssubject verplicht gedrag op – gedrag kan positief of negatief
omschreven zijn (à zijn dus verplichtingen opgelegd aan het rechtssubject)
Toepassingen:
§ positief (huwelijksplichten): wanneer gehwud zijn partners elkaar hulp,
getrouwheid en bijstand verplicht (nergens verplicht elkaar graag te zien) à je
moet iets doen (POSITIEF) (ook bv: geboorte aangeven)
§ negatief (schuldig verzuim van bijstand aan iemand die in groot gevaar verkeert)
à je mag het niet doen (NEGATIEF) (het is strafbaar bij overtreding; je mag niet
iemand aan zijn lot overlaten in geval van nood)
Verbodsbepalingen
= verbieden van een bepaald gedrag of het stellen van een bepaalde handeling (à zijn
dus verboden opgelegd aan het rechtssubject)
à een verbod bestaat uit een gedrag (of handeling (eenmalig feit; bv diefstal à erna
afgelopen)
Toepassingen:
§ (handeling) verbod bigamie of dubbel huwelijk (niet huwen wanneer reeds
gehuwd)
§ (handeling) verbod tot diefstal (= goed wegnemen dat tot iemand anders behoord
- ook bv godsdienstige en morele norm)
§ (gedrag) verbod gewoonlijk gebruiken van een grond (bv als parking – vergunning
nodig voor gebruiken van grond)
§ (gedrag) verbod gebruikmaken van een vals stuk (bv diploma)
Verlofbepalingen
= laten toe bepaalde handeling te stellen doch rechtssubject is daartoe niet verplicht
(à mogen, maar niet moeten)
Toepassing:
§ bijstand van advocaat bij SALDUZ-verhoor van een verdachte (heeft het recht tot
bijstand, maar is niet verplicht)
2. Rechtsregels toepasselijk na keuze en wilsaanvullende regels
Met dit soort regels wordt benadrukt dat het recht geen rigide systeem is dat alleen
voorschrijft wat moet of niet mag
Rechtsregel toepasselijk na keuze
= toepasselijk als een rechtssubject (r.s.) in een bepaalde toestand keuze heeft gemaakt
voor bepaalde gedrag
2
,à r.s. heeft keuze tussen verschillende vormen van egdrag. Recht laat keuze vrij, maar
eens gekozen, is die keuze bindend; “Electa una via non datur recursus ad alteram”
Toepassing:
§ Keuze om te huwen of niet. Maar als een rechtssubject huwt is die keuze bindend
en moeten de gevolgen daarvan worden nageleefd (bv. huwelijksplichten,
herroepbaar karakter van een schenking aan echtgenoot, ontbinding door
echtscheiding (bv niet door verstoting of verlating) …)
Wilsaanvullende rechtsregels
= hebben uitwerking als rechtssubjecten geen eigen regeling hebben voorzien. Geldt
dus niet als er een eigen regeling is (à r.s. heeft niet gekozen voor bepaalde regeling,
wanneer geen regel zelf ontworpen, gaat de andere regel in)
Toepassing:
§ koop is voltrokken zodra overeenkomst over prijs en voorwerp (algemeen) – M:
partijen kunnen contractueel anders bepalen (bv bij levering)
3. Ondersteunende regels
= geen eigenlijke gedragsregels;
= biedt ondersteuning aan gedragsregels door inrichten instellingen, begrippen te
definiëren, de werking van gedragsregels in de tijd en ruimte te regelen, handhaving
conflictenrecht (bv strafprocesrecht, procedures voor administratieve rechtscolleges…)
(à regelt/normeert niet het gedrag van r.s. – wel: ondersteunen van recht via bepaalde
instellingen)
Toepassing:
§ (oprichting en samenstelling RvS + procedures RvS) Gecoördineerde wetten op
de Raad van state (bepalen o.m. de oprichting en samenstelling van de RvS)
§ (organisatie en sanctionering GAS-boetes) Wet van 24 juni 2013 betre`ende de
gemeentelijke administratieve sancties (GAS-wet)
4. Technische regels en formalisme
= rechtshandelingen worden soms aan bepaalde vorm- en procedurevoorschriften
onderworpen opdat ze rechtsgeldig zouden zijn (bv huwelijksakte, beroepsschrift
RvS) (à aantal voorschriften opleggen die we stellen vooraleer een handeling geldig is)
– = regels, formaliteiten, termijnen ingesteld omwille rechtszekerheid en
bescherming
– = het niet eerbiedigen heeft heel vaak verregaande gevolgen (bv nietigheid (w
geacht nooit te hebben bestaan; bv huwelijk na echtscheiding), verkrijgen
definitief karakter rechtshandeling…)
– = sterk gekenmerkt door formalisme in… (technische regels die we op 3 vlakken
zien):
3
, . het recht (procedurevoorschrift, bv opstellen verzoekschrift RvS binnen
60d)
. wilsuiting (bv voltrekking huwelijk: voor de ambetanaar B.S. in
gemeentehuis of openbare plaats met neutraal karakter – verklaring dat zij
elkaars echtgenoot willen zijn à de wil om te huwen is wettelijk bepaald)
. bescherming personen (bv minderjarige, de consument bv wanbetaling
energierekeningen)
Toepassing (verschillende vormen van formalisme):
§ formalisme van de bescherming: wanbetaler elektriciteit – leverancier kan niet
zomaar elektriciteit afsluiten wanneer niet betaald)
Gemeenschappelijke elementen: samenleving ordenen en in stand
houden (waarom)
Een SL is niet mogelijk zonder regels die de verhoudingen tss de leden van een groep
onderling en tss de leden en de groep bepalen
Orde scheppen en instandhouden door:
1. bestaande toestanden/handelingen tot juridische norm te verheGen
a. “gesanctioneerde feitelijkheid”: bestaande toestanden & handelingen
bekrachtigen en tot juridische norm verheien (bv meerderjardigheid in BE
vanaf 18j – hiervoor moet je niets doen)
2. onwenselijk gedrag vermijden/tenietdoen: gedrag dat schadelijk wordt geacht in
de SL
a. overeenkomst onder dwang
i. schijnhuwelijk- en samenleven
Orde scheppen en instandhouden door recht te hanteren als beleidsinstrument (=
instrumentele visie van het recht):
3. Recht wordt gebruikt om bepaalde levensvisie/politiek systeem te bekrachtigen
EN vernieuwen (bepaalde doelstellingen realiseren) à maakbaarheid van de
maatschappij
4. belangrijke trends;
a. juridisering van de SL: burger kwalificeert problemen steeds vaker als
juridische geschillen (zie bv coronacrisis, energiecrisis, klimaatdebat –
stikstofarrest)
b. evolutie van nachtwakersstaat naar welvaartsstaat à toename van
aantal rechtsregels (bv regulering van sociale zekerheid, finannciële
sector, consumentenbescherming etc.)
c. problemen van “overregulering” (kritiek “pest”maatregelen – bv
boerenprotest)
4
MODULE 1: HET BEGRIP “RECHT”
DEFINITIE: wat is nu “recht?” à geen eenvormige definitie; het recht zelf is niet overal
hetzelfde à CONTEXT-, TIJDS- EN PLAATSGEBONDEN
oorzaak voor de talrijke definities: er worden doorgaans elementen opgenomen die
verwijzen naar een bepaalde maatschappij en wat men daarin met het recht wil bereiken
We moeten recht onderscheiden van normensystemen, zoals de moraal, godsdienst en
beleefdheid
. soms in “wet” en geen morele norm
. soms “morele norm” en geen “wet”
. er zijn bv een aantal normen die juridisch en/of godsdienstig oke zijn, maar niet
qua beleefdheid
– bv liegen: morele norm/rechtsnorm?/beleefdheid?
§ godsdienstig gebod verboden te liegen, maar als jurist kan dit (mbt
verdediging – men mag liegen in het recht, behalve onder eed)
Conclusie: “het” recht bestaat niet;
– geen universele definitie begrip ‘recht’
– verschilt van maatschappij tot maatschappij
– onderscheid normensysteem als moraal, godsdienst, beleefdheid
– MAAR in het algemeen: bevat 3 elementen die de kern van het recht omschrijven
(er is geen definitie maar men kan dit wel zo vaak terugvinden; omschrijving adhv
de componenten/elementen):
WAT? WAAROM?
HOE?
Het recht is een geheel van Samenleving ordenen/in
Uitoefenen van gezag
bindende regels stand houden (instrument)
Gemeenschappelijke elementen: de kern van het recht
Gemeenschappelijke elementen: geheel van bindende regels (wat)
• iedereen moet zich er aan houden die er aan is onderworpen/het gaat niet om
suggesties of keuzes
• wel; indeling volgens 4 categorieën:
o gebods-, verbods- en verlofbepalingen
o rechtsregels (r.r.) toepasbaar na keuze en wilsaanvullende regels
o ondersteunende regels
o technische regels en formalisme
1
, 1. Gebods-, verbods- en verlofbepalingen
• algemeen toepasselijke rechtsregels van toepassing op ieder rechtssubject
Gebodsbepalingen
= legt aan rechtssubject verplicht gedrag op – gedrag kan positief of negatief
omschreven zijn (à zijn dus verplichtingen opgelegd aan het rechtssubject)
Toepassingen:
§ positief (huwelijksplichten): wanneer gehwud zijn partners elkaar hulp,
getrouwheid en bijstand verplicht (nergens verplicht elkaar graag te zien) à je
moet iets doen (POSITIEF) (ook bv: geboorte aangeven)
§ negatief (schuldig verzuim van bijstand aan iemand die in groot gevaar verkeert)
à je mag het niet doen (NEGATIEF) (het is strafbaar bij overtreding; je mag niet
iemand aan zijn lot overlaten in geval van nood)
Verbodsbepalingen
= verbieden van een bepaald gedrag of het stellen van een bepaalde handeling (à zijn
dus verboden opgelegd aan het rechtssubject)
à een verbod bestaat uit een gedrag (of handeling (eenmalig feit; bv diefstal à erna
afgelopen)
Toepassingen:
§ (handeling) verbod bigamie of dubbel huwelijk (niet huwen wanneer reeds
gehuwd)
§ (handeling) verbod tot diefstal (= goed wegnemen dat tot iemand anders behoord
- ook bv godsdienstige en morele norm)
§ (gedrag) verbod gewoonlijk gebruiken van een grond (bv als parking – vergunning
nodig voor gebruiken van grond)
§ (gedrag) verbod gebruikmaken van een vals stuk (bv diploma)
Verlofbepalingen
= laten toe bepaalde handeling te stellen doch rechtssubject is daartoe niet verplicht
(à mogen, maar niet moeten)
Toepassing:
§ bijstand van advocaat bij SALDUZ-verhoor van een verdachte (heeft het recht tot
bijstand, maar is niet verplicht)
2. Rechtsregels toepasselijk na keuze en wilsaanvullende regels
Met dit soort regels wordt benadrukt dat het recht geen rigide systeem is dat alleen
voorschrijft wat moet of niet mag
Rechtsregel toepasselijk na keuze
= toepasselijk als een rechtssubject (r.s.) in een bepaalde toestand keuze heeft gemaakt
voor bepaalde gedrag
2
,à r.s. heeft keuze tussen verschillende vormen van egdrag. Recht laat keuze vrij, maar
eens gekozen, is die keuze bindend; “Electa una via non datur recursus ad alteram”
Toepassing:
§ Keuze om te huwen of niet. Maar als een rechtssubject huwt is die keuze bindend
en moeten de gevolgen daarvan worden nageleefd (bv. huwelijksplichten,
herroepbaar karakter van een schenking aan echtgenoot, ontbinding door
echtscheiding (bv niet door verstoting of verlating) …)
Wilsaanvullende rechtsregels
= hebben uitwerking als rechtssubjecten geen eigen regeling hebben voorzien. Geldt
dus niet als er een eigen regeling is (à r.s. heeft niet gekozen voor bepaalde regeling,
wanneer geen regel zelf ontworpen, gaat de andere regel in)
Toepassing:
§ koop is voltrokken zodra overeenkomst over prijs en voorwerp (algemeen) – M:
partijen kunnen contractueel anders bepalen (bv bij levering)
3. Ondersteunende regels
= geen eigenlijke gedragsregels;
= biedt ondersteuning aan gedragsregels door inrichten instellingen, begrippen te
definiëren, de werking van gedragsregels in de tijd en ruimte te regelen, handhaving
conflictenrecht (bv strafprocesrecht, procedures voor administratieve rechtscolleges…)
(à regelt/normeert niet het gedrag van r.s. – wel: ondersteunen van recht via bepaalde
instellingen)
Toepassing:
§ (oprichting en samenstelling RvS + procedures RvS) Gecoördineerde wetten op
de Raad van state (bepalen o.m. de oprichting en samenstelling van de RvS)
§ (organisatie en sanctionering GAS-boetes) Wet van 24 juni 2013 betre`ende de
gemeentelijke administratieve sancties (GAS-wet)
4. Technische regels en formalisme
= rechtshandelingen worden soms aan bepaalde vorm- en procedurevoorschriften
onderworpen opdat ze rechtsgeldig zouden zijn (bv huwelijksakte, beroepsschrift
RvS) (à aantal voorschriften opleggen die we stellen vooraleer een handeling geldig is)
– = regels, formaliteiten, termijnen ingesteld omwille rechtszekerheid en
bescherming
– = het niet eerbiedigen heeft heel vaak verregaande gevolgen (bv nietigheid (w
geacht nooit te hebben bestaan; bv huwelijk na echtscheiding), verkrijgen
definitief karakter rechtshandeling…)
– = sterk gekenmerkt door formalisme in… (technische regels die we op 3 vlakken
zien):
3
, . het recht (procedurevoorschrift, bv opstellen verzoekschrift RvS binnen
60d)
. wilsuiting (bv voltrekking huwelijk: voor de ambetanaar B.S. in
gemeentehuis of openbare plaats met neutraal karakter – verklaring dat zij
elkaars echtgenoot willen zijn à de wil om te huwen is wettelijk bepaald)
. bescherming personen (bv minderjarige, de consument bv wanbetaling
energierekeningen)
Toepassing (verschillende vormen van formalisme):
§ formalisme van de bescherming: wanbetaler elektriciteit – leverancier kan niet
zomaar elektriciteit afsluiten wanneer niet betaald)
Gemeenschappelijke elementen: samenleving ordenen en in stand
houden (waarom)
Een SL is niet mogelijk zonder regels die de verhoudingen tss de leden van een groep
onderling en tss de leden en de groep bepalen
Orde scheppen en instandhouden door:
1. bestaande toestanden/handelingen tot juridische norm te verheGen
a. “gesanctioneerde feitelijkheid”: bestaande toestanden & handelingen
bekrachtigen en tot juridische norm verheien (bv meerderjardigheid in BE
vanaf 18j – hiervoor moet je niets doen)
2. onwenselijk gedrag vermijden/tenietdoen: gedrag dat schadelijk wordt geacht in
de SL
a. overeenkomst onder dwang
i. schijnhuwelijk- en samenleven
Orde scheppen en instandhouden door recht te hanteren als beleidsinstrument (=
instrumentele visie van het recht):
3. Recht wordt gebruikt om bepaalde levensvisie/politiek systeem te bekrachtigen
EN vernieuwen (bepaalde doelstellingen realiseren) à maakbaarheid van de
maatschappij
4. belangrijke trends;
a. juridisering van de SL: burger kwalificeert problemen steeds vaker als
juridische geschillen (zie bv coronacrisis, energiecrisis, klimaatdebat –
stikstofarrest)
b. evolutie van nachtwakersstaat naar welvaartsstaat à toename van
aantal rechtsregels (bv regulering van sociale zekerheid, finannciële
sector, consumentenbescherming etc.)
c. problemen van “overregulering” (kritiek “pest”maatregelen – bv
boerenprotest)
4
