WIM Tentamenstof samenvatting.
Week 1.
1. Hoorcollege week 1
1. Post-truth tijdperk
● Definitie (Oxford Dictionary): Een situatie waarin objectieve feiten minder
invloed hebben op de publieke opinie dan emoties en persoonlijke overtuigingen.
● Voorbeeld: Toename van het gebruik van “post-truth” met 2000% in 2016 (Brexit,
Trump).
2. Science denial (waarom ontkennen mensen wetenschap?)
● Grote discussies over klimaatverandering, vaccins, stamcelonderzoek, GMO’s.
● Wetenschappers vragen zich af:
➤ Waarom geloven mensen niet gewoon experts?
➤ Is het een probleem in hoe mensen denken?
Cognitieve beperkingen: ( science denial is omdat de mens te dom is en ligt dus niet
aan de wetenschap)
● Judgment under uncertainty (Kahneman): Mensen maken slechte inschattingen
bij onzekerheid; denken vaak bevooroordeeld.
● Shtulman, Scienceblind: Onze hersenen zijn niet gebouwd voor de complexiteit
van moderne wetenschap.
➤ Wetenschap = complex, abstract, langdurig → moeilijk te begrijpen voor leken.
➤ Daardoor is “science denial” deels onvermijdelijk.
3. Wetenschap zelf in crisis? ( science denial ligt wel zeker voor een deel aan de
wetenschap).
Daniel Sarewitz: Wetenschap heeft een kwaliteitsprobleem:
● Veel slecht onderzoek wordt gepubliceerd.
● Publicatiedruk, modetrends, geldbelangen.
● Resultaten worden vaak niet gelezen of toegepast.
● Wetenschap doet soms beloftes die niet waargemaakt worden.
4. Feiten versus waarden
● Funtowicz & Ravetz:
De scheiding tussen “harde” feiten en “zachte” waarden is omgedraaid:
➤ Feiten zijn onzeker en worden dus zacht
➤ Waarden zijn hard, bepalend voor besluitvorming.
● Wetenschap kan niet altijd de samenleving “objectief” uitleggen want:
➤ Veel maatschappelijke problemen zijn complex, open en politiek gevoelig.
, 5. Voorbeeld: Robert F. Kennedy Jr. (RFK jr)
● Voorgedragen door Trump als minister van volksgezondheid, hij zegt allerlei
dingen die misinformatie zijn en artsen maken zich grote zorgen hierom.
● Bekend van desinformatie:
○ Vaccins veroorzaken autisme
○ Corona-vaccin is het gevaarlijkste ooit
○ AIDS wordt niet veroorzaakt door HIV
○ Kennedy argues government employees have an interest in ‘mass
poisoning’ the American public
○ Kennedy has falsely linked antidepressants to mass shootings
● Doel: Zegt te strijden tegen corruptie in gezondheidsinstellingen.
● Probleem: Mening verspreid via media, ondermijnt vertrouwen in wetenschap.
6. Vertrouwen in wetenschap
“In Science We Trust” – Nature Medicine:
● Crises in vertrouwen ontstaan niet alleen door slechte wetenschap, maar ook
door beleid dat wetenschap verkeerd gebruikt.
● Voorbeeld:
- Wetenschap gaf advies over een risico → regering communiceerde dat
slecht → mensen verloren vertrouwen.
- Een beleidsmaatregel werd gebaseerd op wetenschap, maar had slechte
gevolgen → mensen geven de wetenschap de schuld.
Scientific literacy (wetenschappelijke geletterdheid):
● Mensen denken vaak dat wetenschap altijd zeker is ( wat niet zo is)
● Als wetenschap twijfelt of bijstelt, lijkt het onbetrouwbaar.
● → gebrek aan scientific literacy = mensen begrijpen wetenschap niet goed.
7. Correlatie is geen causatie
● Belangrijk verschil:
➤ Correlatie = samenhang
➤ Causatie = oorzaak-gevolg
● Voorbeeld:
MMR-vaccin zou zorgen voor autisme (1998) → correlatie → werd onterecht als causatie
gepresenteerd in media → vaccinatiegraad daalde → publieke schade.
● Nog simpeler voorbeeld: in de zomer eten meer mensen ijsjes en zijn er meer
verdrinkingen. Dat er meer ijsjes worden gegeten en meer mensen verdrinken is een
feit (correlatie) maar het is geen feit dat mensen door ijsjes eten vaker verdrinken (er is
dus geen causaliteit).
8. Wetenschap & beleid
Scheiding tussen wetenschap en politiek:
● Wetenschap = zoeken naar kennis
,● Beleid = keuzes maken (waarden, risico’s)
Probleem:
● Politici gebruiken wetenschap soms strategisch om hun beleid te
rechtvaardigen.
● Soms wordt kritische wetenschap onderdrukt, bijv. bij de BSE-crisis in het VK:
➤ Wetenschappelijke onzekerheden werden verzwegen → publiek verloor vertrouwen.
HIV/AIDS-denialisme (Zuid-Afrika):
● President Mbeki ontkende dat HIV AIDS veroorzaakt.
● Gevolg: honderdduizenden vermijdbare doden/infecties.
● → Wetenschapsontkenning kost levens.
9. Belangenverstrengeling
● Probleem: Vervaging tussen academisch en commercieel onderzoek, vooral in
de biomedische wereld.
● → Wantrouwen als:
- Onderzoekers worden betaald door bedrijven.
- Resultaten aangepast worden aan opdrachtgever.
● Oplossing: Transparantie en duidelijke regels.
10. Vertrouwen in wetenschap in Nederland (Rathenau Instituut 2018)
● 77–79%: Wetenschappers zijn deskundig en te vertrouwen.
● 23%: Denken dat wetenschappers onderzoek aanpassen aan gewenste
uitkomsten.
● 41%: Denken dat bedrijven invloed uitoefenen op resultaten.
● 60%: Denken dat overheid/bedrijven onwelgevallige uitkomsten proberen tegen
te houden.
Maar : Nederlanders vinden wel dat wetenschap een rol moet spelen bij beleidskeuzes.
11. Wetenschap → beleid: richtlijnen en onzekerheid
● Voorbeeld: kanker en leefstijl (WCRF)
➤ Moeilijk om oorzakelijke verbanden vast te stellen over jaren/decennia.
➤ Epidemiologisch bewijs = niet altijd 100% sluitend. (elk persoon eet anders, sport
ander, lichaam is anders etc etc)
➤ Beoordeling met gezond verstand blijft nodig.
, 2. Untangling Truth, Facts, and Opinions: Why Simple
Tenets of Science Have Become Uneasy
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30781975
Samenvatting artikel:
We leven in een tijd waarin het lastiger wordt om mensen te overtuigen met feiten. Dit
wordt het post-truth tijdperk genoemd: gevoelens en meningen wegen zwaarder dan
objectieve feiten. Veel mensen halen hun informatie van sociale media, waar nepnieuws
zich snel verspreidt.
David Katz zegt dat wetenschappers meer moeten doen dan alleen onderzoek
publiceren. Ze moeten ook actief de waarheid verdedigen tegen desinformatie. Hij
noemt wetenschappers daarom “truth guardians” (bewakers van de waarheid).
Hij geeft het voorbeeld van de True Health Initiative, een groep wetenschappers die
duidelijkheid probeert te brengen in alle tegenstrijdige gezondheidsinformatie, vooral
over voeding en leefstijl.
Katz vindt dat wetenschappers zich beter moeten leren uitspreken in het publieke
debat, zeker nu wetenschappelijke kennis vaak wordt aangevallen of verdraaid.
Artikel en hoorcollege overeenkomsten:
● Post-truth: We leven in een tijd waarin feiten niet meer vanzelf overtuigen. Dit is
ook in het college besproken.
● Science denial: Mensen geloven soms liever in complottheorieën dan in goed
onderbouwde wetenschap (zoals over vaccins of HIV/AIDS).
● Verlies van vertrouwen: Volgens onderzoeken (zoals van Rathenau) denkt een
deel van de Nederlanders dat wetenschappers niet altijd eerlijk of onafhankelijk
werken.
● Wetenschap & beleid: Wetenschappelijke kennis wordt soms misbruikt door
politici of verkeerd toegepast in beleid.
● Media & misinformatie: Het artikel benadrukt hoe snel onjuiste informatie zich
verspreidt via sociale media, ook een belangrijk punt in het college.
Belangrijke vragen:
Week 1.
1. Hoorcollege week 1
1. Post-truth tijdperk
● Definitie (Oxford Dictionary): Een situatie waarin objectieve feiten minder
invloed hebben op de publieke opinie dan emoties en persoonlijke overtuigingen.
● Voorbeeld: Toename van het gebruik van “post-truth” met 2000% in 2016 (Brexit,
Trump).
2. Science denial (waarom ontkennen mensen wetenschap?)
● Grote discussies over klimaatverandering, vaccins, stamcelonderzoek, GMO’s.
● Wetenschappers vragen zich af:
➤ Waarom geloven mensen niet gewoon experts?
➤ Is het een probleem in hoe mensen denken?
Cognitieve beperkingen: ( science denial is omdat de mens te dom is en ligt dus niet
aan de wetenschap)
● Judgment under uncertainty (Kahneman): Mensen maken slechte inschattingen
bij onzekerheid; denken vaak bevooroordeeld.
● Shtulman, Scienceblind: Onze hersenen zijn niet gebouwd voor de complexiteit
van moderne wetenschap.
➤ Wetenschap = complex, abstract, langdurig → moeilijk te begrijpen voor leken.
➤ Daardoor is “science denial” deels onvermijdelijk.
3. Wetenschap zelf in crisis? ( science denial ligt wel zeker voor een deel aan de
wetenschap).
Daniel Sarewitz: Wetenschap heeft een kwaliteitsprobleem:
● Veel slecht onderzoek wordt gepubliceerd.
● Publicatiedruk, modetrends, geldbelangen.
● Resultaten worden vaak niet gelezen of toegepast.
● Wetenschap doet soms beloftes die niet waargemaakt worden.
4. Feiten versus waarden
● Funtowicz & Ravetz:
De scheiding tussen “harde” feiten en “zachte” waarden is omgedraaid:
➤ Feiten zijn onzeker en worden dus zacht
➤ Waarden zijn hard, bepalend voor besluitvorming.
● Wetenschap kan niet altijd de samenleving “objectief” uitleggen want:
➤ Veel maatschappelijke problemen zijn complex, open en politiek gevoelig.
, 5. Voorbeeld: Robert F. Kennedy Jr. (RFK jr)
● Voorgedragen door Trump als minister van volksgezondheid, hij zegt allerlei
dingen die misinformatie zijn en artsen maken zich grote zorgen hierom.
● Bekend van desinformatie:
○ Vaccins veroorzaken autisme
○ Corona-vaccin is het gevaarlijkste ooit
○ AIDS wordt niet veroorzaakt door HIV
○ Kennedy argues government employees have an interest in ‘mass
poisoning’ the American public
○ Kennedy has falsely linked antidepressants to mass shootings
● Doel: Zegt te strijden tegen corruptie in gezondheidsinstellingen.
● Probleem: Mening verspreid via media, ondermijnt vertrouwen in wetenschap.
6. Vertrouwen in wetenschap
“In Science We Trust” – Nature Medicine:
● Crises in vertrouwen ontstaan niet alleen door slechte wetenschap, maar ook
door beleid dat wetenschap verkeerd gebruikt.
● Voorbeeld:
- Wetenschap gaf advies over een risico → regering communiceerde dat
slecht → mensen verloren vertrouwen.
- Een beleidsmaatregel werd gebaseerd op wetenschap, maar had slechte
gevolgen → mensen geven de wetenschap de schuld.
Scientific literacy (wetenschappelijke geletterdheid):
● Mensen denken vaak dat wetenschap altijd zeker is ( wat niet zo is)
● Als wetenschap twijfelt of bijstelt, lijkt het onbetrouwbaar.
● → gebrek aan scientific literacy = mensen begrijpen wetenschap niet goed.
7. Correlatie is geen causatie
● Belangrijk verschil:
➤ Correlatie = samenhang
➤ Causatie = oorzaak-gevolg
● Voorbeeld:
MMR-vaccin zou zorgen voor autisme (1998) → correlatie → werd onterecht als causatie
gepresenteerd in media → vaccinatiegraad daalde → publieke schade.
● Nog simpeler voorbeeld: in de zomer eten meer mensen ijsjes en zijn er meer
verdrinkingen. Dat er meer ijsjes worden gegeten en meer mensen verdrinken is een
feit (correlatie) maar het is geen feit dat mensen door ijsjes eten vaker verdrinken (er is
dus geen causaliteit).
8. Wetenschap & beleid
Scheiding tussen wetenschap en politiek:
● Wetenschap = zoeken naar kennis
,● Beleid = keuzes maken (waarden, risico’s)
Probleem:
● Politici gebruiken wetenschap soms strategisch om hun beleid te
rechtvaardigen.
● Soms wordt kritische wetenschap onderdrukt, bijv. bij de BSE-crisis in het VK:
➤ Wetenschappelijke onzekerheden werden verzwegen → publiek verloor vertrouwen.
HIV/AIDS-denialisme (Zuid-Afrika):
● President Mbeki ontkende dat HIV AIDS veroorzaakt.
● Gevolg: honderdduizenden vermijdbare doden/infecties.
● → Wetenschapsontkenning kost levens.
9. Belangenverstrengeling
● Probleem: Vervaging tussen academisch en commercieel onderzoek, vooral in
de biomedische wereld.
● → Wantrouwen als:
- Onderzoekers worden betaald door bedrijven.
- Resultaten aangepast worden aan opdrachtgever.
● Oplossing: Transparantie en duidelijke regels.
10. Vertrouwen in wetenschap in Nederland (Rathenau Instituut 2018)
● 77–79%: Wetenschappers zijn deskundig en te vertrouwen.
● 23%: Denken dat wetenschappers onderzoek aanpassen aan gewenste
uitkomsten.
● 41%: Denken dat bedrijven invloed uitoefenen op resultaten.
● 60%: Denken dat overheid/bedrijven onwelgevallige uitkomsten proberen tegen
te houden.
Maar : Nederlanders vinden wel dat wetenschap een rol moet spelen bij beleidskeuzes.
11. Wetenschap → beleid: richtlijnen en onzekerheid
● Voorbeeld: kanker en leefstijl (WCRF)
➤ Moeilijk om oorzakelijke verbanden vast te stellen over jaren/decennia.
➤ Epidemiologisch bewijs = niet altijd 100% sluitend. (elk persoon eet anders, sport
ander, lichaam is anders etc etc)
➤ Beoordeling met gezond verstand blijft nodig.
, 2. Untangling Truth, Facts, and Opinions: Why Simple
Tenets of Science Have Become Uneasy
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30781975
Samenvatting artikel:
We leven in een tijd waarin het lastiger wordt om mensen te overtuigen met feiten. Dit
wordt het post-truth tijdperk genoemd: gevoelens en meningen wegen zwaarder dan
objectieve feiten. Veel mensen halen hun informatie van sociale media, waar nepnieuws
zich snel verspreidt.
David Katz zegt dat wetenschappers meer moeten doen dan alleen onderzoek
publiceren. Ze moeten ook actief de waarheid verdedigen tegen desinformatie. Hij
noemt wetenschappers daarom “truth guardians” (bewakers van de waarheid).
Hij geeft het voorbeeld van de True Health Initiative, een groep wetenschappers die
duidelijkheid probeert te brengen in alle tegenstrijdige gezondheidsinformatie, vooral
over voeding en leefstijl.
Katz vindt dat wetenschappers zich beter moeten leren uitspreken in het publieke
debat, zeker nu wetenschappelijke kennis vaak wordt aangevallen of verdraaid.
Artikel en hoorcollege overeenkomsten:
● Post-truth: We leven in een tijd waarin feiten niet meer vanzelf overtuigen. Dit is
ook in het college besproken.
● Science denial: Mensen geloven soms liever in complottheorieën dan in goed
onderbouwde wetenschap (zoals over vaccins of HIV/AIDS).
● Verlies van vertrouwen: Volgens onderzoeken (zoals van Rathenau) denkt een
deel van de Nederlanders dat wetenschappers niet altijd eerlijk of onafhankelijk
werken.
● Wetenschap & beleid: Wetenschappelijke kennis wordt soms misbruikt door
politici of verkeerd toegepast in beleid.
● Media & misinformatie: Het artikel benadrukt hoe snel onjuiste informatie zich
verspreidt via sociale media, ook een belangrijk punt in het college.
Belangrijke vragen:
