Week 1 – Inleiding verbintenissen, totstandkoming en totstandkomingsgebreken
Is er een overeenkomst tot stand gekomen?
1. Een overeenkomst komt in beginsel tot stand door aanbod en aanvaarding daarvan (art. 6:217 BW).
o Aanbod en aanvaarding zijn rechtshandelingen en bestaan uit een wil en een verklaring
(3:33 BW).
o Leg uit dat het aanbod van de verkoper bestaat uit de wil van (bijvoorbeeld €350,-) en een
verklaring van “drie vijftig”.
o Leg uit dat de aanvaarding van de koper bestaat uit de wil van (bijvoorbeeld €3,50) en een
verklaring van “drie vijftig”.
o Is hier tussen een wilsovereenstemming?
• Zo ja Overeenkomst.
• Zo nee Stap 2.
Let op art. 6:232!
2. Kan er een beroep worden gedaan op gerechtvaardigd vertrouwen (3:35 BW)?
… vertrouwde immers op de verklaring van de verkoper.
o HR Misverstand (Bunde/Erckens).
• Het gaat in beginsel om wat beide partijen hebben verklaard en wat beide partijen
redelijkerwijs mochten toekennen, hebben afgeleid. Het gaat hier om de vraag welke
uitleg van de verklaring “drie vijftig” logischer is.
• Een aantal punten uit het arrest die een rol kunnen spelen:
a. Of de betekenis waarin de ene partij de uitdrukking heeft opgevat meer
voor de hand lag dan die waarin de ander haar heeft opgevat.
b. Of, indien deze uitdrukking een vaststaande technische betekenis heeft,
de partij die van deze betekenis is uitgegaan, mocht verwachten dat ook
de andere partij deze betekenis zou kennen.
c. Of de andere partij zich had voorzien van deskundige bijstand en de
wederpartij mocht verwachten dat deze die betekenis kende en die
andere partij daaromtrent voorlichtte.
d. Of één der door partijen aan de uitdrukking gehechte betekenissen zou
leiden tot een resultaat dat met hetgeen partijen met de overeenkomst
beoogden minder goed zou zijn te rijmen.
Negatief en positief contractsbelang:
- Negatief omvat gemaakte kosten, maar staat daaraan niet gelijk. Net zoals positief contractsbelang
gederfde winst kan omvatten, maar daaraan niet gelijk staat.
- De benadeelde partij moet een keuze maken Positief en negatief sluiten elkaar uit.
o Vergoeding van het positieve contractsbelang: afbrekende partij moet zijn wederpartij
financieel in de positie brengen waarin hij zou hebben verkeerd als de overeenkomst tot
stand was gekomen en was uitgevoerd.
Bij een wanprestatie!
▪ De gemaakte kosten in de onderhandeling zitten hoogstwaarschijnlijk gediscuteerd
in de gederfde winst.
o Vergoeding van het negatieve contractsbelang betekent dat de afbrekende partij de
benadeelde de wederpartij financieel in de positie moet brengen waarin hij zou hebben
verkeerd indien het contract niet tot stand zou zijn gekomen en hij dus niet van de
totstandkoming van dat contract zou zijn uitgegaan.
Bij een OD!
▪ Kan ook gederfde winst van andere deals omvatten, die hij heeft laten schieten
vanwege de vergevorderde onderhandelingen met de afbrekende partij.
1
, - Mogelijke vorderingen in de eindfase:
o Vordering tot dooronderhandeling (3:296 lid 1 BW).
o Vordering tot het sluiten van de ovk, reële executie door dwangvertegenwoordiging (3:300
lid 1 BW).
o Vergoeding van positief contractsbelang (onbekende grondslag).
o Vergoeding in een andere vorm dan geld, bijvoorbeeld overdracht (6:103 BW).
Terugtrekken uit onderhandelingen
Indien partijen met elkaar in onderhandeling treden, komen zij tot elkaar te staan in een rechtsverhouding
die beheerst wordt door de goede trouw. Dit vloeit voort uit het arrest Baris/Riezenkamp. We gaan ervan
uit dat als mensen onderhandelen over mogelijk contract, ze in een door redelijkheid en billijkheid
beheerst rechtsverhouding komen (6:2 BW).
Voordat er een contract tot stand komt, kan men een aantal fasen onderscheiden (HR Plas/Valburg).
a. Aanvangsfase Contractsvrijheid, partijen kunnen zich zonder meer terugtrekken.
b. Middenfase Terugtrekken mag, maar uitsluitend als de gemaakte kosten geheel of
gedeeltelijk worden vergoed (opstellen offerte, onderzoek doen en inwinnen van deskundig
advies etc). Negatief contractsbelang!
c. Eindfase Partijen mochten erop vertrouwen dat er in elk geval een contract uit de
onderhandelingen zal voortvloeien. Afbreken van onderhandelingen is in strijd met de
redelijkheid en billijkheid. Zowel gemaakte kosten als gederfde winst moet worden vergoed.
Positief contractsbelang!
HR CBB/JPO: nuancering van de driefasenleer:
- Partijen dienen hun gedrag mede te laten bepalen door elkaar gerechtvaardigde belangen, maar:
- Partijen zijn vrij de onderhandelingen af te breken, daarbij staat de contractsvrijheid voorop.
• Dit is alleen anders als de wederpartij gerechtvaardigd mocht vertrouwen op de
totstandkoming van de overeenkomst, of indien er andere omstandigheden zijn die
afbreken onaanvaardbaar maken.
▪ Op welke wijze en in welke mate heeft de afbrekende partij bijgedragen aan het
ontstaan van het totstandkomingsvertrouwen en de gerechtvaardigde belangen van
de wederpartij?
▪ Hebben zich in de loop van de onderhandelingen onvoorzienbare omstandigheden
voorgedaan?
- Let op: strenge en terughoudende maatstaf uit Plas is hier minder:
o Hoofdregel= ieder is vrij tot afbreken.
o Tenzij: er zodanig gerechtvaardigd vertrouwen van ander in totstandkoming bestond of
afbreken i.v.m. andere omstandigheden onaanvaardbaar is (te lang geduurd etc.).
▪ Rekening houden met gerechtvaardigde belangen + mate waarin afbrekende partij
aan vertrouwen heeft bijgedragen
Totstandkomingsgebreken:
Wilsvertrouwensleer: (1)
1. 3:44: rechtshandelingen in het algemeen
Overeenkomst is vernietigbaar ex 3:44 BW.
Wilsgebreken: 3:44: rechtshandelingen in het algemeen.
2
, 2. Bedrog: opzettelijk info achterhouden of verkeerde info met opzet te misleiden (dwaling met
opzet).
o 3:44 lid 3: ovk kan worden vernietigd, omdat de wil op het moment van sluiten van de ovk
werd beïnvloed (3:44 lid 1). Als diegene de info wist had diegene de ovk waarschijnlijk niet
aangegaan.
3. Bedreiging: onaanvaardbare druk uitoefenen.
4. Misbruik van omstandigheden: misbruik maken van iemand zijn benarde of kwetsbare positie.
Wilsgebreken: 6:228: overeenkomsten:
5. : essentiële informatie die redelijkerwijs en kenbaar nodig is om tot een afgewogen beslissing te
komen niet verkregen of verkeerde info verkregen.
Veronachtzaming van een wettelijk vormvoorschrift (3:39 BW), kopen van huis zonder notaris bvb!
Pauliana handelen: het benadelen van crediteuren in hun verhaalsmogelijkheden. Bvb het overdragen
tegen een veel te lage prijs van een goed aan een derde zodat crediteuren niet meer kunnen uitwinnen.
Vernietigbaar ex 3:45.
Strijdig met wet, openbare orde of goede zeden: art. 3:40: het contract kan nietig blijken te zijn als het in
strijd komt met een wetsbepaling of met ongeschreven regels van goede zeden of openbare orde. Deze 2
zijn moeilijk te materialiseren, dus zal de rechter ze invullen. De rechter perkt dan dus de contractsvrijheid
in!
Dit is een belangrijk tegenwicht tegen contractsvrijheid. Nietigheid staat voorop, maar uitkomst kan ook
vernietigbaarheid of geldigheid van het contract zijn.
Dwaling ex art. 6:228 BW
1. Op het moment van contracteren moet een onjuiste voorstelling van zaken bestaan bij de partij die
zich op de dwaling beroept.
2. Het moet gaan om feiten en omstandigheden die ten tijde van contractsluiting al bestaan.
o Toekomstverwachtingen vallen buiten het leerstuk van dwaling.
o Art. 6:228 lid 2 jo HR Casinovergunning. Het gaat er om of onjuiste mededelingen van feiten
zijn gedaan die bestonden op het moment dat je het contract sloot
Let op: Casino gaat over mededeling die is gedaan, indien in casu GEEN mededeling is
gedaan dan dus dit arrest niet noemen!
3. Het moet een essentieel onderdeel van de overeenkomst betreffen.
4. Een causaal verband tussen de dwaling en sluiting van de ovk (HR Renteswap Dwalende moet dit
bewijzen). Als een partij dit had geweten, had hij deze ovk niet gesloten.
o Het hoeft niet zo te zijn dat hij helemaal niet gecontracteerd was, het kan ook dat hij dan
voor minder geld gecontracteerd had.
5. Voor de wederpartij is duidelijk/moet duidelijk zijn dat het voor de dwalende om een essentieel
kenmerk gaat (kenbaarheid).
6. 1 van de 3 vernietigingsgronden doen zich voor:
a. Door de wederpartij gegeven, serieus te nemen informatie die onjuist of onvolledig blijkt te
zijn. HR Paalman/Lampenier: degene die overweegt te contracteren, is gehouden om binnen
redelijke grenzen te voorkomen dat hij onder invloed van onjuiste voorstelling van zaken
contracteert, maar in de regel mag men afgaan op de juistheid van de door de wederpartij
gedane mededelingen. De omvang van de spreekplicht hangen af van de omstandigheden
van het geval en de hoedanigheid van partijen (HR Effectenlease).
Wel iets gezegd, maar is onjuist.
3
, b. Schending door de wederpartij van zijn spreekplicht. Of sprake is van spreekplicht, hangt
van de omstandigheden af en de hoedanigheid van partijen, de deskundige partij moet
meer weten dan de ondeskundige partij (HR Renteswap). Voor deze vorm van dwaling is de
zaak HR Antilliaans zwembad van belang. HR Inbev/van der Valk: je kan iemand niet
aanspreken als die persoon de info ook niet heeft.
Mededelingsplicht weegt zwaarder dan onderzoek plicht! (antilliaans zwembad +
renteswap).
Moeten zeggen, maar het verzwijgen
c. Wederzijdse dwaling. HR Kantharos van Stevensweert: verkopersdwaling over werkelijke
waarde is voor risico van de verkoper. Degene die een hem toebehorende zaak tegen een
overeengekomen contraprestatie van de hand doet, daarmede de kans prijsgeeft dat de
zaak achteraf zal blijken hoedanigheden te bezitten waaraan hij ten tijde van den verkoop
geen vermoeden kon hebben.
7. De dwaling blijft niet voor rekening van de dwalende door: aard van de ovk, verkeersopvatting of
omstandigheden van het geval 6:228 lid 2 tweede volzin.
De vraag of een dwalingsregeling kan worden uitgesloten bij contract laat de HR onbeantwoord. In de zaak
HR Golf/GTI ging het wel over een kilometerafstand waarbij een stilzwijgende garantie dat de
kilometerafstand in orde was, het beroep op dwaling niet uitsloot.
Als aan de vereisten is voldaan heeft dwalende recht om te vernietigen
o Vereisten direct of indirect uit 6:228 BW.
o Je kunt ofwel vernietigen ofwel een beroep doen op het contract door wanprestatie te
vorderen
HR Vano: er kan bij een vernietiging wel een actie uit onverschuldigde betaling ontstaan
als al is gepresteerd (6:203 e.v.). De verjaringstermijn voor de wilsgebreken is 3 jaar na
ontdekking van de benadeling (3:52).
Bestaat er nog een recht op schadevergoeding indien de ovk wegens dwaling is vernietigd?
▪ Na vernietiging is het niet mogelijk om schadevergoeding te vorderen op basis van
het niet-nakomen van het contract. Vernietigen werkt terug tot het moment van
afsluiten van het contract dat betekent dat het contract wordt geacht nooit te
hebben bestaan, dus je kan dan ook geen schadevergoeding claimen op basis van
het contract.
▪ Evt. schadevergoeding ex OD, maar NIET ex wanprestatie.
3.5.1-3.5.2
4
Is er een overeenkomst tot stand gekomen?
1. Een overeenkomst komt in beginsel tot stand door aanbod en aanvaarding daarvan (art. 6:217 BW).
o Aanbod en aanvaarding zijn rechtshandelingen en bestaan uit een wil en een verklaring
(3:33 BW).
o Leg uit dat het aanbod van de verkoper bestaat uit de wil van (bijvoorbeeld €350,-) en een
verklaring van “drie vijftig”.
o Leg uit dat de aanvaarding van de koper bestaat uit de wil van (bijvoorbeeld €3,50) en een
verklaring van “drie vijftig”.
o Is hier tussen een wilsovereenstemming?
• Zo ja Overeenkomst.
• Zo nee Stap 2.
Let op art. 6:232!
2. Kan er een beroep worden gedaan op gerechtvaardigd vertrouwen (3:35 BW)?
… vertrouwde immers op de verklaring van de verkoper.
o HR Misverstand (Bunde/Erckens).
• Het gaat in beginsel om wat beide partijen hebben verklaard en wat beide partijen
redelijkerwijs mochten toekennen, hebben afgeleid. Het gaat hier om de vraag welke
uitleg van de verklaring “drie vijftig” logischer is.
• Een aantal punten uit het arrest die een rol kunnen spelen:
a. Of de betekenis waarin de ene partij de uitdrukking heeft opgevat meer
voor de hand lag dan die waarin de ander haar heeft opgevat.
b. Of, indien deze uitdrukking een vaststaande technische betekenis heeft,
de partij die van deze betekenis is uitgegaan, mocht verwachten dat ook
de andere partij deze betekenis zou kennen.
c. Of de andere partij zich had voorzien van deskundige bijstand en de
wederpartij mocht verwachten dat deze die betekenis kende en die
andere partij daaromtrent voorlichtte.
d. Of één der door partijen aan de uitdrukking gehechte betekenissen zou
leiden tot een resultaat dat met hetgeen partijen met de overeenkomst
beoogden minder goed zou zijn te rijmen.
Negatief en positief contractsbelang:
- Negatief omvat gemaakte kosten, maar staat daaraan niet gelijk. Net zoals positief contractsbelang
gederfde winst kan omvatten, maar daaraan niet gelijk staat.
- De benadeelde partij moet een keuze maken Positief en negatief sluiten elkaar uit.
o Vergoeding van het positieve contractsbelang: afbrekende partij moet zijn wederpartij
financieel in de positie brengen waarin hij zou hebben verkeerd als de overeenkomst tot
stand was gekomen en was uitgevoerd.
Bij een wanprestatie!
▪ De gemaakte kosten in de onderhandeling zitten hoogstwaarschijnlijk gediscuteerd
in de gederfde winst.
o Vergoeding van het negatieve contractsbelang betekent dat de afbrekende partij de
benadeelde de wederpartij financieel in de positie moet brengen waarin hij zou hebben
verkeerd indien het contract niet tot stand zou zijn gekomen en hij dus niet van de
totstandkoming van dat contract zou zijn uitgegaan.
Bij een OD!
▪ Kan ook gederfde winst van andere deals omvatten, die hij heeft laten schieten
vanwege de vergevorderde onderhandelingen met de afbrekende partij.
1
, - Mogelijke vorderingen in de eindfase:
o Vordering tot dooronderhandeling (3:296 lid 1 BW).
o Vordering tot het sluiten van de ovk, reële executie door dwangvertegenwoordiging (3:300
lid 1 BW).
o Vergoeding van positief contractsbelang (onbekende grondslag).
o Vergoeding in een andere vorm dan geld, bijvoorbeeld overdracht (6:103 BW).
Terugtrekken uit onderhandelingen
Indien partijen met elkaar in onderhandeling treden, komen zij tot elkaar te staan in een rechtsverhouding
die beheerst wordt door de goede trouw. Dit vloeit voort uit het arrest Baris/Riezenkamp. We gaan ervan
uit dat als mensen onderhandelen over mogelijk contract, ze in een door redelijkheid en billijkheid
beheerst rechtsverhouding komen (6:2 BW).
Voordat er een contract tot stand komt, kan men een aantal fasen onderscheiden (HR Plas/Valburg).
a. Aanvangsfase Contractsvrijheid, partijen kunnen zich zonder meer terugtrekken.
b. Middenfase Terugtrekken mag, maar uitsluitend als de gemaakte kosten geheel of
gedeeltelijk worden vergoed (opstellen offerte, onderzoek doen en inwinnen van deskundig
advies etc). Negatief contractsbelang!
c. Eindfase Partijen mochten erop vertrouwen dat er in elk geval een contract uit de
onderhandelingen zal voortvloeien. Afbreken van onderhandelingen is in strijd met de
redelijkheid en billijkheid. Zowel gemaakte kosten als gederfde winst moet worden vergoed.
Positief contractsbelang!
HR CBB/JPO: nuancering van de driefasenleer:
- Partijen dienen hun gedrag mede te laten bepalen door elkaar gerechtvaardigde belangen, maar:
- Partijen zijn vrij de onderhandelingen af te breken, daarbij staat de contractsvrijheid voorop.
• Dit is alleen anders als de wederpartij gerechtvaardigd mocht vertrouwen op de
totstandkoming van de overeenkomst, of indien er andere omstandigheden zijn die
afbreken onaanvaardbaar maken.
▪ Op welke wijze en in welke mate heeft de afbrekende partij bijgedragen aan het
ontstaan van het totstandkomingsvertrouwen en de gerechtvaardigde belangen van
de wederpartij?
▪ Hebben zich in de loop van de onderhandelingen onvoorzienbare omstandigheden
voorgedaan?
- Let op: strenge en terughoudende maatstaf uit Plas is hier minder:
o Hoofdregel= ieder is vrij tot afbreken.
o Tenzij: er zodanig gerechtvaardigd vertrouwen van ander in totstandkoming bestond of
afbreken i.v.m. andere omstandigheden onaanvaardbaar is (te lang geduurd etc.).
▪ Rekening houden met gerechtvaardigde belangen + mate waarin afbrekende partij
aan vertrouwen heeft bijgedragen
Totstandkomingsgebreken:
Wilsvertrouwensleer: (1)
1. 3:44: rechtshandelingen in het algemeen
Overeenkomst is vernietigbaar ex 3:44 BW.
Wilsgebreken: 3:44: rechtshandelingen in het algemeen.
2
, 2. Bedrog: opzettelijk info achterhouden of verkeerde info met opzet te misleiden (dwaling met
opzet).
o 3:44 lid 3: ovk kan worden vernietigd, omdat de wil op het moment van sluiten van de ovk
werd beïnvloed (3:44 lid 1). Als diegene de info wist had diegene de ovk waarschijnlijk niet
aangegaan.
3. Bedreiging: onaanvaardbare druk uitoefenen.
4. Misbruik van omstandigheden: misbruik maken van iemand zijn benarde of kwetsbare positie.
Wilsgebreken: 6:228: overeenkomsten:
5. : essentiële informatie die redelijkerwijs en kenbaar nodig is om tot een afgewogen beslissing te
komen niet verkregen of verkeerde info verkregen.
Veronachtzaming van een wettelijk vormvoorschrift (3:39 BW), kopen van huis zonder notaris bvb!
Pauliana handelen: het benadelen van crediteuren in hun verhaalsmogelijkheden. Bvb het overdragen
tegen een veel te lage prijs van een goed aan een derde zodat crediteuren niet meer kunnen uitwinnen.
Vernietigbaar ex 3:45.
Strijdig met wet, openbare orde of goede zeden: art. 3:40: het contract kan nietig blijken te zijn als het in
strijd komt met een wetsbepaling of met ongeschreven regels van goede zeden of openbare orde. Deze 2
zijn moeilijk te materialiseren, dus zal de rechter ze invullen. De rechter perkt dan dus de contractsvrijheid
in!
Dit is een belangrijk tegenwicht tegen contractsvrijheid. Nietigheid staat voorop, maar uitkomst kan ook
vernietigbaarheid of geldigheid van het contract zijn.
Dwaling ex art. 6:228 BW
1. Op het moment van contracteren moet een onjuiste voorstelling van zaken bestaan bij de partij die
zich op de dwaling beroept.
2. Het moet gaan om feiten en omstandigheden die ten tijde van contractsluiting al bestaan.
o Toekomstverwachtingen vallen buiten het leerstuk van dwaling.
o Art. 6:228 lid 2 jo HR Casinovergunning. Het gaat er om of onjuiste mededelingen van feiten
zijn gedaan die bestonden op het moment dat je het contract sloot
Let op: Casino gaat over mededeling die is gedaan, indien in casu GEEN mededeling is
gedaan dan dus dit arrest niet noemen!
3. Het moet een essentieel onderdeel van de overeenkomst betreffen.
4. Een causaal verband tussen de dwaling en sluiting van de ovk (HR Renteswap Dwalende moet dit
bewijzen). Als een partij dit had geweten, had hij deze ovk niet gesloten.
o Het hoeft niet zo te zijn dat hij helemaal niet gecontracteerd was, het kan ook dat hij dan
voor minder geld gecontracteerd had.
5. Voor de wederpartij is duidelijk/moet duidelijk zijn dat het voor de dwalende om een essentieel
kenmerk gaat (kenbaarheid).
6. 1 van de 3 vernietigingsgronden doen zich voor:
a. Door de wederpartij gegeven, serieus te nemen informatie die onjuist of onvolledig blijkt te
zijn. HR Paalman/Lampenier: degene die overweegt te contracteren, is gehouden om binnen
redelijke grenzen te voorkomen dat hij onder invloed van onjuiste voorstelling van zaken
contracteert, maar in de regel mag men afgaan op de juistheid van de door de wederpartij
gedane mededelingen. De omvang van de spreekplicht hangen af van de omstandigheden
van het geval en de hoedanigheid van partijen (HR Effectenlease).
Wel iets gezegd, maar is onjuist.
3
, b. Schending door de wederpartij van zijn spreekplicht. Of sprake is van spreekplicht, hangt
van de omstandigheden af en de hoedanigheid van partijen, de deskundige partij moet
meer weten dan de ondeskundige partij (HR Renteswap). Voor deze vorm van dwaling is de
zaak HR Antilliaans zwembad van belang. HR Inbev/van der Valk: je kan iemand niet
aanspreken als die persoon de info ook niet heeft.
Mededelingsplicht weegt zwaarder dan onderzoek plicht! (antilliaans zwembad +
renteswap).
Moeten zeggen, maar het verzwijgen
c. Wederzijdse dwaling. HR Kantharos van Stevensweert: verkopersdwaling over werkelijke
waarde is voor risico van de verkoper. Degene die een hem toebehorende zaak tegen een
overeengekomen contraprestatie van de hand doet, daarmede de kans prijsgeeft dat de
zaak achteraf zal blijken hoedanigheden te bezitten waaraan hij ten tijde van den verkoop
geen vermoeden kon hebben.
7. De dwaling blijft niet voor rekening van de dwalende door: aard van de ovk, verkeersopvatting of
omstandigheden van het geval 6:228 lid 2 tweede volzin.
De vraag of een dwalingsregeling kan worden uitgesloten bij contract laat de HR onbeantwoord. In de zaak
HR Golf/GTI ging het wel over een kilometerafstand waarbij een stilzwijgende garantie dat de
kilometerafstand in orde was, het beroep op dwaling niet uitsloot.
Als aan de vereisten is voldaan heeft dwalende recht om te vernietigen
o Vereisten direct of indirect uit 6:228 BW.
o Je kunt ofwel vernietigen ofwel een beroep doen op het contract door wanprestatie te
vorderen
HR Vano: er kan bij een vernietiging wel een actie uit onverschuldigde betaling ontstaan
als al is gepresteerd (6:203 e.v.). De verjaringstermijn voor de wilsgebreken is 3 jaar na
ontdekking van de benadeling (3:52).
Bestaat er nog een recht op schadevergoeding indien de ovk wegens dwaling is vernietigd?
▪ Na vernietiging is het niet mogelijk om schadevergoeding te vorderen op basis van
het niet-nakomen van het contract. Vernietigen werkt terug tot het moment van
afsluiten van het contract dat betekent dat het contract wordt geacht nooit te
hebben bestaan, dus je kan dan ook geen schadevergoeding claimen op basis van
het contract.
▪ Evt. schadevergoeding ex OD, maar NIET ex wanprestatie.
3.5.1-3.5.2
4
