Hoofdstuk 1 De prijs van tijd
1.1 Tijd is geld
Je kunt uitleggen dat tijd een waarde heeft en een onderscheid maken tussen de
algemene prijs van tijd en de individuele prijs van tijd.
Ruilen over de tijd speelt een grote rol bij het economisch handelen van aanbieders,
vragers en de overheid. Ruilen over de tijd is daarom het onderwerp van deze module. De
waarde van tijd afhangt van wat je in die tijd doet.
Produceren kost tijd. Voor een producent heeft tijd dus waarde: een bepaalde tijdsduur
komt voor hem overeen met een bepaalde productie.
Consumeren kost ook tijd. Voor een consument heeft tijd dus ook waarde: een bepaalde
tijdsduur komt voor hem overeen met een bepaalde hoeveelheid consumentensurplus.
Intertemporele ruil = een ruil over tijd
Tijd is van waarde en daarom heeft tijd een prijs, deze hangt af van je tijdsvoorkeur.
Daarbij maken we een onderscheid tussen de algemene prijs van tijd of marktprijs
van tijd en de individuele prijs van tijd. De individuele prijs van tijd verschilt van
persoon tot persoon en hangt af van iemands tijdsvoorkeur. De algemene tijd van prijs is
voor iedereen gelijk. Deze marktprijs van tijd is gelijk aan de rente. De rente die banken
rekenen, is voor iedereen gelijk; het is daarom de algemene prijs van tijd.
Algemene/marktprijs van tijd = prijs van tijd die banken rekenen
Individuele prijs van tijd = ongemak van het consumptie uitstel, hoe kut of hoe niet
kut je het vind om te wachten op je consumptie
Rente = de algemene prijs van tijd
Je kunt de rol van de reporente en de depositorente verklaren.
De hoogte van de rente komt tot stand op de vermogensmarkt: de markt waar vraag en
aanbod van financieel kapitaal bij elkaar komen (de prijs die tot stand komt is de rente).
Dit is een abstracte markt; op elk moment wordt er overal ter wereld financieel kapitaal
gevraagd en aangeboden. De hoogte van de rente wordt sterk beïnvloed door
de reporente: het rentepercentage waartegen banken geld kunnen lenen bij de centrale
bank. De reporente is de minimale rente waarvoor banken geld uitlenen aan bedrijven en
consumenten. De banken zullen geld dus met een iets hogere rente aan de consumenten
doorlenen, zodat ze winst maken (op papiertje duidelijk overzicht!).
Deze bankrekening is hun depositorekening. Over het geld dat banken op hun
depositorekening zetten, krijgen ze van de centrale bank de depositorente vergoed, als
beloning. Deze depositorente is altijd lager dan de reporente. !! Als de depositorente
hoger is dan de reporente, gaan banken zoveel mogelijk geld van de centrale bank lenen
tegen de reporente. Vervolgens zetten ze dat direct op hun depositorekening bij de
centrale bank en ontvangen daardoor de hogere depositorente.
Vermogensmarkt = markt waar vraag en aanbod van financieel kapitaal bij elkaar
komen, leningen tussen centrale banken en banken en banken en mensen
Reporente = het rentepercentage waartegen banken geld kunnen lenen bij de
centrale banken
Depositorekening = de bankrekening van algemene banken bij de centrale bank
, Depositorente = de rente op de depositorekening van algemene banken bij centrale
bank
, Je kunt het verschil tussen voorraadgrootheden en stroomgrootheden toelichten.
Bij ruilen over de tijd onderscheiden we voorraadgrootheden en stroomgrootheden.
Wie spaart, geeft zijn spaargeld in beheer bij de bank. Dit spaargeld is een
voorraadgrootheid. Voorraadgrootheden zijn grootheden waarvan de waarde op een
bepaald moment wordt bepaald, zoals grondstoffen die opgeslagen liggen in een loods,
het aantal bedrijfsauto’s en het op een rekening gestorte spaargeld. Iemand die spaart,
krijgt als beloning rente. Deze rente is een stroomgrootheid. De waarde van
stroomgrootheden wordt over een bepaalde periode vastgesteld. Daardoor verandert hun
waarde door de tijd, zoals opgebouwde rente en bedrijfswinsten.
Een voorbeeld van een voorraadgrootheid is je vermogen. Dit is de voorraad geld die je
op een bepaald moment hebt. Je kunt je vermogen bijvoorbeeld meten op 1 januari, 24
maart of een willekeurig ander moment. De stroomgrootheid die hierbij hoort is
je inkomen. Dit is wat je per uur, dag, week, maand of jaar verdient. Je meet dit dus over
een bepaalde periode.
Voorraadgrootheden =zijn grootheden waarvan de waarde op een bepaald moment
wordt bepaald, zoals je vermogen
Vermogen = het geld dat je nu hebt
Stroomgrootheden = zijn de grootheden waarvan de waarde over een bepaalde
periode word vastgelegd, zoals inkomen
1.2 Sparen en lenen
Je kunt toelichten dat door te sparen en te lenen consumptie en productie door de tijd
heen verschoven kunnen worden.
Een consument die een product koopt, geniet van het consumentensurplus (geluk) dat de
aankoop hem oplevert. Een consument kan de aankoop ook uitstellen en het geld dat hij
niet uitgeeft op een bankrekening zetten. In dat geval spaart de
consument. Sparen levert rente op: in ruil voor de tijd dat de consument zijn geld op de
bank zet, betaalt de bank hem rente. Hoe langer het geld op de bank staat, hoe meer
rente de bank uitbetaalt. Het voordeel van het uitstellen van consumptie is dat de
consument rente verdient. Het nadeel is dat van het consumentensurplus niet direct
genoten wordt.
Sparen = uitstellen van consumptie: directe consumptie wordt vervangen door
consumptie in de toekomst
Een consument kan consumptie ook vervroegen: toekomstige consumptie wordt
verschoven naar het heden. Er wordt dan geconsumeerd op een moment dat de
consument er nog geen geld voor heeft. Dat betekent dat hij geld zal moeten lenen. Over
deze lening moet hij rente betalen aan de persoon of de instantie die het geld uitleent.
Voor iemand die leent, is de rente de prijs die hij betaalt voor het vervroegen van
consumptie. Het voordeel van het vervroegen van consumptie is dat het
consumentensurplus direct wordt genoten. Het nadeel is dat de consument rente moet
betalen boven op het aankoopbedrag.
Lenen = vervroegen van consumptie: directe consumptie wordt betaald uit
toekomstige inkomsten
Je kunt uitleggen dat het verschil tussen de individuele prijs van tijd en de algemene prijs
van tijd bepaalt of iemand gaat sparen of gaat lenen.
1.1 Tijd is geld
Je kunt uitleggen dat tijd een waarde heeft en een onderscheid maken tussen de
algemene prijs van tijd en de individuele prijs van tijd.
Ruilen over de tijd speelt een grote rol bij het economisch handelen van aanbieders,
vragers en de overheid. Ruilen over de tijd is daarom het onderwerp van deze module. De
waarde van tijd afhangt van wat je in die tijd doet.
Produceren kost tijd. Voor een producent heeft tijd dus waarde: een bepaalde tijdsduur
komt voor hem overeen met een bepaalde productie.
Consumeren kost ook tijd. Voor een consument heeft tijd dus ook waarde: een bepaalde
tijdsduur komt voor hem overeen met een bepaalde hoeveelheid consumentensurplus.
Intertemporele ruil = een ruil over tijd
Tijd is van waarde en daarom heeft tijd een prijs, deze hangt af van je tijdsvoorkeur.
Daarbij maken we een onderscheid tussen de algemene prijs van tijd of marktprijs
van tijd en de individuele prijs van tijd. De individuele prijs van tijd verschilt van
persoon tot persoon en hangt af van iemands tijdsvoorkeur. De algemene tijd van prijs is
voor iedereen gelijk. Deze marktprijs van tijd is gelijk aan de rente. De rente die banken
rekenen, is voor iedereen gelijk; het is daarom de algemene prijs van tijd.
Algemene/marktprijs van tijd = prijs van tijd die banken rekenen
Individuele prijs van tijd = ongemak van het consumptie uitstel, hoe kut of hoe niet
kut je het vind om te wachten op je consumptie
Rente = de algemene prijs van tijd
Je kunt de rol van de reporente en de depositorente verklaren.
De hoogte van de rente komt tot stand op de vermogensmarkt: de markt waar vraag en
aanbod van financieel kapitaal bij elkaar komen (de prijs die tot stand komt is de rente).
Dit is een abstracte markt; op elk moment wordt er overal ter wereld financieel kapitaal
gevraagd en aangeboden. De hoogte van de rente wordt sterk beïnvloed door
de reporente: het rentepercentage waartegen banken geld kunnen lenen bij de centrale
bank. De reporente is de minimale rente waarvoor banken geld uitlenen aan bedrijven en
consumenten. De banken zullen geld dus met een iets hogere rente aan de consumenten
doorlenen, zodat ze winst maken (op papiertje duidelijk overzicht!).
Deze bankrekening is hun depositorekening. Over het geld dat banken op hun
depositorekening zetten, krijgen ze van de centrale bank de depositorente vergoed, als
beloning. Deze depositorente is altijd lager dan de reporente. !! Als de depositorente
hoger is dan de reporente, gaan banken zoveel mogelijk geld van de centrale bank lenen
tegen de reporente. Vervolgens zetten ze dat direct op hun depositorekening bij de
centrale bank en ontvangen daardoor de hogere depositorente.
Vermogensmarkt = markt waar vraag en aanbod van financieel kapitaal bij elkaar
komen, leningen tussen centrale banken en banken en banken en mensen
Reporente = het rentepercentage waartegen banken geld kunnen lenen bij de
centrale banken
Depositorekening = de bankrekening van algemene banken bij de centrale bank
, Depositorente = de rente op de depositorekening van algemene banken bij centrale
bank
, Je kunt het verschil tussen voorraadgrootheden en stroomgrootheden toelichten.
Bij ruilen over de tijd onderscheiden we voorraadgrootheden en stroomgrootheden.
Wie spaart, geeft zijn spaargeld in beheer bij de bank. Dit spaargeld is een
voorraadgrootheid. Voorraadgrootheden zijn grootheden waarvan de waarde op een
bepaald moment wordt bepaald, zoals grondstoffen die opgeslagen liggen in een loods,
het aantal bedrijfsauto’s en het op een rekening gestorte spaargeld. Iemand die spaart,
krijgt als beloning rente. Deze rente is een stroomgrootheid. De waarde van
stroomgrootheden wordt over een bepaalde periode vastgesteld. Daardoor verandert hun
waarde door de tijd, zoals opgebouwde rente en bedrijfswinsten.
Een voorbeeld van een voorraadgrootheid is je vermogen. Dit is de voorraad geld die je
op een bepaald moment hebt. Je kunt je vermogen bijvoorbeeld meten op 1 januari, 24
maart of een willekeurig ander moment. De stroomgrootheid die hierbij hoort is
je inkomen. Dit is wat je per uur, dag, week, maand of jaar verdient. Je meet dit dus over
een bepaalde periode.
Voorraadgrootheden =zijn grootheden waarvan de waarde op een bepaald moment
wordt bepaald, zoals je vermogen
Vermogen = het geld dat je nu hebt
Stroomgrootheden = zijn de grootheden waarvan de waarde over een bepaalde
periode word vastgelegd, zoals inkomen
1.2 Sparen en lenen
Je kunt toelichten dat door te sparen en te lenen consumptie en productie door de tijd
heen verschoven kunnen worden.
Een consument die een product koopt, geniet van het consumentensurplus (geluk) dat de
aankoop hem oplevert. Een consument kan de aankoop ook uitstellen en het geld dat hij
niet uitgeeft op een bankrekening zetten. In dat geval spaart de
consument. Sparen levert rente op: in ruil voor de tijd dat de consument zijn geld op de
bank zet, betaalt de bank hem rente. Hoe langer het geld op de bank staat, hoe meer
rente de bank uitbetaalt. Het voordeel van het uitstellen van consumptie is dat de
consument rente verdient. Het nadeel is dat van het consumentensurplus niet direct
genoten wordt.
Sparen = uitstellen van consumptie: directe consumptie wordt vervangen door
consumptie in de toekomst
Een consument kan consumptie ook vervroegen: toekomstige consumptie wordt
verschoven naar het heden. Er wordt dan geconsumeerd op een moment dat de
consument er nog geen geld voor heeft. Dat betekent dat hij geld zal moeten lenen. Over
deze lening moet hij rente betalen aan de persoon of de instantie die het geld uitleent.
Voor iemand die leent, is de rente de prijs die hij betaalt voor het vervroegen van
consumptie. Het voordeel van het vervroegen van consumptie is dat het
consumentensurplus direct wordt genoten. Het nadeel is dat de consument rente moet
betalen boven op het aankoopbedrag.
Lenen = vervroegen van consumptie: directe consumptie wordt betaald uit
toekomstige inkomsten
Je kunt uitleggen dat het verschil tussen de individuele prijs van tijd en de algemene prijs
van tijd bepaalt of iemand gaat sparen of gaat lenen.
