Week 1
Rigter, J. (2022). Handboek Ontwikkelingspsychopathologie bij Kinderen en
Jeugdigen.
H2: Classificatie, diagnostiek en epidemiologie
2.1 Inleiding
Classificatiesystemen → systematische beschrijvingen
van gedrag op basis van door wetenschappers
onderscheiden en gegroepeerde gedragskenmerken, met
als doel gedrag in te delen, bijvoorbeeld om te bepalen of er
sprake is van een stoornis of om onderscheid te maken
tussen stoornissen (vaststellen van stoornis).
Diagnostiek → Behalve gedragskenmerken wordt er ook
vastgesteld of een kind lijdt onder de problemen, behoefte
heeft aan hulp of zorg en wel of niet optimaal functioneert.
Antwoord op de vraag ‘’Hoe is deze stoornis ontstaan?’’
zoeken mbv diagnostiek. (verklaren van het ontstaan van
stoornis).
Epidemiologisch onderzoek → Vraag ‘’hoeveel kinderen
hebben deze problemen?’’ beantwoorden. Vaststellen van factoren die de problematiek van
kinderen beïnvloeden
2.2 Classificatie
2.2.1 Definitie van classificatie
Classificatie is niet meer en niet minder dan iets (situatie, persoon of voorwerp) herkennen,
er de juiste naam aan geven en het vervolgens indelen in een categorie en hierbij geeft
iemand antwoord op de vraag ‘’wat is dit?’’.
Cultuur en plaatsgebonden
● Een waarnemer maakt voor het onderscheid maken tussen categorieën gebruik van
kennis die hij heeft, en deze kennis is gebonden aan de persoon en de tijd en cultuur
waarin hij leeft
Leren classificeren
● Categorieën waarin mensen hun waarnemingen indelen, hebben ze ooit geleerd te
onderscheiden, dit leerproces gaat levenslang door.
● Kennis niet statisch en kan worden uitgebreid
Mogelijkheid tot ordening
● We delen onze waarnemingen in omdat we behoefte hebben aan vereenvoudiging.
, ● Classificatie biedt de mogelijkheid tot ordening: het leidt tot een beter begrip van wat
verschillend en wat hetzelfde is en brengt de wereld in kaart
● Differentiaaldiagnose → Bij een psychische stoornis moet men zich altijd afvragen
of er nog een andere psychische stoornis is die dezelfde symptomen kan
veroorzaken en die dus uitgesloten moet worden
Classificatiesystemen
● Met behulp van classificatiesystemen worden psychische stoornissen herkend,
ingedeeld en van elkaar onderscheiden
● Er wordt onderscheid gemaakt tussen hoofdgroepen en subgroepen
○ VB: In DSM 5 wordt binnen hoofdgroep angststoornissen onderscheid
gemaakt tussen onder andere paniekstoornis, agorafobie, specifieke fobie en
separatieangststoornis
● Kennis gebaseerd op classificatie is kennis over een groep, niet over een uniek kind,
maar algemene kennis
● Om meer verklaringen te geven voor ontstaan van stoornis bij uniek kind en
hulpverlening op maat is diagnostiek nodig
2.2.2 Categoriale benadering van classificatie: DSM
DSM → Diagnostic and statistical manual of mental disorders
Geschiedenis
● Eerste classificatiesystemen hadden vooral een medische en daarmee lichamelijke
oriëntatie en waren gericht op de toenmalige populatie van inrichtingspsychiatrie met
ernstige stoornissen als psychose
● DSM I 1952: vooral gebaseerd op de psycho-analyse en kende grote aandacht voor
‘minder ernstige’ stoornissen (neurose)
● DSM II 1968:
● DSM II 1980: duidelijke breuk met de uitgangspunten van DSM I EN II. Men koos
ervoor om enkel en alleen van waarneembare kenmerken uit te gaan en niet meer
van een bepaalde theorie over de oorzaak van een stoornis → vergroot
betrouwbaarheid
● DSM III: wereldwijd dezelfde criteria voor psychische stoornissen gebruiken
● DSM IV 1994: bouwde grotendeels voort op uitgangspunten van DSM III
● DSM 5 2013: gebaseerd op afspraken die specialisten maken voor groep stoornissen
● Definitie van psychische stoornis volgens DSM 5:
Uitgangspunten van DSM
, ● In DSM staan de afspraken over hoe een psychische stoornis gedefinieerd wordt
door de kenmerken (symptomen) te beschrijven
○ Deze symptomen zijn observeerbare gedragskenmerken of innerlijke
kenmerken die door de persoon zelf kenbaar zijn gemaakt in gesprek met
hulpverlener
○ Symptomen zijn beschrijving van de stoornis en NIET een verklaring
Aantal, duur en impact van de symptomen
● Naast kenmerken van stoornis vermeldt DSM ook aantal, duur en impact van
symptomen
● Minimumaantal van symptomen die aanwezig moet zijn zegt iets over de mate van
ernst
● Criterium: stoornis beïnvloedt het functioneren van de patient in aanzienlijke mate
negatief
Denken in categorieën
● Uitgangspunt: de klachten van een hulpvrager zijn in te delen in duidelijk te
onderscheiden categorieën van stoornissen. Dit betekent dat mbv DSM uitspraken
worden gedaan over de vraag of een bepaalde combinatie van klachten nu wel of
niet een stoornis is
○ Deze aanpak impliceert dat stoornissen duidelijk van elkaar te onderscheiden
zijn
○ Kritiek: Bij psychische stoornissen ligt dat vaak toch anders, kind kan meer of
minder last van problemen hebben en vaak lastig in praktijk om klachten
eenduidig onder te brengen in 1 categorie
● In DSM 5 wordt tegemoetgekomen aan kritiek: bij meeste stoornissen onderscheid
tussen lichte, matige of ernstige stoornis
De groepen van stoornissen uit DSM 5
● 300 stoornissen beschreven in DSM 5
● In DSM III en IV was er een aparte categorie voor stoornissen die voornamelijk bij
kinderen en adolescenten voorkomen. In DSM 5 losgelaten
Comorbiditeit: meerdere stoornissen tegelijkertijd
● Comorbiditeit → Het tegelijkertijd voorkomen van stoornissen
● Vooral bij kinderen omdat zij nog in ontwikkeling zijn kunnen zij tegelijkertijd
kenmerken van verschillende stoornissen hebben
2.2.3 Dimensionale benadering van classificatie
In DSM wordt stoornis categoriaal benaderd → Je hebt wel of geen
stoornis (in DSM wel dat onderscheid licht, matig, ernstig).
Dimensionaal denken en werken → men tracht een bepaald
kenmerk van een persoon te meten met testen en/of vragenlijsten en
daar een cijfer aan te verbinden (VB: IQ). Bij vragenlijsten wordt de
uitslag uitgedrukt in de mate van psychische problemen.
Child Behavior Checklist / Adult Behavior Checklist → meest
gebruikte dimensionale classificatiesystemen
, 2.2.4 Vergelijking tussen categoriaal en dimensionaal classificeren
DSM populairder bij psychiaters en CBCL populairder bij psychologen en
ontwikkelingspsychopathologie.
Argumenten voor CBCL:
1. Sluit beter aan bij praktijk van snel wisselende en verder ontwikkelende talige,
cognitieve en sociale vaardigheden bij kinderen
2. Voor psychische stoornissen zijn geen harde criteria te geven terwijl DSM daar wel
impliciet van uitgaat (dus kind die druk onrustig etc is, is via DSM gelijk hyperactief)
3. Vragenlijsten zijn ontwikkeld voor verschillende informanten: ouders, kind zelf,
leerkracht
Nadelen voor CBCL:
1. DSM 5 over hele wereld verbreid, CBCL werkt met genormeerde vragenlijsten die
voor elk land weer verschillend zijn
2. Met CBCL kunnen vooral veelvoorkomende psychische problemen met veel
symptomen goed worden opgespoord.
Rigter, J. (2022). Handboek Ontwikkelingspsychopathologie bij Kinderen en
Jeugdigen.
H2: Classificatie, diagnostiek en epidemiologie
2.1 Inleiding
Classificatiesystemen → systematische beschrijvingen
van gedrag op basis van door wetenschappers
onderscheiden en gegroepeerde gedragskenmerken, met
als doel gedrag in te delen, bijvoorbeeld om te bepalen of er
sprake is van een stoornis of om onderscheid te maken
tussen stoornissen (vaststellen van stoornis).
Diagnostiek → Behalve gedragskenmerken wordt er ook
vastgesteld of een kind lijdt onder de problemen, behoefte
heeft aan hulp of zorg en wel of niet optimaal functioneert.
Antwoord op de vraag ‘’Hoe is deze stoornis ontstaan?’’
zoeken mbv diagnostiek. (verklaren van het ontstaan van
stoornis).
Epidemiologisch onderzoek → Vraag ‘’hoeveel kinderen
hebben deze problemen?’’ beantwoorden. Vaststellen van factoren die de problematiek van
kinderen beïnvloeden
2.2 Classificatie
2.2.1 Definitie van classificatie
Classificatie is niet meer en niet minder dan iets (situatie, persoon of voorwerp) herkennen,
er de juiste naam aan geven en het vervolgens indelen in een categorie en hierbij geeft
iemand antwoord op de vraag ‘’wat is dit?’’.
Cultuur en plaatsgebonden
● Een waarnemer maakt voor het onderscheid maken tussen categorieën gebruik van
kennis die hij heeft, en deze kennis is gebonden aan de persoon en de tijd en cultuur
waarin hij leeft
Leren classificeren
● Categorieën waarin mensen hun waarnemingen indelen, hebben ze ooit geleerd te
onderscheiden, dit leerproces gaat levenslang door.
● Kennis niet statisch en kan worden uitgebreid
Mogelijkheid tot ordening
● We delen onze waarnemingen in omdat we behoefte hebben aan vereenvoudiging.
, ● Classificatie biedt de mogelijkheid tot ordening: het leidt tot een beter begrip van wat
verschillend en wat hetzelfde is en brengt de wereld in kaart
● Differentiaaldiagnose → Bij een psychische stoornis moet men zich altijd afvragen
of er nog een andere psychische stoornis is die dezelfde symptomen kan
veroorzaken en die dus uitgesloten moet worden
Classificatiesystemen
● Met behulp van classificatiesystemen worden psychische stoornissen herkend,
ingedeeld en van elkaar onderscheiden
● Er wordt onderscheid gemaakt tussen hoofdgroepen en subgroepen
○ VB: In DSM 5 wordt binnen hoofdgroep angststoornissen onderscheid
gemaakt tussen onder andere paniekstoornis, agorafobie, specifieke fobie en
separatieangststoornis
● Kennis gebaseerd op classificatie is kennis over een groep, niet over een uniek kind,
maar algemene kennis
● Om meer verklaringen te geven voor ontstaan van stoornis bij uniek kind en
hulpverlening op maat is diagnostiek nodig
2.2.2 Categoriale benadering van classificatie: DSM
DSM → Diagnostic and statistical manual of mental disorders
Geschiedenis
● Eerste classificatiesystemen hadden vooral een medische en daarmee lichamelijke
oriëntatie en waren gericht op de toenmalige populatie van inrichtingspsychiatrie met
ernstige stoornissen als psychose
● DSM I 1952: vooral gebaseerd op de psycho-analyse en kende grote aandacht voor
‘minder ernstige’ stoornissen (neurose)
● DSM II 1968:
● DSM II 1980: duidelijke breuk met de uitgangspunten van DSM I EN II. Men koos
ervoor om enkel en alleen van waarneembare kenmerken uit te gaan en niet meer
van een bepaalde theorie over de oorzaak van een stoornis → vergroot
betrouwbaarheid
● DSM III: wereldwijd dezelfde criteria voor psychische stoornissen gebruiken
● DSM IV 1994: bouwde grotendeels voort op uitgangspunten van DSM III
● DSM 5 2013: gebaseerd op afspraken die specialisten maken voor groep stoornissen
● Definitie van psychische stoornis volgens DSM 5:
Uitgangspunten van DSM
, ● In DSM staan de afspraken over hoe een psychische stoornis gedefinieerd wordt
door de kenmerken (symptomen) te beschrijven
○ Deze symptomen zijn observeerbare gedragskenmerken of innerlijke
kenmerken die door de persoon zelf kenbaar zijn gemaakt in gesprek met
hulpverlener
○ Symptomen zijn beschrijving van de stoornis en NIET een verklaring
Aantal, duur en impact van de symptomen
● Naast kenmerken van stoornis vermeldt DSM ook aantal, duur en impact van
symptomen
● Minimumaantal van symptomen die aanwezig moet zijn zegt iets over de mate van
ernst
● Criterium: stoornis beïnvloedt het functioneren van de patient in aanzienlijke mate
negatief
Denken in categorieën
● Uitgangspunt: de klachten van een hulpvrager zijn in te delen in duidelijk te
onderscheiden categorieën van stoornissen. Dit betekent dat mbv DSM uitspraken
worden gedaan over de vraag of een bepaalde combinatie van klachten nu wel of
niet een stoornis is
○ Deze aanpak impliceert dat stoornissen duidelijk van elkaar te onderscheiden
zijn
○ Kritiek: Bij psychische stoornissen ligt dat vaak toch anders, kind kan meer of
minder last van problemen hebben en vaak lastig in praktijk om klachten
eenduidig onder te brengen in 1 categorie
● In DSM 5 wordt tegemoetgekomen aan kritiek: bij meeste stoornissen onderscheid
tussen lichte, matige of ernstige stoornis
De groepen van stoornissen uit DSM 5
● 300 stoornissen beschreven in DSM 5
● In DSM III en IV was er een aparte categorie voor stoornissen die voornamelijk bij
kinderen en adolescenten voorkomen. In DSM 5 losgelaten
Comorbiditeit: meerdere stoornissen tegelijkertijd
● Comorbiditeit → Het tegelijkertijd voorkomen van stoornissen
● Vooral bij kinderen omdat zij nog in ontwikkeling zijn kunnen zij tegelijkertijd
kenmerken van verschillende stoornissen hebben
2.2.3 Dimensionale benadering van classificatie
In DSM wordt stoornis categoriaal benaderd → Je hebt wel of geen
stoornis (in DSM wel dat onderscheid licht, matig, ernstig).
Dimensionaal denken en werken → men tracht een bepaald
kenmerk van een persoon te meten met testen en/of vragenlijsten en
daar een cijfer aan te verbinden (VB: IQ). Bij vragenlijsten wordt de
uitslag uitgedrukt in de mate van psychische problemen.
Child Behavior Checklist / Adult Behavior Checklist → meest
gebruikte dimensionale classificatiesystemen
, 2.2.4 Vergelijking tussen categoriaal en dimensionaal classificeren
DSM populairder bij psychiaters en CBCL populairder bij psychologen en
ontwikkelingspsychopathologie.
Argumenten voor CBCL:
1. Sluit beter aan bij praktijk van snel wisselende en verder ontwikkelende talige,
cognitieve en sociale vaardigheden bij kinderen
2. Voor psychische stoornissen zijn geen harde criteria te geven terwijl DSM daar wel
impliciet van uitgaat (dus kind die druk onrustig etc is, is via DSM gelijk hyperactief)
3. Vragenlijsten zijn ontwikkeld voor verschillende informanten: ouders, kind zelf,
leerkracht
Nadelen voor CBCL:
1. DSM 5 over hele wereld verbreid, CBCL werkt met genormeerde vragenlijsten die
voor elk land weer verschillend zijn
2. Met CBCL kunnen vooral veelvoorkomende psychische problemen met veel
symptomen goed worden opgespoord.
