Studeren voor Didactiek Geschiedenis
Samenvatting van de hoofdstukken uit:
*Geschiedenisdidactiek – Handboek voor de vakdocent*
Wilschut, Van Straaten & Van Riessen
Juni 2025
,Studeren voor Didactiek Geschiedenis
Hoofdstukken boek – Wilschut, Straaten & Riessen:
1, 2, 3, 4, 5, 6, 11, 13, 14
Geschiedenisdidactiek – Handboek voor de vakdocent
Wildschut, Van Straaten en Van Riessen
,FUNDAMENTEN – DEEL I
Hoofdstuk 1: Betekenis van Geschiedonderwijs
Essentie van geschiedonderwijs (Essentie = meest fundamentele)
1.1 Historisch Denken (p.18)
Historisch denken is pas ontstaan omstreeks 1800 in Europa, toen door de industriële revolutie
de veranderingen heel duidelijk merkbaar waren. Met historisch denken zien we dus bewust
een breuk met het verleden, discontinuïteit. In het boek een schilderij, waarbij op het ene
schilderij de schilder helemaal niet zijn best heeft gedaan om de geschiedenis erin te verweven,
figuren zien eruit als vorsten uit het Oosten. Geschiedenis is gebaseerd op bewezen feiten van
korter of langer vervlogen tijden.
Vier hoofdkenmerken van historisch denken
1. Realiteitsbewustzijn: onderscheid tussen fictief en feitelijk
2. Chronologie en periodisering: meten en indelen van tijd, onderscheid specifieke kenmerken
3. Historische distantie: afstand nemen van een ver en vreemd verleden
4. Tijdgebondenheid, anachronisme (iets dat niet past in de tijd waarin het afspeelt, zoals een
kerststal afbeelding met een kruis. Dat kruis kwam pas na Jezus Christus natuurlijk) en
onvoorspelbaarheid.
1.1.1 Realiteitsbewustzijn (p.21)
Geschiedenis is anders dan mythe. Collingwood: geschiedenis probeert waar te zijn. Zoals
oorlogen van Homerus in de oude mythen als een soort heldenepos naar voren kwamen, zonder
historisch onderzoek was dat misschien ook met Hitler of Napoleon zo geweest. Ook mythen
over Nederlands slavenhandel, was een kleine 5% van BBP in 1770 en nu lijkt het de drijfveer
van Nederlands bloei. Dat is onjuist, maar het aangericht leed blijft natuurlijk.
1.1.2 Chronologie en periodisering (p.23)
Kenmerkend voor historisch denken is het voorstellen van de tijd als een lange continue lijn met
diverse perioden. Historisch denken is het proberen los te komen uit de eigen tijd. Losmaken uit
de eigen tijd ook wel ‘temporal decentering’ genoemd. Het voorstellen van de verleden tijd als
ontwikkeling gericht op het heden, is een veelvoorkomend verschijnsel. Butterfield heeft The
Wig Interpretation of History geschreven gaat over het op heden gericht beeld van het verleden.
Als voorbeeld Magna Carta (begin Britse Parlement), hadden opstellers het parlement als
einddoel? Leerlingen redeneren ook vaak op die manier.
, 1.1.3 Historische Distantie (p.24)
Historici leggen nadruk op verschil tussen perioden en eigen karakter van iedere tijd groeit de
afstand tussen heden en verleden. Kijk bijvoorbeeld naar ‘Wij Nederlanders’, uit 16e eeuw of
tijdens de WO II tegen ‘De Duitsers’. Waarschijnlijk afstand tussen beide groeperingen, maar
leerlingen gebruiken dit wij-perspectief vaak. Positief vaak wij, negatieve gebeurtenissen vaak
niet.
1.1.4 Tijdgebondenheid, anachronisme en onvoorspelbaarheid (p.26)
Geschiedenis zoveel mogelijk proberen te bestuderen uit de periode zelf. Als je geschiedenis
beoordeelt van het perspectief van het heden, wordt dat ook wel presentisme genoemd. Maar
goed, je komt daar soms niet onder uit. Anders moesten we de Gouden Eeuw in het Latijn
bestuderen. Desondanks, moet het hedendaagse perspectief zoveel mogelijk vermeden worden.
Soms botsing tussen twee waardesystemen onvermijdelijk. Voorbeeld van holocaust in het
boek, als grens van historisch denken. Soms is iets vanuit die tijd logisch, maar botst het met ons
moreel denken.
1.1.5 Vergelijking met aangrenzende vakken (p. 28)
Vergelijking met vakken als sociologie en politicologie of op school aardrijkskunde en
maatschappijleer. Geschiedenis legt echt nadruk op verschillen tussen tijdvakken. Dit is het
individualiserende karakter van geschiedenis, maar vaak generaliserende karakter van andere
vakken wordt gebruikt. Daarom gebruik van generaliserende begrippen soms nodig.
1.1.6 Waarom Onderwijs zo hard nodig? (P. 29)
Mensen vanuit zichzelf wel bezig met geschiedenis, maar ze denken niet altijd historisch.
Bepaalde zaken, zoals chronologie worden met regelmaat verwardt. Een geschoolde manier van
met geschiedenis omgaan is beter dan ongeschoold. Beschreven vormen van historisch denken
zijn vaak onnatuurlijk of contra-intuïtief en daarom moeten ze geleerd worden.
1.2 Geschiedenis in de samenleving (p. 30)
Vier hoofdcategorieën voor doelen geschiedenis
1. Moreel pragmatische doelen
2. Staatsburgerlijke doelen
3. Identiteitsvormende doelen
4. Kritisch-analytische doelen
1.2.1 Moreel pragmatische doelen (p.30)
Samenvatting van de hoofdstukken uit:
*Geschiedenisdidactiek – Handboek voor de vakdocent*
Wilschut, Van Straaten & Van Riessen
Juni 2025
,Studeren voor Didactiek Geschiedenis
Hoofdstukken boek – Wilschut, Straaten & Riessen:
1, 2, 3, 4, 5, 6, 11, 13, 14
Geschiedenisdidactiek – Handboek voor de vakdocent
Wildschut, Van Straaten en Van Riessen
,FUNDAMENTEN – DEEL I
Hoofdstuk 1: Betekenis van Geschiedonderwijs
Essentie van geschiedonderwijs (Essentie = meest fundamentele)
1.1 Historisch Denken (p.18)
Historisch denken is pas ontstaan omstreeks 1800 in Europa, toen door de industriële revolutie
de veranderingen heel duidelijk merkbaar waren. Met historisch denken zien we dus bewust
een breuk met het verleden, discontinuïteit. In het boek een schilderij, waarbij op het ene
schilderij de schilder helemaal niet zijn best heeft gedaan om de geschiedenis erin te verweven,
figuren zien eruit als vorsten uit het Oosten. Geschiedenis is gebaseerd op bewezen feiten van
korter of langer vervlogen tijden.
Vier hoofdkenmerken van historisch denken
1. Realiteitsbewustzijn: onderscheid tussen fictief en feitelijk
2. Chronologie en periodisering: meten en indelen van tijd, onderscheid specifieke kenmerken
3. Historische distantie: afstand nemen van een ver en vreemd verleden
4. Tijdgebondenheid, anachronisme (iets dat niet past in de tijd waarin het afspeelt, zoals een
kerststal afbeelding met een kruis. Dat kruis kwam pas na Jezus Christus natuurlijk) en
onvoorspelbaarheid.
1.1.1 Realiteitsbewustzijn (p.21)
Geschiedenis is anders dan mythe. Collingwood: geschiedenis probeert waar te zijn. Zoals
oorlogen van Homerus in de oude mythen als een soort heldenepos naar voren kwamen, zonder
historisch onderzoek was dat misschien ook met Hitler of Napoleon zo geweest. Ook mythen
over Nederlands slavenhandel, was een kleine 5% van BBP in 1770 en nu lijkt het de drijfveer
van Nederlands bloei. Dat is onjuist, maar het aangericht leed blijft natuurlijk.
1.1.2 Chronologie en periodisering (p.23)
Kenmerkend voor historisch denken is het voorstellen van de tijd als een lange continue lijn met
diverse perioden. Historisch denken is het proberen los te komen uit de eigen tijd. Losmaken uit
de eigen tijd ook wel ‘temporal decentering’ genoemd. Het voorstellen van de verleden tijd als
ontwikkeling gericht op het heden, is een veelvoorkomend verschijnsel. Butterfield heeft The
Wig Interpretation of History geschreven gaat over het op heden gericht beeld van het verleden.
Als voorbeeld Magna Carta (begin Britse Parlement), hadden opstellers het parlement als
einddoel? Leerlingen redeneren ook vaak op die manier.
, 1.1.3 Historische Distantie (p.24)
Historici leggen nadruk op verschil tussen perioden en eigen karakter van iedere tijd groeit de
afstand tussen heden en verleden. Kijk bijvoorbeeld naar ‘Wij Nederlanders’, uit 16e eeuw of
tijdens de WO II tegen ‘De Duitsers’. Waarschijnlijk afstand tussen beide groeperingen, maar
leerlingen gebruiken dit wij-perspectief vaak. Positief vaak wij, negatieve gebeurtenissen vaak
niet.
1.1.4 Tijdgebondenheid, anachronisme en onvoorspelbaarheid (p.26)
Geschiedenis zoveel mogelijk proberen te bestuderen uit de periode zelf. Als je geschiedenis
beoordeelt van het perspectief van het heden, wordt dat ook wel presentisme genoemd. Maar
goed, je komt daar soms niet onder uit. Anders moesten we de Gouden Eeuw in het Latijn
bestuderen. Desondanks, moet het hedendaagse perspectief zoveel mogelijk vermeden worden.
Soms botsing tussen twee waardesystemen onvermijdelijk. Voorbeeld van holocaust in het
boek, als grens van historisch denken. Soms is iets vanuit die tijd logisch, maar botst het met ons
moreel denken.
1.1.5 Vergelijking met aangrenzende vakken (p. 28)
Vergelijking met vakken als sociologie en politicologie of op school aardrijkskunde en
maatschappijleer. Geschiedenis legt echt nadruk op verschillen tussen tijdvakken. Dit is het
individualiserende karakter van geschiedenis, maar vaak generaliserende karakter van andere
vakken wordt gebruikt. Daarom gebruik van generaliserende begrippen soms nodig.
1.1.6 Waarom Onderwijs zo hard nodig? (P. 29)
Mensen vanuit zichzelf wel bezig met geschiedenis, maar ze denken niet altijd historisch.
Bepaalde zaken, zoals chronologie worden met regelmaat verwardt. Een geschoolde manier van
met geschiedenis omgaan is beter dan ongeschoold. Beschreven vormen van historisch denken
zijn vaak onnatuurlijk of contra-intuïtief en daarom moeten ze geleerd worden.
1.2 Geschiedenis in de samenleving (p. 30)
Vier hoofdcategorieën voor doelen geschiedenis
1. Moreel pragmatische doelen
2. Staatsburgerlijke doelen
3. Identiteitsvormende doelen
4. Kritisch-analytische doelen
1.2.1 Moreel pragmatische doelen (p.30)
