Geschiedenis van opvoeding en onderwijs – college 1
(invullen voor jezelf)
Waarom geschiedenis van opvoeding en onderwijs (ik ben toch zeker sinterklaas niet):
Zwartepiet boek werd uit winkels gehaald: wat wij belangrijk vinden wat kinderen als waarde
meekrijgen gebeurt mede via boeken.
In de 16e eeuw ging het erover dat sinterklaas een heidenen was terwijl Nederland toen protestants
was, dus mochten hem niet vereren, gebeurde alsnog dus bestaat nu nog steeds.
Onderzoekers zeggen: zwartepiet was er in het begin nooit bij de traditie, die hebben we er later bij
bedacht. Helpers van sinterklaas waren voor 17e eeuw boemannen, die kinderen bang moesten
maken, getekend als duivels, die stoute kinderen in zakken stoppen. Vanaf 19e eeuw werd het Sint-
Nicolaas en zijn knecht Piet en komt voor het eerst aan in de stoomboot (nieuw en modern voertuig
toen). Wordt gedacht dat hij dit heeft geïnspireerd uit oude Spaanse schilderijen (die uit tijd van
Slavernij kwamen en waren gemaakt waar Spaanse leiders konden opscheppen over hun bezit).
Kinderen werden zo onbewust bang gemaakt voor een zwart persoon, vanaf de 20e eeuw wouden ze
helemaal geen enge knecht maar werd zwartepiet een soort lollige clown, nog wel zwart persoon.
Het is eeuwenlang een opvoedfeest: over goed en slecht gedrag, hoe leer je je gedragen.
Les voor kinderen: rol meekrijgen van inclusie (iemand niet zien als dom of als knecht vanwege
huidskleur)
• Sociale normen • Inclusie • Pedagogische normen • De wereld van het kind > Opvoeden in context!
,Elk spel heeft een betekenis, symbolische en boodschap: hoe moet je je gedragen
Kijk naar de kinderen die op hun kop hangen: dit is niet realiteit er ziet een diepere boodschap achter
➢ Dit schilderij vertelde hoe je je diende te gedragen
Bronnen
- Teksten
- Afbeeldingen
- Artefacten
Bronnen: teksten
1) Prescriptieve teksten (verteld wat je moet doen; bv. Opvoedingsadvies en moreel gedrag)
2) Descriptieve teksten (beschrijvend, laat zien hoe het is, waaromvragen stellen, kinderlijst)
3) persoonlijke teksten/egodocumenten (hoe beleefd werd, bv. Dagboek. Waardeer bron/ doel
van de schrijver (ethisch oké?), dagboek/ brieven: denk aan Anne Frank)
4) Literaire teksten
‘Probeer in plaats van boos te worden vooral het positieve gedrag te bekrachtigen. Goed observeren
zal leren dat er ook momentjes zijn waarop iets positiefs gebeurt in de interactie tussen beide
kinderen. Benoem en beloon die.’ Opgevoed, NRC.
Bronnen: afbeeldingen
Prescriptief of descriptief? > (staat het symbool voor iets?) symbolisch?
Bronnen: artefacten (schilderijen zeggen soms wat anders dan de realistische boodschap)
pegogod, werd gebruikt in het onderwijs, leraar gooide de
eend naar een kind als die wat fout deed, kind moest het
terugbrengen en kreeg een tik van de leraar.
,Een historisch pedagogisch debat
• Evolutionisten (zwarte legende) <> structuralisten (witte legende) → beide niet volledig juist!!
- 1960, Philippe Aries: L’enfant et la vie familiale
- Zwarte legende: voor de 17e eeuw geen kindertijd, voor 18e eeuw geen intiem gezinsleven
(bronnen: moralistische traktaten, woordenboeken, afbeeldingen, kleding) later kwam
mogelijkheid voor affectie na minder kindersterfte, want kinderen gingen minder gauw dood, minder
angst van verlies, dus meer liefde kunnen tonen.
- Linda Pollock (1983)
- Witte legende: wel een kindertijd, wel affectief gezinsleven (egodocumenten, andere
manieren van schrijven, bronnen anders interpreteren) Structuralisten zeggen dat er wel al liefde
was en onderscheid in dit zijn kinderen en dit volwassenen
- Kindersterfte, min, straffen, kinderkleding, inbakeren (je kunt niet per se zeggen dat het aan de
kleding ligt waardoor kinderen volwassen werden genoemd, want ze droegen juist hele mooie kleding
voor schilderijen)
- Continuïteit (kindertijd en affectie) en discontinuïteit (uitingen van affectie, aandacht voor
kind en opvoeding)
Pedagogische ruimte
4 soorten ruimte van educatieve ruimte:
Demografische ruimte
Mentale ruimte: is er genoeg energie om goed e kunnen
functioneren.
Publiek-private ruimte:
sociaaleconomische (financiële) ruimte
‘je alleen maar opvoeden als er voldoende pedagogische ruimte is’.
Ruimte = de mogelijkheden om iets te realiseren met betrekking tot het opvoeden van kinderen
Door mogelijkheden en beperkingen in kaart te brengen
Kinderen voor kinderen als spiegel van kindbeelden en opvoedstrategieën
Feike Dietz & Laurens Ham, Universiteit Leiden – Kinderen voor kinderen 1980-2022:
- Het ideale kind volgens volwassenen
- Kinderdromen - Culturele identiteit
- Werk, inkomensverschillen en ambities
- Anders zijn
- Gezondheid
- Prestatiedruk
- De relatie met ouders
- De puberteit - Gender en rolpatronen
- Opvoeding en opvoedstrategieën
Feike Dietz & Laurens Ham, Universiteit Leiden – Kinderen voor kinderen 1980-2022:
, De relatie met ouders
- 1970 < democratisering van het gezinsleven; onderhandelingshuishouden, antiautoritair
opvoeden
- ‘Ouders te koop’: ‘Al die valse lieden spelen vreselijk de baas/We moeten wat verzinnen om
de ouders te ontlopen want al die stomme regels zijn een regelrechte straf./Kom op we gaan
ze vangen en we zullen ze verkopen dan zijn we strakjes lekker van die hele horde af.
- Ontplooiing individuele kind, overal over praten, keuzevrijheid, plezier
- ‘Ouders gevraagd’ 2009: ‘Verwacht niet van een kind/Dat het zichzelf opvoedt/Het heeft een
ouder nodig/Die dat voor hem doet/Lieve ouders nodig/Brede schouders nodig/En een arm
om haar heen/Een huis, een tijdelijk thuis/Een kind kan het niet alleen
- Sensitief en responsief opvoeden
- ‘Een gezonde planeet’ 2018: ‘Ik zit er mee in mijn maag/Dit is wat ik je vraag/Werk mee aan
een beter klimaat/Morgen is veel te laat/De toekomst begint vandaag/Werk mee aan een
beter klimaat’
- Kinderen als wereldverbeteraars, hoop van de toekomst, bewuster dan volwassenen
College 2 – het lezende kind (over twee eeuwen lezen en leren lezen)
Annie MG Schimdt. → schrijfster van gedichten, Jip en Janneke en puk van de pettenflat
Veilig leren lezen = een methode om letters te leren in de context van een verhaal
- Boom-roos-vis
- Maan-teen-pen
- Ik-Kim-sim
(beginnen met het woordje ik, was vroeger ook al zo)
Functie voorlezen tussen ouder en kind: samen emotie beleven en verbonden voelen. Ook
taalontwikkeling en verbetert inzicht in verhalen. Vergroot empathie bij kinderen (inleven).
Nu:
- Band ouder-kind
- Taalontwikkeling
- Verhaalinzicht, interesse in taal
- Empathie
- Concentratie
- Gedrag drukke kinderen
Tot ver in de 20e eeuw:
- Zedelijke/moralistische opvoeding
1e Gedicht: kind zegt dat het de tijd nuttig moet besteden en niet lui mag zijn (is eigenlijk de auteur
die zegt hoe het kind zich zou moeten gedragen).
2e gedicht: kind denkt na om iets te doen en of die (on) gehoorzaam gaat zijn, blijft gehoorzaam en
krijgt beloning van vader (duidelijk dat de auteur spreekt want is 3e persoonsperspectief).
➔ Kinderen worden geboren met het vermogen om te redeneren. In gedicht van Jantje
redeneren, gebruik het geweten. Typisch voor 18e eeuw met Kant.
(invullen voor jezelf)
Waarom geschiedenis van opvoeding en onderwijs (ik ben toch zeker sinterklaas niet):
Zwartepiet boek werd uit winkels gehaald: wat wij belangrijk vinden wat kinderen als waarde
meekrijgen gebeurt mede via boeken.
In de 16e eeuw ging het erover dat sinterklaas een heidenen was terwijl Nederland toen protestants
was, dus mochten hem niet vereren, gebeurde alsnog dus bestaat nu nog steeds.
Onderzoekers zeggen: zwartepiet was er in het begin nooit bij de traditie, die hebben we er later bij
bedacht. Helpers van sinterklaas waren voor 17e eeuw boemannen, die kinderen bang moesten
maken, getekend als duivels, die stoute kinderen in zakken stoppen. Vanaf 19e eeuw werd het Sint-
Nicolaas en zijn knecht Piet en komt voor het eerst aan in de stoomboot (nieuw en modern voertuig
toen). Wordt gedacht dat hij dit heeft geïnspireerd uit oude Spaanse schilderijen (die uit tijd van
Slavernij kwamen en waren gemaakt waar Spaanse leiders konden opscheppen over hun bezit).
Kinderen werden zo onbewust bang gemaakt voor een zwart persoon, vanaf de 20e eeuw wouden ze
helemaal geen enge knecht maar werd zwartepiet een soort lollige clown, nog wel zwart persoon.
Het is eeuwenlang een opvoedfeest: over goed en slecht gedrag, hoe leer je je gedragen.
Les voor kinderen: rol meekrijgen van inclusie (iemand niet zien als dom of als knecht vanwege
huidskleur)
• Sociale normen • Inclusie • Pedagogische normen • De wereld van het kind > Opvoeden in context!
,Elk spel heeft een betekenis, symbolische en boodschap: hoe moet je je gedragen
Kijk naar de kinderen die op hun kop hangen: dit is niet realiteit er ziet een diepere boodschap achter
➢ Dit schilderij vertelde hoe je je diende te gedragen
Bronnen
- Teksten
- Afbeeldingen
- Artefacten
Bronnen: teksten
1) Prescriptieve teksten (verteld wat je moet doen; bv. Opvoedingsadvies en moreel gedrag)
2) Descriptieve teksten (beschrijvend, laat zien hoe het is, waaromvragen stellen, kinderlijst)
3) persoonlijke teksten/egodocumenten (hoe beleefd werd, bv. Dagboek. Waardeer bron/ doel
van de schrijver (ethisch oké?), dagboek/ brieven: denk aan Anne Frank)
4) Literaire teksten
‘Probeer in plaats van boos te worden vooral het positieve gedrag te bekrachtigen. Goed observeren
zal leren dat er ook momentjes zijn waarop iets positiefs gebeurt in de interactie tussen beide
kinderen. Benoem en beloon die.’ Opgevoed, NRC.
Bronnen: afbeeldingen
Prescriptief of descriptief? > (staat het symbool voor iets?) symbolisch?
Bronnen: artefacten (schilderijen zeggen soms wat anders dan de realistische boodschap)
pegogod, werd gebruikt in het onderwijs, leraar gooide de
eend naar een kind als die wat fout deed, kind moest het
terugbrengen en kreeg een tik van de leraar.
,Een historisch pedagogisch debat
• Evolutionisten (zwarte legende) <> structuralisten (witte legende) → beide niet volledig juist!!
- 1960, Philippe Aries: L’enfant et la vie familiale
- Zwarte legende: voor de 17e eeuw geen kindertijd, voor 18e eeuw geen intiem gezinsleven
(bronnen: moralistische traktaten, woordenboeken, afbeeldingen, kleding) later kwam
mogelijkheid voor affectie na minder kindersterfte, want kinderen gingen minder gauw dood, minder
angst van verlies, dus meer liefde kunnen tonen.
- Linda Pollock (1983)
- Witte legende: wel een kindertijd, wel affectief gezinsleven (egodocumenten, andere
manieren van schrijven, bronnen anders interpreteren) Structuralisten zeggen dat er wel al liefde
was en onderscheid in dit zijn kinderen en dit volwassenen
- Kindersterfte, min, straffen, kinderkleding, inbakeren (je kunt niet per se zeggen dat het aan de
kleding ligt waardoor kinderen volwassen werden genoemd, want ze droegen juist hele mooie kleding
voor schilderijen)
- Continuïteit (kindertijd en affectie) en discontinuïteit (uitingen van affectie, aandacht voor
kind en opvoeding)
Pedagogische ruimte
4 soorten ruimte van educatieve ruimte:
Demografische ruimte
Mentale ruimte: is er genoeg energie om goed e kunnen
functioneren.
Publiek-private ruimte:
sociaaleconomische (financiële) ruimte
‘je alleen maar opvoeden als er voldoende pedagogische ruimte is’.
Ruimte = de mogelijkheden om iets te realiseren met betrekking tot het opvoeden van kinderen
Door mogelijkheden en beperkingen in kaart te brengen
Kinderen voor kinderen als spiegel van kindbeelden en opvoedstrategieën
Feike Dietz & Laurens Ham, Universiteit Leiden – Kinderen voor kinderen 1980-2022:
- Het ideale kind volgens volwassenen
- Kinderdromen - Culturele identiteit
- Werk, inkomensverschillen en ambities
- Anders zijn
- Gezondheid
- Prestatiedruk
- De relatie met ouders
- De puberteit - Gender en rolpatronen
- Opvoeding en opvoedstrategieën
Feike Dietz & Laurens Ham, Universiteit Leiden – Kinderen voor kinderen 1980-2022:
, De relatie met ouders
- 1970 < democratisering van het gezinsleven; onderhandelingshuishouden, antiautoritair
opvoeden
- ‘Ouders te koop’: ‘Al die valse lieden spelen vreselijk de baas/We moeten wat verzinnen om
de ouders te ontlopen want al die stomme regels zijn een regelrechte straf./Kom op we gaan
ze vangen en we zullen ze verkopen dan zijn we strakjes lekker van die hele horde af.
- Ontplooiing individuele kind, overal over praten, keuzevrijheid, plezier
- ‘Ouders gevraagd’ 2009: ‘Verwacht niet van een kind/Dat het zichzelf opvoedt/Het heeft een
ouder nodig/Die dat voor hem doet/Lieve ouders nodig/Brede schouders nodig/En een arm
om haar heen/Een huis, een tijdelijk thuis/Een kind kan het niet alleen
- Sensitief en responsief opvoeden
- ‘Een gezonde planeet’ 2018: ‘Ik zit er mee in mijn maag/Dit is wat ik je vraag/Werk mee aan
een beter klimaat/Morgen is veel te laat/De toekomst begint vandaag/Werk mee aan een
beter klimaat’
- Kinderen als wereldverbeteraars, hoop van de toekomst, bewuster dan volwassenen
College 2 – het lezende kind (over twee eeuwen lezen en leren lezen)
Annie MG Schimdt. → schrijfster van gedichten, Jip en Janneke en puk van de pettenflat
Veilig leren lezen = een methode om letters te leren in de context van een verhaal
- Boom-roos-vis
- Maan-teen-pen
- Ik-Kim-sim
(beginnen met het woordje ik, was vroeger ook al zo)
Functie voorlezen tussen ouder en kind: samen emotie beleven en verbonden voelen. Ook
taalontwikkeling en verbetert inzicht in verhalen. Vergroot empathie bij kinderen (inleven).
Nu:
- Band ouder-kind
- Taalontwikkeling
- Verhaalinzicht, interesse in taal
- Empathie
- Concentratie
- Gedrag drukke kinderen
Tot ver in de 20e eeuw:
- Zedelijke/moralistische opvoeding
1e Gedicht: kind zegt dat het de tijd nuttig moet besteden en niet lui mag zijn (is eigenlijk de auteur
die zegt hoe het kind zich zou moeten gedragen).
2e gedicht: kind denkt na om iets te doen en of die (on) gehoorzaam gaat zijn, blijft gehoorzaam en
krijgt beloning van vader (duidelijk dat de auteur spreekt want is 3e persoonsperspectief).
➔ Kinderen worden geboren met het vermogen om te redeneren. In gedicht van Jantje
redeneren, gebruik het geweten. Typisch voor 18e eeuw met Kant.
