Klinische psychologie hoorcollege aantekeningen
Hoorcollege 1
Psychopathologie staat centraal
We gebruiken de classificaties van de DSM
Opleiding zou minder uitmaken voor psychische gezondheid, woonsituatie
wel
Vrouwen die alleen met kinderen leven hebben 63% psychische klachten
Corona heeft niet uitgemaakt voor een toename in psychische stoornissen
Over de jaren heen is er een toename van het aantal mensen die aangeeft
een psychische stoornissen te hebben -> zorgwekkend
Zes benaderingen (hoofdstuk 1 t/m 7):
1) Klinische psychologie en abnormaal gedrag
2) Neurobiologische benadering van psychopathologie
3) Leertheorie benadering van psychopathologie
4) Cognitieve benadering van psychopathologie
5) Psychodynamische benadering van psychopathologie
6) Humanistische benadering van psychopathologie
7) Systeembenadering van psychopathologie
Klinische psychologie en abnormaal gedrag
Klinische psychologie: niet alleen onderzoeken, maar ook toepassen
Toepassingsgerichte discipline
Klinische psychologie= abnormale psychologie
Houdt zich bezig met; diagnose, classificatie, behandeling, preventie en
onderzoek
Lijden en disfunctioneren staan centraal
Neurobiologische benadering van psychopathologie
Hersengebieden zijn belangrijk -> taalgebieden zijn actief bij stemmen in
je hoofd bijvoorbeeld
Voedsel -> darmen hebben goede en slechte bacteriën, slechte bacteriën
zijn ook slecht voor je psychologische gezondheid
Hippocrates (460-370 voor Christus)
Vader van de Westerse geneeskunde
Legde het verband tussen lichamelijk en geestelijk functioneren
Besef geestesziekte is ziekte van de hersenen!
Syfilis -> seksueel overdraagbare aandoening maar ook hallucineren
(penicilline kan dit tegengaan) -> ook in termen van medicatie denken!!
Jaren 70 (20e eeuw); Buikhuisen
Crimineel gedrag: nature versus nurture
Onderzoek is onmogelijk gemaakt: mensen zeiden dat er naar sociale
factoren moest worden gekeken (crimineel gedrag komt door
ontevredenheid in maatschappij)
Wat je ziet aan gedrag is altijd een interactie tussen genen en de
omgeving -> fenotype
,Genen betrokken bij agressief gedrag -> stimulerende omgeving kan het
meer tot uiting komen
Als je heel muzikaal bent -> ga je misschien ook muzikale vrienden
opzoeken (het correleert dus ook)
Diathese (kwetsbaarheid)-stressmodel -> interactie tussen stress en
kwetsbaarheid
Hersenen in kaart -> hersenstructuren, bloed en zuurstof
Onderzoek Sophie van Summeren
Poepen op Lowlands -> correlatie bacteriën bekijken met
persoonlijkheidstrekken
Neuroticisme is verhoogd bij mensen met depressie of angststoornis
Neuroticisme zou dus fijn zijn om omlaag te kunnen brengen
Neuroticisme correleert met het prikkelbare darmsyndroom volgens de
laatste data
Leertheoretische benadering van psychopathologie
Thorndike (operant/instrumenteel conditioneren)
Leerproces waarbij een respons in een bepaalde context wordt door een
bekrachtiger (reinforcer) of bestraffer (punisher)
Situatie-Respons-Outcome (S-R-O)
Kat (S), trekt aan touw(R), eten (O)
Maar ook bij psychologische stoornissen -> bijv. ziekte-angststoornis
Bij respsonspreventie wordt veiligheidsgedrag geblokkeerd; de
neutraliserende activiteit wordt niet meer uitgevoerd
Ervaren dat rituelen niet voorkomen dat gebeurtenissen zich voordoen
(wist patiënt feitelijk al)
Falsificeren disfunctionele verwachting
Patiënt moet doorhebben dat de negatieve consequenties groter zijn dan
de positieve consequenties
Functie-analyse (FA) -> schema met context en respons -> opgedeeld in
positieve en negatieve responsen
Kind huilt; moeder komt NIET knuffelen
Ook niet incidenteel, incidentele bekrachtiging versterkt het gedrag
Eigenlijk operant conditioneren therapie
Pavlov (klassiek conditioneren)
Onvoorwaardelijke prikkel (OP), onvoorwaardelijke reactie (OR),
voorwaardelijke
prikkel (VP), voorwaardelijke reactie (VR)
Het voedsel in de mond van de hond (OP), lokt speeksel uit (OR), onder
voorwaarde kan zoemer (VP) speeksel uitlokken (VR)
Craving: het zien van een glas wijn, zin in alcohol
COMET: Competitive Memory Training Behandeling met
contraconditionering
Het COMET-protocol voor auditieve hallucinaties
Twee fases:
1) inhoudelijke betekenis stemmen corrigeren
, 2) afstand nemen van de stem
Cognitieve benadering van psychopathologie
“De manier waarop mensen informatie verwerken en selecteren speelt een
belangrijke rol bij het ontwikkelen van psychische stoornissen”
Aron Beck -> belangrijk in de cognitieve benadering
Paniekaanval -> denken dat je doodgaat
Deze link moet weggaan -> dus kort paniekaanval opwekken en dan rustig
ademhalen, waardoor geleerd wordt dat je niet doodgaat bij een
paniekaanval
Schema=kennisstructuur
Opbouwen in kindertijd
Aard schema; afhankelijk van ervaring en cognitieve vermogens (in eerste
instantie egocentrisch)
Eenmaal gevormd vertonen schema’s weerstaand tegen verandering
Echter; disconfirmerende ervaring kan schema aanpassen
Beck: “De interpretatie kwetst, niet de ervaring zelf”
Psychische stoornissen komen voort uit de wijze waarop mensen
informatie selecteren en verwerken -> schema beïnvloedt de selectie van
informatie -> selectieve interpretatie -> schema beïnvloedt de herinnering
Dwangmatige-persoonlijkheidsstoornis (obsessieve compulsieve ps)
Voorbeeld: alles op de juiste manier doen
Zelfbeeld: verantwoordelijk, competent
Beeld anderen: onverantwoordelijk, incompetent
Behandeling: CGT -> met denkschema’s het gedrag veranderen
Meestal CGT: gedrag en cognities beïnvloeden elkaar
Cognitieve driehoek: gedrag -> gedachten -> gevoel
Psychodynamische benadering van psychopathologie
Freud en Ainsworth (19e en 20e eeuw)
Psychoanalytische benadering
Structure of the Mind -> superego (geweten, deels bewust en deels
onbewust), ego (deels bewust, deels onbewust, mediator) en id
(driftmatige motor, onbewust)
, Psychoanalytische benadering
Beoogt de regie van het Id in de verhouding met het ego en superego te
vergroten
Afweermechanismen: Id bedient zich van de afweermechanismen tegen
angst
Afweermechanismen ingezet als Id in conflict komt met ego en superego
Bijvoorbeeld:
Rationalisering= gedrag verstandiger voorstellen dan het is, “relatie gered
door vreemd te gaan”
Ontkenning= wensen terugnemen, “we gaan de boedel verdelen, het gaat
mij niet om het geld”
Gehechtheidsrepresentaties: ontstaan in kindertijd, blijven redelijk stabiel
en van invloed op welbevinden
Humanistische benadering van psychopathologie
Rogers en Maslow (20e eeuw)
Humanistische theorie
Persoonlijke bewuste beleving staat voorop (niet onbewuste)
Gedrag in hier-en-nu begrijpen vanuit intentie (wat wil men bereiken?)
Verleden + onderbewustzijn ondergeschikte rol!!
De mens is uit op zelfactualisatie (zelfverwezenlijking)
Mens is van nature goed en autonoom
Positieve motivatietheorie (1970): focus niet op het verklaren menselijke
tekorten of beperkingen, maar op het realiseren van eigen behoeften en
mogelijkheden
Hoorcollege 1
Psychopathologie staat centraal
We gebruiken de classificaties van de DSM
Opleiding zou minder uitmaken voor psychische gezondheid, woonsituatie
wel
Vrouwen die alleen met kinderen leven hebben 63% psychische klachten
Corona heeft niet uitgemaakt voor een toename in psychische stoornissen
Over de jaren heen is er een toename van het aantal mensen die aangeeft
een psychische stoornissen te hebben -> zorgwekkend
Zes benaderingen (hoofdstuk 1 t/m 7):
1) Klinische psychologie en abnormaal gedrag
2) Neurobiologische benadering van psychopathologie
3) Leertheorie benadering van psychopathologie
4) Cognitieve benadering van psychopathologie
5) Psychodynamische benadering van psychopathologie
6) Humanistische benadering van psychopathologie
7) Systeembenadering van psychopathologie
Klinische psychologie en abnormaal gedrag
Klinische psychologie: niet alleen onderzoeken, maar ook toepassen
Toepassingsgerichte discipline
Klinische psychologie= abnormale psychologie
Houdt zich bezig met; diagnose, classificatie, behandeling, preventie en
onderzoek
Lijden en disfunctioneren staan centraal
Neurobiologische benadering van psychopathologie
Hersengebieden zijn belangrijk -> taalgebieden zijn actief bij stemmen in
je hoofd bijvoorbeeld
Voedsel -> darmen hebben goede en slechte bacteriën, slechte bacteriën
zijn ook slecht voor je psychologische gezondheid
Hippocrates (460-370 voor Christus)
Vader van de Westerse geneeskunde
Legde het verband tussen lichamelijk en geestelijk functioneren
Besef geestesziekte is ziekte van de hersenen!
Syfilis -> seksueel overdraagbare aandoening maar ook hallucineren
(penicilline kan dit tegengaan) -> ook in termen van medicatie denken!!
Jaren 70 (20e eeuw); Buikhuisen
Crimineel gedrag: nature versus nurture
Onderzoek is onmogelijk gemaakt: mensen zeiden dat er naar sociale
factoren moest worden gekeken (crimineel gedrag komt door
ontevredenheid in maatschappij)
Wat je ziet aan gedrag is altijd een interactie tussen genen en de
omgeving -> fenotype
,Genen betrokken bij agressief gedrag -> stimulerende omgeving kan het
meer tot uiting komen
Als je heel muzikaal bent -> ga je misschien ook muzikale vrienden
opzoeken (het correleert dus ook)
Diathese (kwetsbaarheid)-stressmodel -> interactie tussen stress en
kwetsbaarheid
Hersenen in kaart -> hersenstructuren, bloed en zuurstof
Onderzoek Sophie van Summeren
Poepen op Lowlands -> correlatie bacteriën bekijken met
persoonlijkheidstrekken
Neuroticisme is verhoogd bij mensen met depressie of angststoornis
Neuroticisme zou dus fijn zijn om omlaag te kunnen brengen
Neuroticisme correleert met het prikkelbare darmsyndroom volgens de
laatste data
Leertheoretische benadering van psychopathologie
Thorndike (operant/instrumenteel conditioneren)
Leerproces waarbij een respons in een bepaalde context wordt door een
bekrachtiger (reinforcer) of bestraffer (punisher)
Situatie-Respons-Outcome (S-R-O)
Kat (S), trekt aan touw(R), eten (O)
Maar ook bij psychologische stoornissen -> bijv. ziekte-angststoornis
Bij respsonspreventie wordt veiligheidsgedrag geblokkeerd; de
neutraliserende activiteit wordt niet meer uitgevoerd
Ervaren dat rituelen niet voorkomen dat gebeurtenissen zich voordoen
(wist patiënt feitelijk al)
Falsificeren disfunctionele verwachting
Patiënt moet doorhebben dat de negatieve consequenties groter zijn dan
de positieve consequenties
Functie-analyse (FA) -> schema met context en respons -> opgedeeld in
positieve en negatieve responsen
Kind huilt; moeder komt NIET knuffelen
Ook niet incidenteel, incidentele bekrachtiging versterkt het gedrag
Eigenlijk operant conditioneren therapie
Pavlov (klassiek conditioneren)
Onvoorwaardelijke prikkel (OP), onvoorwaardelijke reactie (OR),
voorwaardelijke
prikkel (VP), voorwaardelijke reactie (VR)
Het voedsel in de mond van de hond (OP), lokt speeksel uit (OR), onder
voorwaarde kan zoemer (VP) speeksel uitlokken (VR)
Craving: het zien van een glas wijn, zin in alcohol
COMET: Competitive Memory Training Behandeling met
contraconditionering
Het COMET-protocol voor auditieve hallucinaties
Twee fases:
1) inhoudelijke betekenis stemmen corrigeren
, 2) afstand nemen van de stem
Cognitieve benadering van psychopathologie
“De manier waarop mensen informatie verwerken en selecteren speelt een
belangrijke rol bij het ontwikkelen van psychische stoornissen”
Aron Beck -> belangrijk in de cognitieve benadering
Paniekaanval -> denken dat je doodgaat
Deze link moet weggaan -> dus kort paniekaanval opwekken en dan rustig
ademhalen, waardoor geleerd wordt dat je niet doodgaat bij een
paniekaanval
Schema=kennisstructuur
Opbouwen in kindertijd
Aard schema; afhankelijk van ervaring en cognitieve vermogens (in eerste
instantie egocentrisch)
Eenmaal gevormd vertonen schema’s weerstaand tegen verandering
Echter; disconfirmerende ervaring kan schema aanpassen
Beck: “De interpretatie kwetst, niet de ervaring zelf”
Psychische stoornissen komen voort uit de wijze waarop mensen
informatie selecteren en verwerken -> schema beïnvloedt de selectie van
informatie -> selectieve interpretatie -> schema beïnvloedt de herinnering
Dwangmatige-persoonlijkheidsstoornis (obsessieve compulsieve ps)
Voorbeeld: alles op de juiste manier doen
Zelfbeeld: verantwoordelijk, competent
Beeld anderen: onverantwoordelijk, incompetent
Behandeling: CGT -> met denkschema’s het gedrag veranderen
Meestal CGT: gedrag en cognities beïnvloeden elkaar
Cognitieve driehoek: gedrag -> gedachten -> gevoel
Psychodynamische benadering van psychopathologie
Freud en Ainsworth (19e en 20e eeuw)
Psychoanalytische benadering
Structure of the Mind -> superego (geweten, deels bewust en deels
onbewust), ego (deels bewust, deels onbewust, mediator) en id
(driftmatige motor, onbewust)
, Psychoanalytische benadering
Beoogt de regie van het Id in de verhouding met het ego en superego te
vergroten
Afweermechanismen: Id bedient zich van de afweermechanismen tegen
angst
Afweermechanismen ingezet als Id in conflict komt met ego en superego
Bijvoorbeeld:
Rationalisering= gedrag verstandiger voorstellen dan het is, “relatie gered
door vreemd te gaan”
Ontkenning= wensen terugnemen, “we gaan de boedel verdelen, het gaat
mij niet om het geld”
Gehechtheidsrepresentaties: ontstaan in kindertijd, blijven redelijk stabiel
en van invloed op welbevinden
Humanistische benadering van psychopathologie
Rogers en Maslow (20e eeuw)
Humanistische theorie
Persoonlijke bewuste beleving staat voorop (niet onbewuste)
Gedrag in hier-en-nu begrijpen vanuit intentie (wat wil men bereiken?)
Verleden + onderbewustzijn ondergeschikte rol!!
De mens is uit op zelfactualisatie (zelfverwezenlijking)
Mens is van nature goed en autonoom
Positieve motivatietheorie (1970): focus niet op het verklaren menselijke
tekorten of beperkingen, maar op het realiseren van eigen behoeften en
mogelijkheden
