Hoofdstuk 5. Tijd van ontdekkers en
hervormers
5.1 De wereld wordt groter
1. Je kent de economische, politieke en religieuze redenen voor ontdekkingsreizen en
kolonisatie.
Geld verdienen aan handel met andere en grotere gebieden was een belangrijke reden voor
Kolonisatie.
Daarnaast waren politieke macht en uitbreiding van de religie belangrijke redenen.
De Portugezen hadden als doel te kunnen concurreren met de Arabische handel in slaven,
goud en ivoor.
Ook wilden ze contact leggen met priester Johannes. Hij zou heersen als christenenvorst in
Afrika.
De Portugezen wilden met hem een pact sluiten tegen de moslims. Later kwamen ze
erachter dat priester Johannes niet bestond
2. Je kunt beschrijven hoe voor de komst van de Europeanen in Midden-Amerika de
samenleving was georganiseerd.
Er leefden Azteken en Inca’s. Het waren grote volken met een hoogontwikkelde cultuur en
steden.
De hoofdstad van de Azteken, Tenochtitlan, had 200.000 inwoners.
Priesters hadden een hoog aanzien, omdat zij contact met de natuurgoden onderhielden.
De handelaren en ambachtslieden zorgden voor een bloeiende economie.
De boeren gebruikten het irrigatiesysteem en legden hun akkers op terrassen tegen
berghellingen aan.
Bij de Inca’s was grond min of meer gemeenschappelijk bezit. Dorpshoofden hielden bij het
verdelen van de grond rekening met de grootte van het gezin.
Van de oogst ging een deel naar de priesters. Een ander deel ging naar de Incakeizer.
Alles was overbleef werd opgeslagen, voor wanneer er een slechte oogst behaald zou
worden.
3. Je kunt beschrijven hoe de kolonisatie van Zuid- en Midden-Amerika door de
Spanjaarden verliep, hoe zij de samenleving na de kolonisatie inrichtten en welke gevolgen
dat had voor de inheemse volken.
Voor de Spanjaarden vrij voorspoedig. Ze hadden vuurwapens, bescherming van harnassen
en een betere gevechtstactiek. Montezuma (leider Azteken) kon de Spanjaarden niet tegen
houden.
De Spanjaarden vonden goud en sierraden. Toen ze een religieuze ceremonie wilden
tegenhouden, braken er gevechten uit. In 1521 gaven de Azteken zich over.
Ruim 10 jaar later lukte het Francisco Pizarro om met slechts 200 soldaten het Incarijk in
Zuid-America te veroveren.
, - De Spanjaarden verwachtten dat de inheemse bevolking op de grond van grote agrarische
bedrijven, goud- en zilvermijnen gingen werken en zich snel zouden bekeren tot het
christendom. Dat bleek niet het geval te zijn, dus kwam er dwang met de encomienda: een
systeem dat een aantal indianen onder bevel van een Spanjaard richt en onderworpen
werden aan het katholieke geloof. In de praktijk werden ze gedwongen om zware arbeid te
verrichten.
4. Je kunt beschrijven hoe door de ontdekkingsreizen de Europese handelsstromen
veranderden en wat daarvan de economische gevolgen waren voor de Europeanen. De
Middellandse Zee, Venetië en Genua werden minder belangrijk omdat de specerijenhandel en het
contact met Amerika via de Atlantische Oceaan verliepen.
Er ontstond een handelsdriehoek tussen Europa, Afrika en Amerika.
De jaarlijkse retourvloot vanuit Amerika naar Spanje bracht goud en zilver. Europese landen zoals
Portugal en Spanje en later respectievelijk de Nederlanden, Engeland en Frankrijk werden heel
machtig mede door hun koloniale bezittingen.
5. Je kunt beschrijven hoe het wereldbeeld in het westerse denken veranderde door de
combinatie van ontdekkingsreizen en kolonisatie.
- Europa kwam in contact met andere culturen.
- De veronderstelling dat er in Azië allemaal gruwelijke monsters zouden zitten en dat je bij Afrika
bijna van de wereld viel werd ontkracht door deze ontdekkingsreizen.
- De wetenschap werd preciezer, de kerk verloor aan macht en er kwam meer interesse voor de mens
qua denken en anatomie.
- Mensen over de hele wereld kwamen met elkaar in aanraking en een wereldeconomie begon te
ontstaan.
5.2 Renaissance en humanisme
6. Je kunt de oorzaken van de nieuwe kunstopvatting en de wetenschappelijke
benadering van de Renaissance beschrijven en je kent het verband tussen de oorzaken.
In het christelijke westen (Memento Mori/Gedenk te sterven) was er niet veel kennis over de
Klassieke Oudheid.
Door kruistochten kwamen Christenen in contact met Arabische wetenschappers. Deze
waren toentertijd veel verder in het wetenschappelijke denken op het gebied van wiskunde,
geneeskunde en sterrenkunde.
Hierdoor kwam er in Italië en later ook in het Noorden van Europa een meer rationelere
benadering (Carpe Diem/Geniet het leven) van de wereld; terug te vinden in de wetenschap
én in de kunst.
In de kunst uitte zich dat bijvoorbeeld in minder vrome christelijke gezichten, hiervoor in de
plaats kwamen meer emotie en individuele trekken.
Voor de wetenschap kwam het Humanistisch denken aan bod, de mens stond nu centraal in
het onderzoek en niet meer het geloof.
7. Je kent de ideeën van de humanisten en Renaissancekunstenaars en hun bijdragen
aan een nieuw mens- en wereldbeeld.
hervormers
5.1 De wereld wordt groter
1. Je kent de economische, politieke en religieuze redenen voor ontdekkingsreizen en
kolonisatie.
Geld verdienen aan handel met andere en grotere gebieden was een belangrijke reden voor
Kolonisatie.
Daarnaast waren politieke macht en uitbreiding van de religie belangrijke redenen.
De Portugezen hadden als doel te kunnen concurreren met de Arabische handel in slaven,
goud en ivoor.
Ook wilden ze contact leggen met priester Johannes. Hij zou heersen als christenenvorst in
Afrika.
De Portugezen wilden met hem een pact sluiten tegen de moslims. Later kwamen ze
erachter dat priester Johannes niet bestond
2. Je kunt beschrijven hoe voor de komst van de Europeanen in Midden-Amerika de
samenleving was georganiseerd.
Er leefden Azteken en Inca’s. Het waren grote volken met een hoogontwikkelde cultuur en
steden.
De hoofdstad van de Azteken, Tenochtitlan, had 200.000 inwoners.
Priesters hadden een hoog aanzien, omdat zij contact met de natuurgoden onderhielden.
De handelaren en ambachtslieden zorgden voor een bloeiende economie.
De boeren gebruikten het irrigatiesysteem en legden hun akkers op terrassen tegen
berghellingen aan.
Bij de Inca’s was grond min of meer gemeenschappelijk bezit. Dorpshoofden hielden bij het
verdelen van de grond rekening met de grootte van het gezin.
Van de oogst ging een deel naar de priesters. Een ander deel ging naar de Incakeizer.
Alles was overbleef werd opgeslagen, voor wanneer er een slechte oogst behaald zou
worden.
3. Je kunt beschrijven hoe de kolonisatie van Zuid- en Midden-Amerika door de
Spanjaarden verliep, hoe zij de samenleving na de kolonisatie inrichtten en welke gevolgen
dat had voor de inheemse volken.
Voor de Spanjaarden vrij voorspoedig. Ze hadden vuurwapens, bescherming van harnassen
en een betere gevechtstactiek. Montezuma (leider Azteken) kon de Spanjaarden niet tegen
houden.
De Spanjaarden vonden goud en sierraden. Toen ze een religieuze ceremonie wilden
tegenhouden, braken er gevechten uit. In 1521 gaven de Azteken zich over.
Ruim 10 jaar later lukte het Francisco Pizarro om met slechts 200 soldaten het Incarijk in
Zuid-America te veroveren.
, - De Spanjaarden verwachtten dat de inheemse bevolking op de grond van grote agrarische
bedrijven, goud- en zilvermijnen gingen werken en zich snel zouden bekeren tot het
christendom. Dat bleek niet het geval te zijn, dus kwam er dwang met de encomienda: een
systeem dat een aantal indianen onder bevel van een Spanjaard richt en onderworpen
werden aan het katholieke geloof. In de praktijk werden ze gedwongen om zware arbeid te
verrichten.
4. Je kunt beschrijven hoe door de ontdekkingsreizen de Europese handelsstromen
veranderden en wat daarvan de economische gevolgen waren voor de Europeanen. De
Middellandse Zee, Venetië en Genua werden minder belangrijk omdat de specerijenhandel en het
contact met Amerika via de Atlantische Oceaan verliepen.
Er ontstond een handelsdriehoek tussen Europa, Afrika en Amerika.
De jaarlijkse retourvloot vanuit Amerika naar Spanje bracht goud en zilver. Europese landen zoals
Portugal en Spanje en later respectievelijk de Nederlanden, Engeland en Frankrijk werden heel
machtig mede door hun koloniale bezittingen.
5. Je kunt beschrijven hoe het wereldbeeld in het westerse denken veranderde door de
combinatie van ontdekkingsreizen en kolonisatie.
- Europa kwam in contact met andere culturen.
- De veronderstelling dat er in Azië allemaal gruwelijke monsters zouden zitten en dat je bij Afrika
bijna van de wereld viel werd ontkracht door deze ontdekkingsreizen.
- De wetenschap werd preciezer, de kerk verloor aan macht en er kwam meer interesse voor de mens
qua denken en anatomie.
- Mensen over de hele wereld kwamen met elkaar in aanraking en een wereldeconomie begon te
ontstaan.
5.2 Renaissance en humanisme
6. Je kunt de oorzaken van de nieuwe kunstopvatting en de wetenschappelijke
benadering van de Renaissance beschrijven en je kent het verband tussen de oorzaken.
In het christelijke westen (Memento Mori/Gedenk te sterven) was er niet veel kennis over de
Klassieke Oudheid.
Door kruistochten kwamen Christenen in contact met Arabische wetenschappers. Deze
waren toentertijd veel verder in het wetenschappelijke denken op het gebied van wiskunde,
geneeskunde en sterrenkunde.
Hierdoor kwam er in Italië en later ook in het Noorden van Europa een meer rationelere
benadering (Carpe Diem/Geniet het leven) van de wereld; terug te vinden in de wetenschap
én in de kunst.
In de kunst uitte zich dat bijvoorbeeld in minder vrome christelijke gezichten, hiervoor in de
plaats kwamen meer emotie en individuele trekken.
Voor de wetenschap kwam het Humanistisch denken aan bod, de mens stond nu centraal in
het onderzoek en niet meer het geloof.
7. Je kent de ideeën van de humanisten en Renaissancekunstenaars en hun bijdragen
aan een nieuw mens- en wereldbeeld.
