Korte samenvatting
Mens & Dier
PB1912
Kelsey Wolfs
Open Universiteit - 2025
,INHOUDSOPGAVE
Thema 1: Grondslagen van de Antrozoölogie .................................................................................. 2
1.1 Begripsbepaling ....................................................................................................................... 2
1.2 Disciplinaire kaders................................................................................................................... 5
Thema 2: Evolutionaire grondslagen .................................................................................................. 8
2.1 Mens en dier vanuit evolutionair perspectief .......................................................................... 8
2.2 Een speciale band met de hond ............................................................................................ 12
Thema 3: Denken, voelen en handelen in relatie tot dieren ......................................................... 17
3.1 Attitude tegenover dieren ....................................................................................................... 17
3.2 Mens-dierconflict en -coëxistentie .......................................................................................... 21
3.3 Emotie en cognitie in dieren .................................................................................................... 26
Thema 4: Dieren, mensen en welzijn ................................................................................................. 29
4.1 Huisdieren ................................................................................................................................... 29
4.2 Huisdieren en welbevinden ...................................................................................................... 33
4.3 Dierondersteunende interventies ............................................................................................ 35
Thema 5: Onderzoek in de Antrozoölogie ....................................................................................... 41
5.1 Inleiding in HAI-onderzoek ........................................................................................................ 41
5.2 Onderzoek interpreteren .......................................................................................................... 44
1
,THEMA 1: GRONDSLAGEN VAN DE ANTROZOÖLOGIE
1.1 BEGRIPSBEPALING
INTERACTIE, RELATIE EN BAND
Onze relatie met andere dieren is complex en veelzijdig. We leven naast wilde dieren,
houden dieren voor gezelschap en gebruiken hun producten voor verschillende doeleinden.
We investeren emotioneel en financieel in dieren, maar exploiteren ze ook. Hoe verklaren we
deze dubbelzinnige relatie?
De studie van HAI gebruikt verschillende wetenschappelijke benaderingen, zoals
diergeneeskunde en biologie, evenals geesteswetenschappen zoals literatuur en kunst.
Antrozoölogie is de wetenschappelijke studie van mens-dierinteractie.
Interactie tussen mens en dier (HAI). HAI wordt gedefinieerd als een gebeurtenis tussen twee
individuen (mens en dier). Deze gebeurtenis kan een unidirectionele actie of gedrag zijn van
de ene individu naar de ander, of een bidirectionele actie wanneer beide individuen op
elkaar reageren. HAI is het basisniveau van interactie waaruit zowel HAR als HAB voortkomen.
Relatie tussen mens en dier (HAR). Herhaalde HAI resulteert in een relatie tussen mens en dier
(HAR), die eerdere interacties, huidige interacties en voorspelde reeksen van toekomstige
interacties omvat (d.w.z. anticiperen op wat de ander waarschijnlijk zal doen).
Band tussen mens en dier (HAB). Met herhaalde positieve HAI's kan de kwaliteit van de relatie
in de loop van de tijd verbeteren, wat kan leiden tot de ontwikkeling van een band tussen
mens en dier (HAB). Een HAB wordt daarom gedefinieerd als (1) een relatie tussen twee
individuen, een mens en een niet-menselijk dier (2) die wederkerig en aanhoudend is en (3)
een gevoel van welzijn bij beide partijen bevordert.
▌HAI: is de interactie tussen mens en dier = human animal interaction
▌HAR: is de relatie die voortkomt uit herhaalde interactie= human animal relationship
▌HAB: is de band die ontstaat door positieve interacties = human animal bond
INTERVENTIES MET DIEREN
De antrozoölogie is in sterke mate ontstaan als een toegepast veld waarin de interactie met
dieren initieel relatief ad hoc werd ingezet als middel bij de therapeutische behandeling van
klachten. Pas nadat bleek dat daarmee effect gesorteerd werd ontstond in toenemende
mate de behoefte om de effecten van deze toepassingen te onderzoeken. Deze opdracht
gaat in op de terminologie rondom deze toepassingsgebieden.
AAI kunnen allerlei interventies zijn voor verschillende doelen en doelgroepen, waarbij de
gemene deler is dat het om een planmatig ingerichte interventie gaat waarbij een dier
doelgericht wordt ingezet als onderdeel van de interventie. Deze AAI’s zijn ontstaan in de
jaren zestig van de vorige eeuw toen een kinderpsycholoog ontdekte dat de aanwezigheid
van zijn hond een positief effect kon hebben op therapiesessies met kinderen (Levinson,
1969). Sindsdien wordt in toenemende mate onderzoek gedaan naar de interactie tussen
mens en dier en de positieve uitwerking daarvan op gezondheid en welzijn bij kinderen,
volwassenen en ouderen.
2
, ▌AAI: animal-assisted intervention
AAI is een generieke term. Het zijn door dieren ondersteunde interventies. Er zijn verschillende
interventies voor verschillende doelen en doelgroepen. Gemeenschappelijk is dat het om
een planmatige interventie gaat met een doelgericht ingezet dier.
▌AAT/AAC/AAC: ▌AAE: ▌AAA:
animal-assisted animal-assisted education animal-assisted activity
therapy/coaching/counseling
Gestructureerde en Gestructureerde en Informele, doelgerichte
doelgerichte interventies voor doelgerichte interventies voor sessies. Minder gebonden aan
therapeutische, counseling- of therapeutische, adviserende vormeisen en
coachingdoeleinden. of coachende doeleinden. randvoorwaarden.
Sessies die van tevoren zijn Sessies die van tevoren zijn Sessies dienen weliswaar
gepland gepland planmatig en doelgericht te
zijn, maar zijn meer informeel
van aard
Zijn gericht op het bereiken Streven naar het bereiken van Gegeven door verschillende
van specifieke therapeutische, specifieke educatieve doelen beoefenaars die wel of niet
coaching- of (leesprogramma's) getrainde professionals zijn
counselingdoelen
Geïntegreerd in specifieke Geïntegreerd in de lesdag in Vaak betreft het vrijwilligers
therapie (bijv. cognitieve educatieve settings die met gezelschapsdieren
gedragstherapie, logopedie, allerhande doelgroepen
enz.). bezoeken of bedienen.
Voortgang gemeten om Voortgang gemeten om Bij deze vorm is er dan ook niet
specifieke uitkomsten voor de specifieke uitkomsten voor de de eis om voortgang te meten
ontvanger te bewaken en te ontvanger te monitoren en te en behandelplannen op basis
verbeteren verbeteren daarvan bij te stellen.
Geleverd door formeel Geleverd door formeel Worden vaak gegeven in
opgeleide en erkende opgeleide, gekwalificeerde verschillende omgevingen,
professionals onderwijsprofessionals zoals scholen, ziekenhuizen..
Uitgevoerd in verschillende Uitgevoerd in verschillende De context waarbinnen deze
omgevingen, zoals educatieve settings zoals activiteiten plaatsvinden is
ziekenhuizen, klinieken, kleuterscholen, basisscholen, zeer divers, en aan training en
onderwijsinstellingen middelbare scholen, diplomering van beoefenaars
hogescholen en universiteiten zijn geen beroepsmatige eisen
verbonden. Kan ook
betrokken zijn bij crisisrespons
3
Mens & Dier
PB1912
Kelsey Wolfs
Open Universiteit - 2025
,INHOUDSOPGAVE
Thema 1: Grondslagen van de Antrozoölogie .................................................................................. 2
1.1 Begripsbepaling ....................................................................................................................... 2
1.2 Disciplinaire kaders................................................................................................................... 5
Thema 2: Evolutionaire grondslagen .................................................................................................. 8
2.1 Mens en dier vanuit evolutionair perspectief .......................................................................... 8
2.2 Een speciale band met de hond ............................................................................................ 12
Thema 3: Denken, voelen en handelen in relatie tot dieren ......................................................... 17
3.1 Attitude tegenover dieren ....................................................................................................... 17
3.2 Mens-dierconflict en -coëxistentie .......................................................................................... 21
3.3 Emotie en cognitie in dieren .................................................................................................... 26
Thema 4: Dieren, mensen en welzijn ................................................................................................. 29
4.1 Huisdieren ................................................................................................................................... 29
4.2 Huisdieren en welbevinden ...................................................................................................... 33
4.3 Dierondersteunende interventies ............................................................................................ 35
Thema 5: Onderzoek in de Antrozoölogie ....................................................................................... 41
5.1 Inleiding in HAI-onderzoek ........................................................................................................ 41
5.2 Onderzoek interpreteren .......................................................................................................... 44
1
,THEMA 1: GRONDSLAGEN VAN DE ANTROZOÖLOGIE
1.1 BEGRIPSBEPALING
INTERACTIE, RELATIE EN BAND
Onze relatie met andere dieren is complex en veelzijdig. We leven naast wilde dieren,
houden dieren voor gezelschap en gebruiken hun producten voor verschillende doeleinden.
We investeren emotioneel en financieel in dieren, maar exploiteren ze ook. Hoe verklaren we
deze dubbelzinnige relatie?
De studie van HAI gebruikt verschillende wetenschappelijke benaderingen, zoals
diergeneeskunde en biologie, evenals geesteswetenschappen zoals literatuur en kunst.
Antrozoölogie is de wetenschappelijke studie van mens-dierinteractie.
Interactie tussen mens en dier (HAI). HAI wordt gedefinieerd als een gebeurtenis tussen twee
individuen (mens en dier). Deze gebeurtenis kan een unidirectionele actie of gedrag zijn van
de ene individu naar de ander, of een bidirectionele actie wanneer beide individuen op
elkaar reageren. HAI is het basisniveau van interactie waaruit zowel HAR als HAB voortkomen.
Relatie tussen mens en dier (HAR). Herhaalde HAI resulteert in een relatie tussen mens en dier
(HAR), die eerdere interacties, huidige interacties en voorspelde reeksen van toekomstige
interacties omvat (d.w.z. anticiperen op wat de ander waarschijnlijk zal doen).
Band tussen mens en dier (HAB). Met herhaalde positieve HAI's kan de kwaliteit van de relatie
in de loop van de tijd verbeteren, wat kan leiden tot de ontwikkeling van een band tussen
mens en dier (HAB). Een HAB wordt daarom gedefinieerd als (1) een relatie tussen twee
individuen, een mens en een niet-menselijk dier (2) die wederkerig en aanhoudend is en (3)
een gevoel van welzijn bij beide partijen bevordert.
▌HAI: is de interactie tussen mens en dier = human animal interaction
▌HAR: is de relatie die voortkomt uit herhaalde interactie= human animal relationship
▌HAB: is de band die ontstaat door positieve interacties = human animal bond
INTERVENTIES MET DIEREN
De antrozoölogie is in sterke mate ontstaan als een toegepast veld waarin de interactie met
dieren initieel relatief ad hoc werd ingezet als middel bij de therapeutische behandeling van
klachten. Pas nadat bleek dat daarmee effect gesorteerd werd ontstond in toenemende
mate de behoefte om de effecten van deze toepassingen te onderzoeken. Deze opdracht
gaat in op de terminologie rondom deze toepassingsgebieden.
AAI kunnen allerlei interventies zijn voor verschillende doelen en doelgroepen, waarbij de
gemene deler is dat het om een planmatig ingerichte interventie gaat waarbij een dier
doelgericht wordt ingezet als onderdeel van de interventie. Deze AAI’s zijn ontstaan in de
jaren zestig van de vorige eeuw toen een kinderpsycholoog ontdekte dat de aanwezigheid
van zijn hond een positief effect kon hebben op therapiesessies met kinderen (Levinson,
1969). Sindsdien wordt in toenemende mate onderzoek gedaan naar de interactie tussen
mens en dier en de positieve uitwerking daarvan op gezondheid en welzijn bij kinderen,
volwassenen en ouderen.
2
, ▌AAI: animal-assisted intervention
AAI is een generieke term. Het zijn door dieren ondersteunde interventies. Er zijn verschillende
interventies voor verschillende doelen en doelgroepen. Gemeenschappelijk is dat het om
een planmatige interventie gaat met een doelgericht ingezet dier.
▌AAT/AAC/AAC: ▌AAE: ▌AAA:
animal-assisted animal-assisted education animal-assisted activity
therapy/coaching/counseling
Gestructureerde en Gestructureerde en Informele, doelgerichte
doelgerichte interventies voor doelgerichte interventies voor sessies. Minder gebonden aan
therapeutische, counseling- of therapeutische, adviserende vormeisen en
coachingdoeleinden. of coachende doeleinden. randvoorwaarden.
Sessies die van tevoren zijn Sessies die van tevoren zijn Sessies dienen weliswaar
gepland gepland planmatig en doelgericht te
zijn, maar zijn meer informeel
van aard
Zijn gericht op het bereiken Streven naar het bereiken van Gegeven door verschillende
van specifieke therapeutische, specifieke educatieve doelen beoefenaars die wel of niet
coaching- of (leesprogramma's) getrainde professionals zijn
counselingdoelen
Geïntegreerd in specifieke Geïntegreerd in de lesdag in Vaak betreft het vrijwilligers
therapie (bijv. cognitieve educatieve settings die met gezelschapsdieren
gedragstherapie, logopedie, allerhande doelgroepen
enz.). bezoeken of bedienen.
Voortgang gemeten om Voortgang gemeten om Bij deze vorm is er dan ook niet
specifieke uitkomsten voor de specifieke uitkomsten voor de de eis om voortgang te meten
ontvanger te bewaken en te ontvanger te monitoren en te en behandelplannen op basis
verbeteren verbeteren daarvan bij te stellen.
Geleverd door formeel Geleverd door formeel Worden vaak gegeven in
opgeleide en erkende opgeleide, gekwalificeerde verschillende omgevingen,
professionals onderwijsprofessionals zoals scholen, ziekenhuizen..
Uitgevoerd in verschillende Uitgevoerd in verschillende De context waarbinnen deze
omgevingen, zoals educatieve settings zoals activiteiten plaatsvinden is
ziekenhuizen, klinieken, kleuterscholen, basisscholen, zeer divers, en aan training en
onderwijsinstellingen middelbare scholen, diplomering van beoefenaars
hogescholen en universiteiten zijn geen beroepsmatige eisen
verbonden. Kan ook
betrokken zijn bij crisisrespons
3
